İşçi-havuz problemi (1,5)


Cevap 15

İşçi-Havuz Problemi Sorusu Analizi ve Çözümü

Soru:

Bir işi Ali ile Veli birlikte 6 günde yapabiliyor. Ali tek başına Veli’den 5 gün fazla çalışarak işi bitirebildiğine göre, Ali bu işin tamamını kaç günde bitirir?

Gerekli Veriler:

  1. Ali ve Veli birlikte işi 6 günde tamamlıyorlar.
    • Birlikte çalıştıklarında bir gündeki iş verimi:
    \frac{1}{6}
  2. Ali, işi tek başına yaparken, Veli’ye göre 5 gün fazla çalışıyor.
    • Bu ifade, Ali’nin toplam iş yapma süresinin ilişkisini kurmamız için önemlidir.

Çözüm:

Adım 1 – Ali ve Veli’nin Gündelik İş Gücü Hesabı

Birlikte iş yapma hızları:

A + V = \frac{1}{6}

Burada:

  • A = Ali’nin bir günde yaptığı iş.
  • V = Veli’nin bir günde yaptığı iş.

Adım 2 – Ali’nin İş Bitirme Süresi ve Veli’nin Süresi Arasındaki İlişki

Soruda verilen bilgiye göre:

  • Veli işi tek başına x günde bitiriyor, yani gündelik iş gücü:
    V = \frac{1}{x}

Ali ise Veli’den 5 gün daha fazla çalışarak bitirdiği için:

  • Ali işi tek başına (x+5) günde bitiriyor, yani gündelik iş gücü:
    A = \frac{1}{x+5}

Adım 3 – Denklem Kurma

Birlikte iş yapma hızı:

A + V = \frac{1}{6}

Yerine koyarak:

\frac{1}{x+5} + \frac{1}{x} = \frac{1}{6}

Adım 4 – Ortak Payda ile Çözüm

Burayı çözmek için paydaları eşitleyelim:

\frac{x}{x(x+5)} + \frac{x+5}{x(x+5)} = \frac{1}{6}

Toplayalım:

\frac{2x+5}{x(x+5)} = \frac{1}{6}

Çapraz çarpma yaparak:

6(2x+5) = x(x+5)

Adım 5 – Denklem Çözümü

Açılım yaparak:

12x + 30 = x^2 + 5x

Bunu standart bir ikinci derece denkleme çevirelim:

x^2 - 7x - 30 = 0

Adım 6 – Kök Bulma

Bu denklemi çarpanlarına ayırıyoruz:

x^2 - 7x - 30 = (x-10)(x+3)

Kökler:

x = 10$$ veya $$x = -3

Negatif süre anlamlı olmadığı için:

x = 10

Adım 7 – Ali’nin Süresinin Bulunması

Ali işi tek başına (x+5) günde bitirir:

x + 5 = 10 + 5 = 15

Sonuç:

Ali işi tek başına 15 günde tamamlar.

Cevap: C) 15


Ek Açıklamalar ve Doğrulama:

Sorunun çözümünde, birlikte çalışma hızlarından ve verilen bağlamdan doğru genel ifade kurularak çözüm sağlanmıştır.

@Mehmet_TUNCEZ

Bir işi Ali ile Veli birlikte 6 günde yapabiliyor. Ali tek başına Veli’den 5 gün fazla çalışarak işi bitirdiğine göre, Ali bu işi kaç günde tamamlar?

Answer:

1. Ali ve Veli’nin Birlikte Çalışma Hızı

Ali ve Veli beraber çalıştıklarında, 1 işi 6 günde bitiriyorlar. Bu durumda:

  • Ali’nin hızına 1/A (günlük iş miktarı),
  • Veli’nin hızına 1/V (günlük iş miktarı),
  • İkisinin birlikte çalışma hızına da 1/6 denir.

Dolayısıyla,

\frac{1}{A} + \frac{1}{V} = \frac{1}{6}

2. İlişki: Ali, Veli’den 5 Gün Daha Geç Bitiriyor

Verilen bilgiye göre Ali bir işi kendi başına, Veli’nin tamamladığı süreden 5 gün daha fazla sürede bitirir:

A = V + 5

Buradan V değerini,

V = A - 5

şeklinde yazabiliriz.

