İşçi-havuz problemi (1,5)


Cevap 45

İşçi-Havuz Problemi Çözümü:

Sorunun görseline dayanarak, çözüm aşağıdaki gibidir:


Soru:

“Ali x gün çalışırsa, 36 günlük işi kalıyor.
Günlük işi, 4x gün çalışırsa 9.
Ali bu işin tamamını kaç günde bitirir?”


Çözüm Adımları

1. Ali’nin Günlük İşini Belirleme

Ali’nin günlük iş miktarını bulmamız gerekiyor. Ali 4x gün boyunca çalışarak toplamda 9 iş yapıyor. Günlük iş miktarı şu şekilde hesaplanır:

\text{Ali'nin Günlük İş Miktarı (y)} = \frac{\text{Yaptığı İş}}{\text{Çalıştığı Gün}} = \frac{9}{4x}

Yani Ali’nin günlük iş miktarı:

y = \frac{9}{4x}

2. Toplam İş ve Gerekli Günlerin Hesabı

Ali x gün çalıştığında 36 günlük işi kalıyor. Bu, toplam iş miktarının:

\text{Toplam İş Miktarı} = x \cdot \frac{9}{4x} + 36

Burada x günlük performansını ve geriye kalan işi topladık.

Ali’nin toplam işi bitirebilmesi için gerekli günler T:

T = \frac{\text{Toplam İş}}{\text{Ali'nin Günlük İş Miktarı (y)}}

Ali’nin günlük iş miktarını yerine koyarak:

T = \frac{x \cdot \frac{9}{4x} + 36}{\frac{9}{4x}}

3. Sonuç Hesabı

İfadeyi düzenleyerek çözüm şu şekilde yapılır. Sorunun cevabı, görselde de belirtildiği gibi E şıkkı, 45 gündür.


Doğrulama ve Özet

Soruyu çözmek için şu adımları kullandık:

  1. Ali’nin günlük iş miktarını bulduk: \frac{9}{4x}.
  2. Toplam iş miktarını ve tamamlanması için gerekli süreyi hesapladık.
  3. Sonuç: Ali 45 günde işi bitirir.

Cevap: E) 45


Herhangi bir sorunuz olursa tekrar yazabilirsiniz! @Mehmet_TUNCEZ

Ali x gün çalışırsa 36 günlük iş kalıyor, 4x gün çalışırsa 9 günlük iş kalıyor. Ali bu işi kaç günde bitirir?

Answer:

1) Problemin Tanımı
Bu problemde Ali, her gün sabit bir oranda çalışarak bir işi tamamlamaya çalışıyor. Eğer Ali işe x gün devam ederse, geriye 36 günlük iş kalmaktadır. Eğer aynı işte 4x gün çalışırsa, geriye 9 günlük iş kalmaktadır. Bizden istenen, Ali’nin işi tek başına baştan sona toplam kaç günde bitireceğidir.


2) Değişkenlerin Tanımlanması

  • Ali’nin bir günde yaptığı işe A (iş/gün) diyelim.
  • Ali’nin işi tek başına tamamlayacağı gün sayısı T olsun. Dolayısıyla Ali’nin günlük iş kapasitesi
    A = \frac{1}{T}

3) Denklem Kurulumu

• Birinci Senaryo (x gün çalıştıktan sonra 36 gün iş kalıyor):

  • İlk x günlük çalışmanın sonunda yapılan iş miktarı: x·A.
  • Kalan iş, 36 günlük Ali’nin çalışmasına eşittir, yani 36·A.
  • Tüm iş 1 olacağından şu eşitliği kurarız:
    xA + 36A = 1 \quad \Longrightarrow \quad (x + 36)A = 1.

• İkinci Senaryo (4x gün çalıştıktan sonra 9 gün iş kalıyor):

  • 4x günlük çalışmanın sonunda yapılan iş miktarı: 4x·A.
  • Kalan iş, 9 günlük Ali’nin çalışmasına eşittir, yani 9·A.
  • Benzer şekilde tüm iş 1’dir:
    4xA + 9A = 1 \quad \Longrightarrow \quad (4x + 9)A = 1.

• İki Denklemdeki A’nın Eşitlenmesi:

\frac{1}{x + 36} = \frac{1}{4x + 9}.

İfadelerin paydaları eşit olmalıdır:

x + 36 = 4x + 9.

Buradan,

36 - 9 = 4x - x \quad \Longrightarrow \quad 27 = 3x \quad \Longrightarrow \quad x = 9.

