İşçi-Havuz Problemi Çözümü
Soru Analizi:
Bir usta:
- Günde 2 masa yapabilmektedir.
- Katibi ise 3 günde 1 masa yapabilmektedir.
Sorulan: Usta ve katip birlikte çalışırsa, 84 masayı kaç günde yapabilirler?
Çözüm Adımları:
Adım 1: Usta ve Katip’in Günlük Kapasitesi
Usta’nın günlük kapasitesi:
Katibin günlük kapasitesi:
Katip 3 günde 1 masa yapıyorsa:
Toplam günlük kapasite (Usta ve Katip birlikte çalışırsa):
Adım 2: Süre Hesaplama
Usta ve Katip birlikte toplam 84 masayı yapacak:
Birlikte çalıştıklarında günlük kapasiteleri:
84 masayı yapmak için gereken süre:
Hesaplayalım:
Sonuç:
Usta ve katip birlikte 84 masayı 36 günde yapabilirler.
Doğru cevap: D) 36
Mehmet bey, çözümünüz doğru. Eğer başka bir sorunuz olursa sormaktan çekinmeyin! ![]()
Bir usta günde iki masa, kalfa ise 3 günde bir masa yapabilmektedir. Buna göre, ikisi birlikte 84 masayı kaç günde yapabilir?
Answer:
Adım 1: Ustanın Günlük İş Yapma Hızı
Usta günde 2 masa yapar.
- Ustanın hızı = 2 masa/gün
Adım 2: Kalfanın Günlük İş Yapma Hızı
Kalfa 3 günde 1 masa yapar.
- Kalfanın günlük hızı = 1/3 masa/gün
Adım 3: Birlikte Çalışma Hızları
İkisi birlikte çalıştığında, günlük yapabilecekleri masa sayısı:
2 + 1/3 = 6/3 + 1/3 = 7/3 (masa/gün)
Adım 4: Toplam 84 Masayı Yapma Süresi
Birlikte 84 masayı tamamlamaları için gereken süre:
Süre = Toplam masa / Birlikte hız
Dolayısıyla, usta ve kalfa birlikte 84 masayı 36 günde yapabilirler.
Kaynak/Referans:
- Temel İşçi-Havuz, Oran-Orantı Problemleri (MEB ve ÖSYM’nin benzer soru tiplerini baz alır).
Bir usta günde iki masa, kalfası ise 3 günde bir masa yapabilmektedir. Buna göre, ikisi birlikte 84 masayı kaç günde yapabilir?
Cevap: 36
İçindekiler
1. Problem Hakkında Genel Bakış
Bu problem, klasik “işçi-havuz” veya “işbirliğiyle iş tamamlama” adını verdiğimiz türden bir sorudur. Bir ustanın ve bir kalfanın günlük çalışma hızları verilir ve birlikte çalıştıklarında 84 masayı kaç günde bitirebilecekleri sorulur. Sorunun önemli noktası, ustanın ve kalfanın iş hızlarını aynı birim zamanda toplamak ve toplam iş miktarına (84 masa) göre kaç gün gerektiğini bulmaktır.
2. İşçi-Havuz (Usta-Kalfa) Problemlerine Giriş
“İşçi-havuz” problemleri, iki veya daha fazla işçinin (veya makinenin) ortak bir işi, birlikte çalıştıkları zaman ne kadar sürede tamamlayacaklarını hesaplamak üzerine kurgulanmıştır. “Havuz” terimi bazen su doldurma/boşaltma sorunlarında da kullanılabilir, ancak temel mantık aynıdır:
- Her işçinin birim zamanda (1 günde, 1 saatte vb.) yaptığı iş miktarı tespit edilir.
- Bu hızlar toplandığında, birlikte çalışma hızına ulaşılır.
- Toplam iş miktarı, günlük (ya da saatlik) toplam üretim hızına bölünerek gereken süre hesaplanır.
3. Temel Kavramlar ve Formüller
İşçi-havuz problemlerinde temel formül şu şekilde özetlenebilir:
Birden fazla işçi varsa, birlikte çalıştıklarında:
Buna paralel olarak, farklı zaman veya farklı koşullarda çalışan işçilerde de benzer prensipler geçerlidir.
4. Adım Adım Çözüm
Sorunun ifadesinde şu bilgiler verilmiştir:
- Usta, günde 2 masa yapmaktadır.
- Kalfa ise, 3 günde 1 masa yapmaktadır.
84 masa istenmektedir. Bu bilgilere dayanarak, kaç günde 84 masa tamamlanır, hesaplayacağız.
4.1. Ustanın Günlük İş Hızı
Usta, 1 günde 2 masa üretebilir. Yani ustanın “günlük iş hızı” (HızU) şu şekilde ifade edilebilir:
4.2. Kalfanın Günlük İş Hızı
Kalfa, 3 günde 1 masa yapabilmektedir. Başka bir deyişle, 1 gün içinde \frac{1}{3} masa üretir:
4.3. Birlikte Çalışma Hızı
İkisi birlikte çalıştığında, günlük toplam iş üretim hızı:
Yani usta ile kalfa iş birliği yaptığında, 1 günde \frac{7}{3} (yani 2,333…) masa üretebilmektedir.
4.4. İstenen Masa Sayısına Göre Gün Hesabı
Toplam 84 masa üretmek için gereken gün sayısını bulmak adına, toplam masa sayısını günlük üretim hızına böleriz:
Burada:
Bu hesaplama sonucunda, ikisi birlikte çalışarak 84 masayı 36 günde tamamlayabilir.