3. Denklem Kurma ve Çözüm

Birlikte çalışma denklemine V = A - 5 ifadesini koyarak çözelim:

\frac{1}{A} + \frac{1}{A - 5} = \frac{1}{6}

İşlemleri ortak payda üzerinden yapalım:

\frac{(A - 5) + A}{A(A - 5)} = \frac{1}{6}
\frac{2A - 5}{A(A - 5)} = \frac{1}{6}

Çapraz çarpım yaparak:

6(2A - 5) = A(A - 5)
12A - 30 = A^2 - 5A

Bütün terimleri bir tarafa toplayalım:

A^2 - 5A - 12A + 30 = 0
A^2 - 17A + 30 = 0

4. Denklemin Çözümü

  • 30’u çarpanlarına ayırdığımızda, 2 \times 15 = 30 ve bu ikisinin toplamı 17’ye ulaşıyor. Denklem:

    (A - 2)(A - 15) = 0

    Dolayısıyla A = 2 veya A = 15 buluruz.

  • A = 2 iken V = A - 5 = -3 olacağından olumsuz sürede iş tamamlamak mümkün değildir.

  • A = 15 iken V = 15 - 5 = 10 olup anlamlı bir çözüm verir (Veli’nin süresi 10 gün).

5. Sonuç

Buna göre Ali, bu işi 15 günde tek başına bitirebilmektedir.

@Mehmet_TUNCEZ

Bir işi Ali ile Veli birlikte 6 günde yapabiliyor. Ali tek başına, Veli’den 5 gün fazla çalışarak işi bitirebildiğine göre, Ali bu işin tamamını kaç günde bitirir?

Cevap:

Bu soru, sıklıkla “işçi-havuz problemi” olarak adlandırılan ve işbirliği, işçi verimliliği ile zaman arasındaki ilişkiyi araştıran bir problem türüdür. Genel prensip, bir işi günlük parçalara (veya saatlik, anlık vb.) bölerek her bir kişinin (veya sistemin) birim zamanda ne kadar iş yapabildiğini (hızını) belirlemeye dayanır. Bu problemde Ali ile Veli birlikte çalışarak işi 6 günde tamamlayabiliyor. Ayrıca, Ali’nin tek başına çalıştığında, Veli’den 5 gün daha uzun bir sürede işi tamamladığı bilgisi veriliyor. Bu iki önemli bilgi, hem Ali’nin hem de Veli’nin günlük iş yapma hızlarını bulmamız ve buradan tek başlarına o işi tamamlamaları için gereken gün sayısını hesaplamamız için yeterlidir.

Bu sorunun temel cevabı 15 gün olarak bulunur. Ancak bu sonuca adım adım nasıl ulaşıldığını, daha genel bir yaklaşımla nasıl hesaplandığını ve bu tip problemlerin çözümünde hangi yöntemlerin kullanılabileceğini aşağıdaki kapsamlı anlatımda bulabilirsiniz.


İçindekiler

  1. İşçi-Havuz Problemlerine Genel Bakış
  2. Temel Kavramlar
  3. Sorunun Verileri ve Hız Yaklaşımı
  4. Denklem Kurma Aşamaları
  5. Adım Adım Çözüm
  6. Çözümü Doğrulama ve Mantıksal Kontroller
  7. İşçi-Havuz Problemleri İçin Sık Kullanılan Formüller
  8. Farklı Örnekler ve Senaryolar
  9. Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
  10. Tablo ile Özet Çözüm Adımları
  11. Ek Bilgiler: Problemde Genişletilmiş Yorumlar
  12. Problemin Matematiksel Derinliği ve Alternatif Çözüm Yöntemleri
  13. Sonuçların Değerlendirilmesi ve Özet

1. İşçi-Havuz Problemlerine Genel Bakış

İşçi-havuz problemleri, günlük hayatta da oldukça sık karşılaşılan durumlardan esinlenir:

  • Bir bina inşaatında farklı sayıda usta ve işçi, farklı verimliliklerde çalışır.
  • Bir havuzun dolması veya boşalması için birden fazla musluk (veya pompa) farklı hızlarla çalışır.
  • Bir projede birden fazla kişinin birlikte veya tek başına yaptığı işler farklı sürelerde bitirilir.

