B seçeneğindeki “çekmecenin üstünde” ifadesi bir isim tamlamasıdır.
• “çekmece” (tamlayan) + “üst” (tamlanan) yapısıyla oluşturulmuş basit bir isim tamlamasıdır.
İsim Tamlaması Nedir?
Önemli Noktalar
- İsim tamlaması, iki ismin birbirine anlamca bağlı şekilde birleşerek oluşturduğu sözcük grubudur.
- Türkçede genellikle tamlayan (belirleyen) ve tamlanan (belirtilen) olarak iki öğeden oluşur.
- En yaygın türleri birleşik ve ayrık isim tamlamalarıdır.
İsim tamlaması, bir ismin başka bir isimle anlamca tamamlandığı ve aralarında aitlik, niteleme ilişkisi kurulan dil bilgisi yapısıdır. Örneğin, “kapının kolu” ifadesinde “kapı” tamlayan, “kolu” tamlanan olarak isim tamlaması oluşturur.
İçindekiler
- İsim Tamlaması Tanımı ve Türleri
- Verilen Cümlelerde İsim Tamlaması Analizi
- Karşılaştırma Tablosu: İsim Tamlaması vs Diğer Sözcük Grupları
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
İsim Tamlaması Tanımı ve Türleri
İsim Tamlaması
İsim birleşikleri — İki ismin anlamca birbirine bağlanmasıyla oluşan dil bilgisi yapısı.
Örnek: “Kitabın sayfaları”, “annemin evi”.
Türkçede başlıca iki isim tamlaması türü vardır:
-
Ayrık İsim Tamlaması: Tamlayan ve tamlanan ayrı sözcüklerdir, “-(n)ın, -(n)in, -(n)un, -(n)ün” tamlayan ekiyle yapılır.
Örnek: “Kapının kolu”, “Babamın kitabı” -
Bitişik İsim Tamlaması: Tamlanan eki alır, tamlayan yalın halde kalır.
Örnek: “Taş ev”, “Okul kapısı”
Verilen Cümlelerde İsim Tamlaması Analizi
Cümledeki ifade ve isim tamlaması olup olmadıkları şöyle incelenir:
-
A) Babamın da bu okulda okuduğunu öğrendim.
Burada “Babamın” tamlayan eki taşıyor ve “okul” ile başka anlamca bağlanan bir isim tamlaması yok. Tamlamadan çok cümlede yüklem ve isim var.
İsim tamlaması yok. -
B) Çekmecenin üstünde bir miktar para olacaktı.
Burada “Çekmecenin üstü” ifadesi, tamlayan-tamlanan ilişkisiyle bir isim tamlamasıdır. “Çekmece” (tamlayan) + “üstü” (tamlanan).
İsim tamlaması var. -
C) Kapının sabah sabah açılmayacağı tuttu.
“Kapının sabah sabah” ifadesinde “kapının” tamlayan eki var ancak “sabah sabah” zarf anlamında kullanılmış ve tamlamaya tam olarak bağlanmamış.
İsim tamlaması yok. -
D) Duvarın yakın zamanda boyandığı belli.
“Duvarın yakın zamanda” tamlayan-tamlanan ilişkisi yok; “yakın zamanda” zarf tümleci.
İsim tamlaması yok.
Bu analizde B şıkkı doğru cevaptır.
Uyarı: İsim tamlaması tespitinde tamlayan ve tamlanan arasındaki gramer bağı dikkatle incelenmelidir.
Karşılaştırma Tablosu: İsim Tamlaması vs Diğer Sözcük Grupları
| Özellik | İsim Tamlaması | Diğer Sözcük Grupları |
|---|---|---|
| Öğe Sayısı | Genellikle 2 isim | 1 isim + fiil / zarf vb |
| Birleşme Türü | Tamlayan ve tamlanan | Farklı görevli sözcükler |
| Örnek | “Çekmecenin üstü” | “Sabah sabah” (zarf) |
| Dil Bilgisi Rolü | Tamlayan- tamlanan ilişkisi | Zarf, sıfat veya cümle öğesi |
Özet Tablo
| Unsur | Detay |
|---|---|
| İsim Tamlaması Tanımı | Anlamca bağlı iki ismin birleşimi |
| Başlıca Türler | Ayrık ve bitişik isim tamlamaları |
| Doğru Cevap | B şıkkı: “Çekmecenin üstünde…” |
| İpucu | Tamlayan eki (-in, -ın vs) aranır |
Sık Sorulan Sorular
1. İsim tamlaması nasıl ayırt edilir?
Tamlayan eki taşıyan bir isim ve onu belirten bir diğer isim arasındaki anlam bağını kontrol edin. Tamlayan eki genellikle -(n)ın, -(n)in, -(n)un, -(n)ün olur.
2. İsim tamlaması sadece iki kelimeden mi oluşur?
Çoğunlukla iki kelimeden oluşur ancak bazı durumlarda iç içe tamlamalar olabilir. Örneğin, “arabanın kapısı kolu”.
3. İsim tamlaması ile sıfat tamlaması arasındaki fark nedir?
İsim tamlamasında her iki kelime de isimdir. Sıfat tamlamasında ise niteleyici kelime sıfattır.
4. Tamlayan eki başka görevlerde de kullanılabilir mi?
Evet, tamlayan eki bazen iyelik ya da tamlama dışında farklı görevlerde de bulunabilir; bu yüzden bağlam önemlidir.
Sonraki Adımlar
Başka bir cümlenin isim tamlaması içerip içermediğini beraber inceleyelim mi? Ya da ayrık ve bitişik isim tamlamaları arasındaki farkları örneklerle detaylandıralım mı?