5. İşçi-Havuz Problemlerinde Sık Yapılan Hatalar
- Hızların Toplanmaması: Her işçinin hızı ayrı ayrı hesaplanıp toplam yerine kullanılır. Bu adım unutulduğunda yanlış sonuçlar ortaya çıkar.
- Zaman Ters Oranının Gözden Kaçırılması: “3 günde 1 masa üretiyor” ifadesi, 1 günde 3 masa anlamına gelmez; 1 günde \frac{1}{3} masa olduğuna dikkat edilmezse yanlışlık yaşanır.
- Direkt Orantı Yerine Yanlış Formül Kullanma: Toplam işi yanlış ölçümlere bölerek hatalı gün ya da iş miktarı bulunabilir.
- Büyüklükleri Yanlış Birimle Çarpmak ya da Toplamak: Gün, saat, parça, ürün vs. gibi farklı birimler karıştırılırsa sonuçlar geçersiz olur.
6. Örneklerle Derinlemesine Analiz
6.1. Farklı Senaryolar
-
Senaryo A: Usta günde 1 masa, kalfa 2 günde 1 masa üretiyor olsa, 10 masa kaç günde biter? Bu tip sorunlarda yine aynı formülle gideriz:
-
Ustanın hızı: 1 masa/gün
-
Kalfanın hızı: 0,5 masa/gün
-
Birlikte hız = 1 + 0,5 = 1,5 masa/gün.
-
10 masa için gereken süre = 10 / 1,5 = 6,66… gün.
-
Senaryo B: İki benzer ustamız olsa, her biri günde 2 masa yaparsa, birlikte 4 masa/gün yaparlar. 84 masa 21 günde biter.
6.2. Hız ve Zaman Arasındaki İlişki
- Yüksek hız (daha fazla masa/gün) demek, aynı iş miktarı için daha az zaman demektir.
- Hız yarıya düşerse, gerekli zaman iki katına çıkar. Sistemin mantığı çarpan ve bölümler üzerinden ilerler.
7. Konunun Matematiksel Arka Planı
7.1. Oran-Orantı Yaklaşımı
Bu tip işçi-havuz problemleri temel anlamda “iş-miktar-zaman” ilişkisiyle doğrudan bağlantılıdır. Örneğin:
- 1 günde 2 masa → 3 günde 6 masaya karşılık gelir (basit orantı).
- Kalfanın 3 günde 1 masa yapması → 6 günde 2 masa yapması gibi.
Bu iki oranın aynı problemi çözdüğündeki birleşimi, kesirlerle toplanarak bulunur.
7.2. Toplam İş ve Birim Zaman Üretimi
Matematikte sıkça kullanılan yaklaşım:
- W = Toplam İş (örneğin 84 masa),
- r_1 = Ustanın iş hızı (masa/gün),
- r_2 = Kalfanın iş hızı (masa/gün).
Birlikte çalıştıklarında oluşan hız:
Gereken zaman:
8. Benzer Problemlerde Uygulanabilecek Stratejiler
- İlk Adımda Her İşçinin Hızını Bulmak
- Ustanın hızı (masa/gün), kalfanın hızı (masa/gün).
- Zamanı Daima Aynı Birime Çevirin
- “Kalfa 2 saatte 1 parça yapıyor, usta 3 saatte 2 parça yapıyor” gibi farklılıkların olduğu sorularda tüm hızları saat cinsine (veya gün cinsine) dönüştürmek gerekir.
- Toplam İş ve Toplam Hız İlişkisini Unutmayın
- Toplam hızı bulduktan sonra, “toplam iş / toplam hız = süre” formülü neredeyse her zaman geçerlidir.
- İş Pozitifse Hız da Pozitiftir
- Her işçi üretim yaptığı için hızlar olumludur, dolayısıyla “işi bitirme süresi” eksi ya da sıfır gibi anlamsız değerlere ulaşmamalıdır.
9. Çözümün Genel Tablolarla Özeti
Aşağıdaki tablo, problemin her adımını özetler:
| Adım | Açıklama | Hesap |
|---|---|---|
| 1. Ustanın Günlük Hızı | Usta 1 günde 2 masa yapıyor | 2 \ \text{masa/gün} |
| 2. Kalfanın Günlük Hızı | Kalfa 3 günde 1 masa yapıyor, yani günde \tfrac{1}{3} masa | \frac{1}{3} \ \text{masa/gün} |
| 3. Birlikte Günlük Hız | Toplam günlük hız = Ustanın hızı + Kalfanın hızı | 2 + \frac{1}{3} = \frac{7}{3} |
| 4. İstenen İş (84 Masa) İçin Gün Hesabı | \displaystyle \text{Gerekli Gün} = \frac{84}{\frac{7}{3}} = 84 \times \frac{3}{7} = 36 | 36 gün |
Bu dört basit adım, soruyu hızlı ve doğru biçimde çözmemizi sağlar.
10. Sonuç ve Özet
- Bu problemi çözerken, önce ustanın ve kalfanın ayrı ayrı iş yaptıkları zaman 1 günde kaç masa üretebileceklerini bulduk.
- Usta 2 masa/gün hızına, kalfa ise \tfrac{1}{3} masa/gün hızına sahiptir.
- Birlikte günde \tfrac{7}{3} masa üretirler.
- 84 masayı tamamlamak istediklerinde, gereken süre 36 gün olarak hesaplanır.
Bu sayede işçi-havuz veya işbirliği problemlerinin çözüm yöntemini de net bir şekilde görmüş oluyoruz. Hızları toplamanın ve toplam hızı istenen iş miktarına bölerek zaman hesabı yapmanın ne kadar pratik olduğu açıktır.
Özetle: İkisi birlikte 84 masayı 36 günde yapabilir.
@anonymous13