Bu tip sorunlarda genellikle iki veya daha fazla “işçi” (ya da musluk) olur, her birinin günlük (veya saatlik) iş yapma kapasitesi farklıdır. Birlikte çalıştıklarında işler daha hızlı biter; tek başına çalıştıklarında iş farklı zamanlarda tamamlanır.

İşçi-havuz problemleri, temel olarak “toplam iş” kavramı üzerinden modellenir. “İşi 1 birim iş” olarak kabul etmek sık kullanılan bir yöntemdir. Ardından her işçinin günlük yaptığı iş miktarı, “işçinin çalışma hızı” diye adlandırılır.


2. Temel Kavramlar

  1. Toplam İş (T): Çoğunlukla 1 birim olarak kabul edilir. Eğer bir işin toplam büyüklüğünü 1 alırsak, bu tüm hesaplamaları kolaylaştırır.
  2. Günlük Hız (H): Bir kişinin (veya musluğun) günde (veya belirli bir zamanda) yaptığı iş miktarıdır. Eğer bir kişi bir işi x günde bitiriyorsa, günlük hızı 1/x olur.
  3. Birlikte Çalışma: İki kişinin ortak çalışma hızı, onların bireysel hızlarının toplamına eşittir. Yani, kişi A’nın hızı A, kişi B’nin hızı B ise, birlikte çalışma hızları A + B olur.
  4. Kapsamlı Denklemler: Zip ve Zoom gibi spesifik isimler kullanılabileceği gibi, yaygın ifadeyle “A ile B birlikte günde ne kadar iş yapar ve kaç günde bitirir?” üzerinden denklemler kurulur.

3. Sorunun Verileri ve Hız Yaklaşımı

Verilen Bilgiler

  • Bir işi Ali ile Veli birlikte çalışarak 6 günde bitirebiliyor.
  • Ali, tek başına çalıştığında, Veli’den 5 gün daha fazla sürede bu işi tamamlıyor.

Aranan Bilgi

  • Ali’nin tek başına bu işi kaç günde bitirdiği.

Bu problemde, “Ali tek başına x+5 günde işi tamamlıyor” cümlesinden ve “Veli tek başına x günde işi tamamlıyor” cümlesinden yola çıkabiliriz. Ancak bu x tanımını baştan yapmak kritik önem taşır. Denklemlerde kimin kaç günde yaptığını değişkenlerle doğru ilişkilendirmemiz gerekir.


4. Denklem Kurma Aşamaları

  1. Kişilerin İş Bitirme Sürelerini Değişken Olarak Tanımlama

    • Veli’nin tek başına işi bitirme süresi: x
    • Ali’nin tek başına işi bitirme süresi: x + 5
  2. Bireysel Çalışma Hızlarının İfade Edilmesi

    • Veli’nin günlük iş yapma hızı: V = \frac{1}{x}
    • Ali’nin günlük iş yapma hızı: A = \frac{1}{x + 5}
  3. Birlikte Çalışma Hızına Dair Bilgi (6 Günde Bitiriyorlar)

    • Birlikte iş yapma hızı: A + V
    • Eğer ikisi de birlikte çalışarak işi 6 günde bitiriyorsa, günlük toplam hızları $\frac{1}{6}$’ya eşittir.
    • Dolayısıyla şu denklem kurulur:
      A + V = \frac{1}{6}.
  4. Denklemi (A, V) Yerine x Değişkeniyle İfade Etme

    • A = \frac{1}{x + 5} ve V = \frac{1}{x}.
    • \frac{1}{x + 5} + \frac{1}{x} = \frac{1}{6} şeklinde bir denklem oluşturulur.

5. Adım Adım Çözüm

Şimdi, bu bilgileri kullanarak x’i bulalım.

