Işık ışınlarının izlediği yolu çizerek K, L ve M ekranları üzerinde oluşan cismin gölgesini çiziniz

Aşağıda verilen düzeneklerde ışık kaynağı ve ekranın yerleri sabit tutularak opak cismin min yeri değiştirilmiştir.
Işık ışınlarının izlediği yolu çizerek K, L ve M ekranları üzerinde oluşan cismin gölgesini çiziniz. Düzeneklerde oluşan gölgeleri inceleyerek soruları cevaplayınız.

  1. Çizdiğiniz gölge boylarını karşılaştırınız.
  2. Gölge boylarının farklı olmasının sebebini yazınız.

Işık Işınları ile Gölge Oluşumu ve Gölge Boylarının Karşılaştırılması

:light_bulb: KULLANILAN KURAL / İLKE:

  • Işık doğrusal yolla yayılır.
  • Işık kaynağı ve ekran sabitken; opak cisim ışık kaynağına yaklaştıkça gölgesi büyür, ışık kaynağından uzaklaşıp ekrana yaklaştıkça gölgesi küçülür.

:brain: ÇÖZÜM VE ÇİZİM ADIMLARI:

Adım 1 — Işın Çizimi Nasıl Yapılır?
Her düzenekte fenerin üst ve alt ucundan çıkan ışınları, topun en üst ve en alt sınırlarına teğet geçecek şekilde cetvelle düz bir çizgi halinde ekrana kadar uzatınız. Ekran üzerinde iki ışın arasında kalan dairesel bölgeyi kurşun kalemle karalayarak tam gölgeyi oluşturunuz.

Adım 2 — K Düzeneğinin İncelenmesi

  • Top ile ışık kaynağı arası mesafe: 10\text{ cm} (Top ışık kaynağına en yakın konumdadır).
  • Işık kaynağından çıkan ışınlar topun kenarlarından geçerken ekrana doğru daha geniş bir açıyla açılır.
  • Sonuç: K ekranında en büyük gölge oluşur.

Adım 3 — M Düzeneğinin İncelenmesi

  • Top ile ışık kaynağı arası mesafe: 15\text{ cm} (Top orta mesafededir).
  • Işınların açısı K’ye göre daha dar, L’ye göre daha geniştir.
  • Sonuç: M ekranında orta büyüklükte bir gölge oluşur.

Adım 4 — L Düzeneğinin İncelenmesi

  • Top ile ışık kaynağı arası mesafe: 20\text{ cm} (Top ışık kaynağından en uzak, ekrana en yakın konumdadır).
  • Işınlar ekrana ulaşana kadar daha az yayılır.
  • Sonuç: L ekranında en küçük gölge oluşur.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: SORULARIN CEVAPLARI:

1. Çizdiğiniz gölge boylarını karşılaştırınız:

\text{K} > \text{M} > \text{L}

(K ekranındaki gölge en büyük, M ekranındaki gölge orta, L ekranındaki gölge en küçüktür.)

2. Gölge boylarının farklı olmasının sebebini yazınız:
Işık kaynağı ve ekranın konumları sabit tutulurken opak cismin ışık kaynağına olan mesafesinin değişmesidir. Opak cisim ışık kaynağına yaklaştıkça ışınların açısı büyür ve gölge boyu artar; cisim ışıktan uzaklaşıp ekrana yaklaştıkça gölge boyu küçülür.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: TEMEL KAVRAMLAR:

1. Tam Gölge

  • Tanım: Işık kaynağından çıkan ışınların saydam olmayan (opak) bir cisim tarafından engellenmesi sonucu arkasındaki yüzeyde oluşan karanlık bölgedir.
  • Bu problemde: Tenis topu opak bir cisim olduğu için arkasındaki ekranda tam gölge oluşturmuştur.

2. Cisim-Işık Kaynağı Mesafesi

  • Tanım: Işık kaynağı ile cisim arasındaki uzaklıktır.
  • Bu problemde: Bu mesafe azaldıkça (20\text{ cm} \rightarrow 15\text{ cm} \rightarrow 10\text{ cm}) gölge boyu belirgin şekilde büyümüştür.

:warning: SIK YAPILAN HATALAR:

:cross_mark: Cisim Işığa Yaklaşınca Gölgenin Küçüleceğini Düşünmek

  • Yanlış: “Cisim ışığa yaklaşırsa daha çok aydınlanır, gölgesi küçülür.”
  • Doğru: Cisim ışık kaynağına yaklaştığında kaynaktan çıkan ışınların daha büyük bir kısmını engeller ve bu yüzden gölge büyür.
  • Neden yanlış: Işığın doğrusal yayılma açısı cisim kaynağa yaklaştıkça ekranda daha geniş bir alanı kapatır.

Işık kaynağının hareket ettirildiği benzer bir senaryonun çözümünü de incelemek ister misin?