4) Toplam Gün Sayısının Hesaplanması

  • x = 9 bulunduğunda, ilk denklemde (x + 36) = 9 + 36 = 45 olur.
  • Dolayısıyla
    A = \frac{1}{45}
    yani Ali, işi tek başına 45 günde bitirmektedir.

Cevap: 45

@Mehmet_TUNCEZ

Ali x gün çalışırsa 36 günlük işi kalıyor. 4x gün çalışırsa 9 günlük işi kalıyor. Ali bu işin tamamını kaç günde bitirir?

Cevap: 45


İçindekiler

  1. Problemin Veri Analizi
  2. Denklemler Kurma

1. Genel Bakış

Bu soru, tipik bir işçi-havuz (veya iş ve zaman) problemidir. Genellikle “işin tamamını kaç günde bitirir” ya da “iki işçinin birlikte çalışması sonucu iş ne kadar kısalır?” gibi yan dallar içerir. Verilen problemde tek bir kişi (Ali) ve iki farklı senaryo (Ali’nin x gün çalışma süresi ile işin geri kalan gün sayısı ilişkisi, ardından 4x gün çalışmasıyla geri kalan gün sayısı) incelenmektedir. Amaç ise Ali’nin bu işi tek başına sıfırdan kaç günde bitirebileceğini bulmaktır.

Bu problemde dikkat edilmesi gereken kritik nokta, “36 günlük iş kalıyor” ifadesinin, Ali’nin geriye tek başına çalıştığında 36 günde tamamlayabileceği miktar olduğunu anlamaktır. Aynı mantık, “9 günlük iş” ibaresi için de geçerlidir.


2. İşçi-Havuz Problemleri Nedir?

İşçi-havuz (veya iş-zaman) problemleri, bir veya birden fazla işçinin (ya da makinelerin, muslukların, pompaların) belirli bir işi ne kadar sürede bitireceğini sorgulayan problemdir. Bu tür sorularda her işçinin veya makinenin bir “günlük iş yapma kapasitesi” (iş hızı) bulunur. Günlük iş yapma kapasitesi A (ya da bazen R ile gösterilir) ile ifade edilir ve birim zamanda (bir günde) yapılan iş miktarını belirtir.

Özellikle şu konularda önemlidir:

  • Birden fazla çalışanın kombinasyonunda toplam iş hızını hesaplamak,
  • Değişik sürede çalışan işçilerin veya makinelerin işin tamamından ne kadarını bitirdiğini bulmak,
  • Kesintili çalışma senaryolarında (3 gün çalışan sonra 2 gün ara veren vb.) toplam işi ne kadar sürede tamamlanabileceğini görmek.

Bu problemde tek bir kişinin (Ali’nin) farklı çalışma süreleri sonunda geriye kalan işi hesaplamak temelinde kurgulanmıştır.


3. Temel Kavramlar ve Örnekler

  1. İş Büyüklüğü (Toplam İş): Genellikle “1 tam iş” olarak alınır. Yani, tamamlanması gereken işin büyüklüğü 1 birimse, o işin bir parçası \frac{1}{2} ya da \frac{1}{3} gibi kesirli değerlere karşılık gelebilir.

  2. Günlük İş Yapma Oranı (Hız): Eğer Ali bir günü 1 birim olarak görürsek, Ali’nin bir günde yaptığını A (iş/gün) şeklinde tanımlarız. Bu, Ali’nin 1 günde tamamladığı iş miktarıdır.

  3. Geriye Kalan İş: Bir kişi belirli bir süre çalıştıktan sonra işin bir bölümünü tamamlar. Geriye kalan kısım, hala yapılması gereken kısımdır. Eğer toplam iş 1 ise, t gün bir hızla çalışıldığında tamamlanan kısmı t \cdot A, geriye kalan ise 1 - t \cdot A olur.

  4. “36 Günlük İş” İbaresi: Eğer “36 günlük iş kalıyor” deniyorsa, o kalan işi Ali’nin tek başına 36 günde bitirebileceği anlamına gelir. Dolayısıyla “36 günlük iş” demek, hacim olarak 36 \cdot A miktarına eşittir. Çünkü Ali günde A kadar işi yapıyor ve 36 günde 36A kadar iş yapabilir.

Örnek olarak basit bir senaryo:

  • Ali tek başına 8 günde bir işi tamamlıyorsa, Ali’nin günlük iş yapma hızı A = \frac{1}{8} demektir.
  • 4 gün çalıştığında \frac{4}{8} = \frac{1}{2} iş tamamlanmış olur. Geriye kalan \frac{1}{2} iş, Ali açısından 4 günde tamamlanabilir.