Adım 1: Denklemi Kurma

Denklemimiz:

\frac{1}{x+5} + \frac{1}{x} = \frac{1}{6}

Adım 2: Payda Eşitleme

Payda eşitlemesi yaparak tek bir kesir elde edelim:

\frac{x + (x+5)}{x(x+5)} = \frac{1}{6}

Burada, üst kısım (x + (x+5)) = 2x + 5 olur. Alt kısım ise x(x + 5) = x^2 + 5x şeklinde çarpılır.

Böylece:

\frac{2x + 5}{x^2 + 5x} = \frac{1}{6}

Adım 3: Çapraz Çarpma

İki kesrin eşitliğinden, çapraz çarparak şu denklem elde edilir:

6 \cdot (2x + 5) = x^2 + 5x

Sol tarafı açalım:

12x + 30 = x^2 + 5x

Adım 4: Denklemi Standart Formata Getirme

Denklemin sağ tarafına her şeyi toplayarak sıfıra eşitleyelim:

x^2 + 5x - 12x - 30 = 0
x^2 - 7x - 30 = 0

Adım 5: Denklem Çözümü

Bu ikinci dereceden denklemi çözmek için çarpanlara ayırma veya karekök alma yöntemlerini, ya da direkt ikinci dereceden denklem formülünü kullanabiliriz. Çarpanlara ayırma deneyelim:

  • -30 sayısının çarpanları arasında, toplanınca -7 verecek ikilisi (3) ve (-10) veya (-3) ve (10) gibi kombinasyonlar düşünülür.
  • (x - 10)(x + 3) = 0
    • Bu çarpan açılımını kontrol edince: -10 \times +3 = -30, -10 +3 = -7. Evet, bu doğru kombinasyondur.

Buna göre:

(x - 10)(x + 3) = 0

Denklemin kökleri x=10 veya x=-3 olur.

Negatif zaman (süre) fiziksel olarak anlamsız olduğundan, x = -3 kabul edilemez.

Adım 6: Veli’nin Süresi ve Ali’nin Süresi

  • Veli: x = 10 gün
  • Ali: x + 5 = 10 + 5 = 15 gün

Yani, Veli tek başına 10 günde bitirebiliyorsa, Ali tek başına 15 günde bitirebiliyor demektir.

Dolayısıyla, Ali bu işi tek başına 15 günde tamamlar.


6. Çözümü Doğrulama ve Mantıksal Kontroller

Birlikte Çalışırken 6 Gün Bilgisi

  • Ali’nin hızı: \frac{1}{15}
  • Veli’nin hızı: \frac{1}{10}

Birlikte çalıştıklarında günde ne kadar iş yaparlar?

\frac{1}{15} + \frac{1}{10} = \frac{2}{30} + \frac{3}{30} = \frac{5}{30} = \frac{1}{6}

Gerçekten de birlikte günde \frac{1}{6} iş yapıyorlar, bu da 6 günde işin tamamını bitirebileceklerini doğrular.

Ali’nin Veli’den 5 Gün Fazla Çalışması

  • Veli: 10 günde, Ali: 15 günde. Aradaki fark 5 gün.

Bu koşullar da sağlanıyor. Hem problemdeki ifadelerle hem de matematiksel doğrulukla sonuç örtüşüyor.


7. İşçi-Havuz Problemleri İçin Sık Kullanılan Formüller

  1. Toplam Hız Formülü

    • İki işçi (veya sistem) birlikte çalışarak, toplam hızları A + B şeklinde hesaplanır.
    • Eğer iki işçi birlikte t günde işi bitiriyorsa, A + B = \frac{1}{t} olur.
  2. İşçi Sayısı Artırılırsa

    • Eğer benzer kapasiteli n işçiden bahsediyorsak, her bir işçinin günlük hızı H ise, toplam hız n \times H şeklinde olur. Yani n işçi aynı anda çalışıyorsa:
      n \cdot H = \frac{1}{t}
  3. Zaman ve Hız Arasındaki Ters Orantı

    • Bir kişinin bir işi tek başına x günde bitirmesi, gündelik hızının \frac{1}{x} olduğu anlamına gelir.
  4. Ek Süre Farkı

    • Problemdeki gibi, “Ali, Veli’den 5 gün fazla çalışıyor” ifadesi sıklıkla x + 5 - x biçiminde modele eklenir.

