- İsimlə sifətin birləşməsi ilə yaranan mürəkkəb sifətlər cərgəsini müəyyən edin.
A) qaraqaş, şirindilli
B) ala-yarımçıq, tünd-qırmızı
C) tünd-mavi, elmi-fantastik
D) çoxmərtəbəli, xoşqədəm
E) dilişirin, qəlbitəmiz
Mürəkkəb Sifətlərin Yaranma Yolları və Tərkibi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Azərbaycan dilində mürəkkəb sifətlər müxtəlif nitq hissələrinin birləşməsi ilə yaranır. İsim + sifət modelində birinci tərəf əsasən mənsubiyyət şəkilçisi qəbul etmiş isimdən, ikinci tərəf isə əsl sifətdən ibarət olur.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Sualda tərkibi bilavasitə isim + sifət ardıcıllığı ilə formalaşan mürəkkəb sifətlər tələb olunur:
- A) qaraqaş (qara [sifət] + qaş [isim]) və şirindilli (şirin [sifət] + dil [isim] + -li şəkilçisi) sözlərində birinci tərəf sifətdir (sifət + isim modeli).
- B) ala-yarımçıq və tünd-qırmızı sözləri sifətlərin və ya dərəcə bildirən hissəciklərin birləşməsi ilə yaranmışdır.
- C) tünd-mavi və elmi-fantastik sözləri iki sifətin birləşməsindən yaranmışdır (sifət + sifət modeli).
- D) çoxmərtəbəli (çox [say] + mərtəbə [isim] + -li) və xoşqədəm (xoş [sifət] + qədəm [isim]) fərqli nitq hissələrindən yaranmışdır.
- E) dilişirin (dil [isim] + -i [mənsubiyyət] + şirin [sifət]) və qəlbitəmiz (qəlb [isim] + -i [mənsubiyyət] + təmiz [sifət]) sözlərinin hər ikisində birinci tərəf isim, ikinci tərəf isə sifətdir (isim + sifət modeli).
CEVAP: E) dilişirin, qəlbitəmiz
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: A variantındakı qaraqaş və şirindilli sözləri ən böyük çəkindiricidir. Şagirdlər çox vaxt komponentlərin ardıcıllığını qarışdırırlar; qaraqaş sifət + isim, dilişirin isə isim + sifət tərkiblidir.