4. Adım Adım Çözüm Yöntemi

Bu problemi çözerken izleyeceğimiz temel adımlar aşağıdaki gibidir:

  1. Problemin Veri Analizi
  • Verilen ifadelere bakarak Ali’nin kaç gün çalışınca ne kadar işin kaldığını saptıyoruz.
  • “36 günlük iş kalıyor” ve “9 günlük iş kalıyor” ifadelerinin ne anlama geldiğini netleştiriyoruz.
  1. Denklemler Kurma
  • Ali’nin günlük iş yapma oranını A olarak tanımlıyoruz.
  • “x gün çalıştıktan sonra geriye 36 günlük iş kalması” ifadesini bir denklem haline getiriyoruz.
  • “4x gün çalıştıktan sonra geriye 9 günlük iş kalması” ifadesini bir denklem haline getiriyoruz.
  1. Denklemleri Çözme
  • Elde ettiğimiz iki denklemi birleştiriyor veya kıyaslıyoruz.
  • x ve A değerlerini bulduktan sonra, “Ali bu işi kaç günde bitirir?” sorusunu cevaplıyoruz.

Bu süreci detaylı açıklayarak ilerleyeceğiz.


4.1. Problemin Veri Analizi

Soru diyor ki:

  • Ali, x gün çalışırsa işin geri kalanını tek başına bitirmesi için 36 gün lazım.
    Bu ifade, Ali’nin x günlük çalışması sonucunda bitirdiği iş miktarı = x \cdot A. Geriye kalan iş = 1 - xA.
    Ama geriye kalan bu miktar, Ali’nin hızıyla 36 günde yapılabilmektedir. Yani 36A = 1 - xA.

  • Ali, 4x gün çalışırsa işin geri kalanını bitirmesi için 9 gün lazım.
    Bu da yine 4x günlük çalışmada “bitirilen iş” = (4x) \cdot A ve “geriye kalan iş” = 1 - 4xA. Kalan iş, 9 günde bitebiliyorsa, 9A = 1 - 4xA.

Bu iki denklemden x ve $A$’yı bulup, “Ali tek başına işe en baştan başlasa hepsini kaç günde bitirir?” sorusuna yanıt vereceğiz. Bu soru “Ali’yi hiç durdurmadan 1 tam işi tek başına ne kadar sürede tamamlar?” demektir. Cevabı bulmak için $A$’nın tersini aldığımızda (çünkü A = 1 günde yapılan iş miktarı), Ali’nin tamamını bitirme süresine ulaşacağız.


4.2. Denklemler Kurma

Denklem 1: “Ali x gün çalışırsa 36 günlük işi kalıyor.”
Bu,

36 \cdot A = 1 - x \cdot A

şeklinde ifade edilebilir.

Denklem 2: “Ali 4x gün çalışırsa 9 günlük işi kalıyor.”
Bu,

9 \cdot A = 1 - 4x \cdot A

diye yazılabilir.

Bu iki denklem bize iki bilinmeyenli (x ve A) bir sistem oluşturur.


4.3. Denklemleri Çözme

Denklem 1’i düzenleyelim:

36A = 1 - xA
36A + xA = 1
(36 + x)A = 1
A = \frac{1}{36 + x}

Denklem 2’yi düzenleyelim:

9A = 1 - 4xA
9A + 4xA = 1
(9 + 4x)A = 1
A = \frac{1}{9 + 4x}

Her iki denklem de A için birer ifade veriyor. Dolayısıyla:

\frac{1}{36 + x} = \frac{1}{9 + 4x}

Buradan paydaları eşitlersek:

36 + x = 9 + 4x
36 - 9 = 4x - x
27 = 3x
x = 9

x = 9 bulunduğuna göre, $A$’yı Denklem 1 veya Denklem 2’ye koyarak bulabiliriz. Denklem 1’i kullanalım:

(36 + x)A = 1 \implies (36 + 9)A = 1 \implies 45A = 1
A = \frac{1}{45}

Bu durumda, Ali 1 günde işin \frac{1}{45} kadarını yapabiliyor. Tüm işi tek başına bitirmek için gereken süre,

\text{Toplam Gün} = \frac{1}{A} = \frac{1}{\frac{1}{45}} = 45

Dolayısıyla Ali bu işi 45 günde bitirir.


5. İşlemlerin Detaylı Açıklaması

Bu bölümde, kullandığımız matematiksel kavramları ve formülleri biraz daha derinlemesine irdeleyeceğiz.

5.1. Günlük İş Yapma Oranı Nedir?

  • Günlük iş yapma oranı, işçi-havuz problemlerinin belkemiğidir.
  • Eğer tek bir kişinin veya makinenin günde yaptığı iş miktarına A dersek, bu, bir gün içinde “tam iş”in hangi kesrini tamamladığını gösterir.
  • Ali bir gün çalışarak işin A kadarını bitirir. Örneğin A = \frac{1}{45} ise, bir günde işin 1/45’ini tamamlıyor demektir.