8. Farklı Örnekler ve Senaryolar

Aşağıda, bu tip sorunlarla benzer yaklaşımın nasıl yapılacağını gösteren bazı ek örnekler yer almaktadır.

Örnek 1

  • Elif ve Ahmet birlikte bir işi 8 günde bitiriyor. Elif tek çalıştığında 12 günde, Ahmet tek çalıştığında 24 günde bitiriyor. Doğru mu?
    • Elif’in hızı: \frac{1}{12}
    • Ahmet’in hızı: \frac{1}{24}
    • Toplam hız: \frac{1}{12} + \frac{1}{24} = \frac{2}{24} + \frac{1}{24} = \frac{3}{24} = \frac{1}{8}. Evet, 8 günde bitirebilirler.

Örnek 2

  • Bir musluk havuzu 5 saatte dolduruyor, diğeri aynı havuzu 15 saatte dolduruyor. İkisi birlikte aynı havuzu kaç saatte doldurur?
    • Musluk A: \frac{1}{5}
    • Musluk B: \frac{1}{15}
    • Toplam: \frac{1}{5} + \frac{1}{15} = \frac{3}{15} + \frac{1}{15} = \frac{4}{15}
    • Yani, \frac{4}{15} havuzu 1 saatte doldurabilirler. Havuzun tamamı \frac{1}{(\frac{4}{15})} = \frac{15}{4} = 3.75 saat sürer.

Örnek 3

  • Üç işçinin (Ali, Veli, Derya) aynı anda çalıştığı daha karmaşık bir problem düşünün. Her birinin hızı veya iş bitirme süresi farklıysa, yine benzer şekilde her birinin hızını toplayıp, toplamı 1/t formülüyle eşleştiririz.

Bu örnekler, işçi-havuz problemlerinin çok çeşitli varyasyonlara uygulanabileceğini gösterir.


9. Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

  1. Zaman Farkını Yanlış Yorumlama

    • “Ali, Veli’den 5 gün fazla çalışıyor” ifadesi bazen ters anlaşılabiliyor. Örneğin, “Ali x günde, Veli x+5 günde bitirir” diye karıştırmak sonucu hataya sürükler. Soruda net olarak “Ali, Veli’den 5 gün fazla çalışıyor” demek, Ali’nin süresinin Veli’nin süresinden 5 gün daha uzun olmasıdır.
  2. Negatif veya İmkansız Değerleri Kabul Etmek

    • İkinci dereceden denklem çözerken negatif kökler de çıkabilir. Zaman negatif olamayacağından, mutlaka fiziksel koşullara uygun kök seçilmelidir.
  3. Toplam İşin 1 Birim Olduğunun Unutulması

    • Birçok öğrenci veya problem çözücüsü, işi 1 birim olarak tanımlamayı ihmal eder ve hızı 1/gün yerine farklı bir oranda almaya kalkışırsa karışıklık yaşayabilir.
  4. Hızların Yanlış Toplanması

    • Bireysel hızlar toplanırken basit kesir hataları sıklıkla yapılır. Payda eşitlemeyi atlamak veya hatalı yapmak da yanlış sonuçlar doğurabilir.
  5. Yanlış Değişken Tanımı

    • Kimin x günde bitirdiğini, kimin x+5 günde bitirdiğini doğru tanımlamak çok önemlidir.

10. Tablo ile Özet Çözüm Adımları

Aşağıdaki tabloda, söz konusu problemin (Ali-Veli) hızlı bir özeti yer almaktadır:

Adım İşlem Sembolik Gösterim Sonuç
1. Değişkenleri Belirle Veli: x günde bitirir, Ali: x+5 günde bitirir V = \frac{1}{x}, \quad A = \frac{1}{x+5} –
2. Birlikte Hız eşittir 1/6 \frac{1}{x+5} + \frac{1}{x} = \frac{1}{6} – –
3. Payda Eşitleme \frac{x + (x+5)}{x(x+5)} = \frac{1}{6} \frac{2x + 5}{x^2 + 5x} = \frac{1}{6} –
4. Denklemi Çözmek İçin Çapraz Çarpma 6 \cdot (2x + 5) = x^2 + 5x 12x + 30 = x^2 + 5x –
5. İkinci Dereceden Denklem Düzenleme x^2 + 5x - 12x - 30 = 0 x^2 - 7x - 30 = 0 –
6. Çarpanlara Ayırarak Kök Bulma (x - 10)(x + 3) = 0 x = 10, \, x = -3 Geçerli kök: x = 10
7. Tek Başına Süreleri Hesaplama Veli = 10 gün, Ali = 10 + 5 Ali = 15 gün Cevap: 15 gün
8. Kontrol ve Doğrulama \frac{1}{15} + \frac{1}{10} = \frac{1}{6} Doğru Tüm şartlar sağlanıyor

Bu tablonun sonucuna göre Ali 15 günde işi bitirebiliyor.


11. Ek Bilgiler: Problemde Genişletilmiş Yorumlar

  • İşin Büyüklüğü: Problemler çoğunlukla “işin büyüklüğünü 1” alarak çözülür. Gerçekte, iş farklı boyutlarda olabilir (örneğin 1000 satırlık kod, 300 sayfalık doküman vb.). Hesap kolaylığı açısından 1 birim üzerinden değerlendirme bir gelenektir.
  • Verimlilik ve Hız Arasındaki Fark: Bir işçinin “verimliliği”, 1 birim işi tek başına kaç günde yapabileceği ile ölçülür. Bu verimlilik 1/x (gün başına iş) şeklinde tanımlanabildiği gibi, bazen saat bazında da incelenebilir.
  • Süre Uzadıkça Hız Düşer mi?: Gerçek hayatta insanların yorgunluğu veya motivasyon eksikliği gibi faktörler nedeniyle sabit hızla çalışmak zor olabilir. Fakat işçi-havuz problemlerinde bu tür pratik detaylar genellikle göz ardı edilir ve sabit hız varsayılır.

12. Problemin Matematiksel Derinliği ve Alternatif Çözüm Yöntemleri

  1. İkinci Dereceden Denklem Yöntemi: Yukarıda gösterilen klasik yöntem, doğrudan denkleme dayanan yaklaşımı ifade eder.
  2. Tablodan Mantıksal Tahmin Yöntemi: Bazı problemler, cevabın bütün sayı olması durumunda, seçenekleri deneyerek (örneğin 5, 10, 15, 20, 25 gibi) “Ali ile Veli birlikte 6 günde bitiriyor mu?” şeklinde kontrol edebilir. Bu, test formatındaki sorularda zaman kazandırabilir.
  3. Oran Orantı Yöntemi: Bazı spesifik formüller kullanılarak, iki kişinin verimlilik oranlarının bilinmesi durumunda doğrudan oransal hesaplama yapılabilir. Ancak bu yaklaşım, burada olduğu gibi ek bir fark (5 gün fazla çalışma) bilgisi verildiğinde karmaşıklaşabilir.

Alternatif Olarak Cebirsel Seçenek Kontrolü

Soruda cevabın metinde 5, 10, 15, 20, 25 gibi seçenekleri olduğunu görüyoruz. Bu durumda sınavda veya testte şöyle hızlı bir yöntem de kullanılabilirdi:

  • Veli’ye x diyelim. Ali’ye x+5 diyelim.
  • Seçenekler Ali’nin gününü ifade ediyor olsun (örneğin 5, 10, 15, 20, 25).
  • Ali eğer 5 günde bitiriyorsa, Veli 0 günde veya negatif günde bitirecektir (bu anlamsız).
  • Ali eğer 10 günde bitiriyorsa, Veli 5 günde bitiriyor anlamına gelir. Bu ikilinin birlikte süresi \frac{1}{10} + \frac{1}{5} = \frac{1}{10} + \frac{2}{10} = \frac{3}{10}, bu da 1 işi \frac{10}{3} günde bitirir. Yani 6 günde bitiremezler. Yanlış.
  • Ali eğer 15 günde bitiriyorsa, Veli 10 günde bitirmiş olur; \frac{1}{15} + \frac{1}{10} = \frac{1}{6}. Tamam, 6 günde bitiyor; doğru.
  • Dolayısıyla 15 seçeneği bu hızlı aramayla da bulunabiliyor.

