Isıca yalıtılmış aynı ortamda bulunan X ve Y saf katı maddelerine ait sıcaklık-zaman grafiği şekildeki gibidir.
Bu grafiğe göre,
I. X ve Y maddeleri t anında denge sıcaklığına ulaşmıştır.
III. X maddesinin ısı sığası, Y maddesinin ısı sığasından küçüktür.
yargılarından hangileri kesin doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I ve III
Isı Alışverişi ve Isı Sığası Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Isıca yalıtılmış bir ortamda yalnızca iki madde arasında gerçekleşen ısı alışverişinde alınan ısı verilen ısıya eşittir (Q_{\text{alınan}} = Q_{\text{verilen}}). Sıcaklık değişimi ile aktarılan ısı arasındaki bağıntı Q = m \cdot c \cdot \Delta T = C \cdot \Delta T formülüyle ifade edilir (C: Isı sığası, c: Özısı, m: Kütle).
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Grafikten maddelerin ilk sıcaklıkları ve son durumları incelendiğinde:
- X maddesi: 60^\circ\text{C}'den 40^\circ\text{C}'ye inmiştir (\Delta T_X = 20^\circ\text{C}).
- Y maddesi: 0^\circ\text{C}'den 40^\circ\text{C}'ye çıkmıştır (\Delta T_Y = 40^\circ\text{C}).
Dış ortamdan yalıtılmış sistemde X’in verdiği ısı, Y’nin aldığı ısıya eşittir (Q_X = Q_Y = Q):
Öncüllerin incelenmesi:
- I. Doğrudur: t anından itibaren her iki maddenin sıcaklığı 40^\circ\text{C} değerinde sabit kalmıştır. Bu durum sistemin t anında ısıl dengeye ulaştığını ve denge sıcaklığının T_{\text{denge}} = 40^\circ\text{C} olduğunu gösterir.
- II. Kesin değildir: C_X = 2C_Y \implies m_X \cdot c_X = 2(m_Y \cdot c_Y) eşitliği geçerlidir. Ancak X ve Y katılarının kütleleri (m_X ve m_Y) bilinmediği için özısılar (c_X ve c_Y) hakkında kesin bir kıyaslama yapılamaz.
- III. Yanlıştır: Isı sığaları arasındaki ilişki C_X = 2C_Y olduğundan X maddesinin ısı sığası, Y maddesinin ısı sığasından küçüktür ifadesi yanlıştır; aksine iki kat daha büyüktür.
CEVAP: A) Yalnız I
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sıcaklık değişimi (\Delta T) daha küçük olan maddenin ısı sığası (C) kesinlikle daha büyüktür. Ancak maddelerin kütleleri verilmediği sürece özısı (c) hakkında kesin yorum yapılamaz; ÖSYM bu ayrımı sıklıkla çeldirici olarak kullanır.