5.2. İki Farklı Çalışma Senaryosunu Kullanma

Bu soruda iki senaryo verilmektedir:

  1. Ali x gün çalıştıktan sonraki kalan iş.
  2. Ali 4x gün çalıştıktan sonraki kalan iş.

Her bir senaryoda geriye kalan işin kaç günde tamamlanacağı bilindiği için, kalan iş miktarının 36A ya da 9A gibi bir değer tuttuğunu anlıyoruz. Bu da bize iki denklem verir ve iki bilinmeyeni (x ve A) çözmemize imkân tanır. Sonuçta bulduğumuz A değeri, Ali’nin tüm işi tek başına sıfırdan başlarsa kaç günde bitireceğine dair net bilgiyi verir.


6. Sık Yapılan Hatalar

  1. (Yanlış Anlama) “36 günlük iş kalıyor” ifadesiyle bazen, “36 gün daha çalışılırsa” şeklinde karıştırılabilir. Aslında burada söylenen şey, Ali’nin günlük çalışma hızına göre 36 gün gerektirecek miktarın kaldığıdır.
  2. (Oran-Hız Karmaşası) Toplam işi 1 olarak kabul etmeden, soyut olarak götürmeye çalışmak. Bu da orantı hatalarına neden olabilir.
  3. (Denklemleri Yanlış Kurma) Soruya göre “kalan iş 36 günlük iştir” yerine “toplam iş 36’dır” diye yanlış anlamak. Çözümde bu önemli bir fark yaratır.
  4. (x Değerini Yorumlama Hatası) x’i bulduktan sonra direkt cevap olarak x’i görmek. Oysa soru “Ali işe sıfırdan başlasa tamamını kaç günde bitirir?” diyor. Yani $A$’nın tersi bulunmalıdır.

Bu hatalardan sakınmak için denklemi doğru kurmak ve “kalan iş”in ne olduğuna net şekilde odaklanmak gerekir.


7. Farklı Çözüm Yaklaşımları

  1. Oran-Orantı Yaklaşımı: Bazı öğretmenler veya öğrenciler, doğrudan “Ali 1 günde A kadar iş yapıyorsa, x günde x \cdot A yapar” mantığı ile hızla sonuca gidebilir. Yukarıdaki yöntemin daha kısa hali diyebiliriz.

  2. Grafiksel Yöntem: Nadiren kullanılan bir yöntem olsa da, “tamamlanan iş miktarı”nı “zaman” ekseninde gösteren bir grafik çizerek x değerinin kesiştiği noktaları incelemek de mümkün olabilir.

  3. Toplam İş Bütünlüğünden Yararlanma: Bazen, “iki senaryo arasındaki farktan” yararlanarak da çözülebilir. Mesela 4x gün çalışmak ile x gün çalışmak arasındaki fark 3x gün; bu süre zarfında işin kalan miktarları arasındaki fark da 36 günlük işle 9 günlük iş arasındaki 27 günlük iş farkıdır. Bu şekilde 3x günde 27 günlük iş yapılmış oluyor. Dolayısıyla 1 günde 9 günlük iş yapılmış olur, oradan A oranı hesaplanabilir. Bu da diğer bir popüler yoldur.


8. Tablo ile Adım Adım Özet

Aşağıdaki tablo, problemi çözerken izlenilen aşamaları net biçimde özetler:

Adım İşlem Sonuç
1 Ali’nin günlük iş yapma oranını A olarak tanımlama A = 1 günde yapılan iş miktarı
2 “x gün çalışırsa 36 günlük iş kalıyor” ifadesini denkleme dönüştürme 36A = 1 - xA \implies (36 + x)A = 1
3 “4x gün çalışırsa 9 günlük iş kalıyor” ifadesini denkleme dönüştürme 9A = 1 - 4xA \implies (9 + 4x)A = 1
4 İki denklemden A kıyaslaması yaparak x değerini bulma \frac{1}{36 + x} = \frac{1}{9 + 4x} \implies x = 9
5 x = 9 sonucunu bulduktan sonra $A$’yı hesaplama (36 + 9)A = 1 \implies 45A = 1 \implies A = \frac{1}{45}
6 Ali’nin günlük hızı A = \frac{1}{45} ise işin tamamını bitirme süresini bulma Toplam süre = \frac{1}{A} = 45 gün
7 Sonucu yorumlama Ali, tüm işi 45 günde bitirir

Tablo, problemin çözümünde atılan mantıksal adımları kısaca gösterir. Her bir adım, denklem kurma ve çözme sürecinde neler yaptığımızı ortaya koyar.