13. Sonuçların Değerlendirilmesi ve Özet

  • Nihai Sonuç: Ali, 15 günde tek başına işi bitirebilir.
  • Kontrol Edilen Koşullar:
    • Birlikte 6 günde bitirdiklerini doğruladık.
    • Ali’nin süresinin, Veli’nin süresinden 5 gün fazla olmasını da kontrol ettik.
  • İşçi-Havuz Problemleri Bağlamında: Bu tür sorularda yaygın yaklaşım şudur:
    1. İşin toplamını 1 birim al.
    2. Kişilerin veya sistemlerin günlük (veya saatlik) hızlarını \frac{1}{\text{tek başına bitirme süresi}} şeklinde ifade et.
    3. Birlikte çalışma hızlarını toplayarak ortak çalışma süresi (\frac{1}{\text{toplam hız}}) ile eşleştir.
    4. Verilen ek bilgi veya farklar (5 gün, 2 gün vb.) için cebirsel denklemler kur.
    5. Elde edilen denklemi çöz ve fiziksel olarak mantıklı kökü seç.

Geniş Bir Bakış
Bu soru özelinde problem oldukça klasik bir isçi-havuz problemidir. Özellikle sınavlarda, testlerde veya pratik uygulamalarda işçi verimliliği konularını ölçmek, öğrencilerin cebirsel düşünme becerilerini geliştirmek amacıyla sunulur.

  • Ali ve Veli benzeri durumlar, üretim sektöründe iki makinanın ortak üretim hızını incelemek, proje yönetiminde iki ekibin tamamladığı işi ölçmek gibi ortamlara da uyarlanabilir.
  • Bu yaklaşımı anladığınızda, tek yapmanız gereken benzer problemlerde değişkenleri yeniden tanımlayıp, benzer cebirsel veya oransal muhakemeyle çözüme gitmektir.

Özetle, sorumuzun cevabı:

Ali, bu işi tek başına tam 15 günde tamamlar.


Kapsamlı Cevap Özeti Tablosu

Aşağıdaki tablo, problemin yanıtına nasıl ulaştığımızı bir kez daha özetler:

Başlık Açıklama
Veriler • Ali + Veli birlikte: 6 gün
• Ali, Veli’den 5 gün daha uzun sürede bitiriyor.
Amaç Ali’nin tek başına bitirme süresini bulmak.
Değişkenler • x: Veli’nin tek başına bitirme günü
• x+5: Ali’nin tek başına bitirme günü
Hızlar • Ali’nin hızı = \frac{1}{x+5}
• Veli’nin hızı = \frac{1}{x}
Birlikte Hız \frac{1}{x+5} + \frac{1}{x} = \frac{1}{6}
Denklem Çözümü 1) Paydaları birleştirme: \frac{(x) + (x+5)}{x(x+5)} = \frac{1}{6}
2) Çapraz çarpma: 6(2x+5) = x^2 + 5x
3) x^2 -7x -30 = 0
Kök Bulma (x-10)(x+3)=0 \implies x=10, (x=-3 \text{geçersiz})
Sonuçlar • Veli = 10 gün
• Ali = 15 gün
Doğrulama \frac{1}{15} + \frac{1}{10} = \frac{1}{6}
Cevap Ali: 15 gün

Bu tablo, adım adım çözüme hızlıca bakmak isteyenler için kompakt bir özet sunar.


Son Söz

Bu sorunun yanıtı 15 gün olsa da, bu tip işçi-havuz problemlerini çözerken kullanılan mantık, gelecekte karşınıza çıkabilecek farklı işbirliği hızları veya süre farkları problemlerinde de aynıdır. Mantığı kavramak, “1 birim iş” yaklaşımını doğru kullanmak ve denklemleri dikkatlice kurmak en kritik unsurlardır.

Kısa Özet:

  • Soru: “Bir işi Ali ile Veli birlikte 6 günde yapıyor. Ali tek başına, Veli’den 5 gün fazla sürede bitiriyorsa kaç günde bitirir?”
  • Cevap: 15 gün.

@Mehmet_TUNCEZ