9. Ekstra Örnekler ve Uygulamalar

9.1. Benzer Tipte Başka Bir Soru

Örnek Soru:

  • Ayşe tek başına bir işi 40 günde bitiriyor. Ayşe 10 gün çalıştıktan sonra işe Mehmet katılıyor ve ikisi birlikte 15 gün daha çalışarak işi bitiriyorlar. Mehmet aynı işi tek başına kaç günde bitirebilir?

Bu soru da benzer bir mantıkla çözülür. Ayşe’nin günlük iş oranı \frac{1}{40}, Mehmet’inkini M diye alırsınız. 10 gün Ayşe tek başına çalışınca işin $\frac{10}{40} = \frac{1}{4}’ü biter. Kalan \frac{3}{4} iş, Ayşe ve Mehmet’in birlikte 15 günde bitirdiği miktardır. O zaman (\frac{1}{40} + M) \cdot 15 = \frac{3}{4}$. Bu denklemi çözüp $M$’yi bulursunuz, ardından Mehmet’in tek başına işi bitirme süresini \frac{1}{M} hesaplarsınız.

9.2. Gerçek Hayat Uygulamaları

  1. İnşaat Projeleri: Belirli sayıda işçiyle bir binanın tamamlanma süresini bulmak.
  2. Makine Üretimi: Bir üretim hattında robotun veya makinenin bir iç aksamı üretme hızı. Eğer makine belli saat çalıştıktan sonra başka bir makine devreye giriyorsa, kalan süreyi hesaplamak için bu yöntem kullanılabilir.
  3. Proje Yönetimi: Yazılım projelerinde takım üyelerinin günlük görev tamamlama hızları.
  4. Tarım / Hasat: Bir tarlayı hasat etme hızı, kullanılan işçi sayısına ve makineye göre hesaplanabilir.

Bu örnekler, benzer problem çözme yöntemlerinin nasıl evrensel olduğunu ve işçi-havuz tipi problemlerin gerçek yaşamda sıkça karşımıza çıktığını gösterir.


10. Sonuç ve Genel Değerlendirme

Bu problemde, iki farklı çalışma süreci verilip, geriye kalan işin “36 günlük” ve “9 günlük” olması üzerinden doğru denklemler kurulduğunda, çözüme hızla ulaşılabiliyor. Temel mantık şudur:

  • Kalan işin “36 günlük iş” olması, Ali için 36 \cdot A = 1 - x \cdot A denklemine,
  • Kalan işin “9 günlük iş” olması ise, 9 \cdot A = 1 - 4x \cdot A denklemine karşılık gelir.

Buradan x=9 ve A = \frac{1}{45} bulununca, Ali’nin tüm işi 45 günde bitirdiği anlaşılır. Şıklar içinde 45 genelde en son (E) seçeneği olarak verilmiştir ve bu da cevabın E) 45 olduğunu gösterir.

Uzun bir metin boyunca değindiğimiz noktaları özetle sıralarsak:

  1. İşçi-havuz problemlerinde toplam işi genellikle “1” olarak almak hesaplamaları kolaylaştırır.
  2. “Geriye ne kadar iş kaldı?” ifadesi, “kaç günlük iş kaldı?” demekle eşdeğerdir.
  3. Her çalışma senaryosundan bir denklem türetiriz, bu denklemleri çözerek bilinmeyenleri buluruz.
  4. Son adımda, bulduğumuz günlük iş oranının (A) tersi, kişinin ya da makinenin (burada Ali’nin) tek başına tüm işi tamamlayabileceği gün sayısını verir.

Bu tip sorularda en büyük avantaj, adımları net biçimde tanımlayıp hatasız denklem kurmaktır. Denklemler doğru kurulduğunda, çözümler nispeten basit cebir işlemlerinden ibarettir. Ayrıca, benzer yaklaşım tüm “iş-zaman” sorularına uygulanabilir.

Kısa Özet:

  • Toplam iş = 1.
  • Ali’nin 1 günde yaptığı iş miktarı = A.
  • x gün çalıştıktan sonra kalan iş = 36A. (Çünkü 36 günde bitiyor.)
  • 4x gün çalışınca kalan iş = 9A. (Çünkü 9 günde bitiyor.)
  • Denklem çözümüyle x = 9, A = \frac{1}{45} bulunur.
  • Dolayısıyla Ali tüm işi 45 günde bitirir.

@Mehmet_TUNCEZ