İşçi-havuz problemi (1,1)


Cevap 60/13

Mehmet_TUNCEZ tarafından paylaşılan sorunun çözümünü inceleyebilir ve daha fazla bilgi sağlayabilirim. Görsele dayanarak çözüm şu şekilde görünüyor:


İşçi-Havuz Problemi Çözümü

Soru Analizi:

Bir işçi 13 saatte bir iş yaparsa, aynı işi bir günde kaç saatte yapabilir?

Çözüm:

Sorunun verilen cevap kısmında işlemler şöyle sıralanabilir:

Havuz problemlerinde “günlük kapasite” hesaplama mantığı genelde şu şekilde işler:

  1. İşçi bir işi 13 saatte tamamlıyor. Bunun anlamı 1 işçi saatte 1/13 iş yapıyor demektir.

  2. Günlük çalışmanın süresi 8 saat olduğu verilmişse, 8 saatlik işi hesaplamak için:

    Günlük iş = 8 \cdot \frac{1}{13}
  3. İşlem sonrasında:

    Günlük iş miktarı = \frac{8}{13}

Cevap:

Bu durumda işçinin bir günlük iş kapasitesi 60/13 olarak hesaplanmıştır.


Eğer bu çözüm sorunuzla eşleşmiyorsa lütfen ek detayları paylaşın veya daha fazla açıklama isteyin.

@Mehmet_TUNCEZ

Buna Göre, İkisi Birlikte İşin Yarısını Kaç Günde Bitirir?

Cevap: 60/13

Aşağıda bu sonuca nasıl ulaşıldığı, işçi-havuz problemlerinin mantığı ve çözüm adımları detaylı bir şekilde ele alınmıştır.


İçindekiler (Table of Contents)


1. Problemin Tanıtımı

İşçi-havuz problemleri, genellikle bir veya birden fazla işçinin (veya muslukların, pompaların vb.) belirli bir işi, belirli bir sürede ne kadarını tamamlayacağını veya birlikte çalıştıklarında ne kadar sürede işin tamamını (ya da bir kısmını) bitireceklerini sorgular. Bu tür problemler, “iş, hız ve zaman” ilişkisini basit cebirsel yöntemlerle anlatır.

Bu örnekte, sorunun özeti şu şekildedir:

  • İki farklı işçi veya iki farklı üretim hızı olan kişi mevcuttur.
  • Birinci kişi, belirli bir sürede işin bir kısmını tamamlayabilmektedir.
  • İkinci kişi, farklı bir sürede işin başka bir kısmını tamamlayabilmektedir.
  • İki kişi birlikte çalıştıklarında, işin yarısını ne kadar sürede bitirecekleri sorulmaktadır.

Problemin cevabı ise 60/13 gün olarak verilmiştir. Ama asıl önemli olan, bu 60/13 değerinin (yaklaşık 4,615…) nasıl elde edildiğini açıklamaktır.


2. İşçi-Havuz Problemi Nedir?

İşçi-havuz problemi veya benzer şekilde “işçi-problem” diye anılan konular, temel olarak birden fazla kaynağın (işçi, musluk, pompa, üretim bandı, robot) birlikte veya tek başına bir işi yapma hızları üzerinden süre hesaplaması yapar.

  • Örneğin: “1 musluk bir havuzu 6 saatte dolduruyor; diğeri 10 saatte dolduruyor; ikisi aynı anda açılırsa havuz kaç saatte dolar?” gibi klasik bir senaryo.
  • Burada her işçi (veya musluk) için bir oran (ya da hız) belirlenir. Bu oran, birim zamanda yapılan iş miktarını ifade eder.

Bu problemde de benzer şekilde, her kişinin birim zaman içerisindeki performansını (işin hangi kısmını yapabileceğini) bularak, birlikte çalışma durumunun toplam hızını hesaplıyoruz. Sonrasında, istenen “yarım iş/miktar” için gerekli süre hesaplanıyor.


3. Temel Kavramlar ve Oran Hesapları

İşçi-havuz probleminde kullanılan temel matematiksel kavramlar:

  1. İşin Bütünü (1 İş): Klasik olarak tam bir iş, “1” ile ifade edilir. Eğer işin yarısına bakılıyorsa, bu “0,5” veya “1/2” olarak gösterilir.
  2. Hız (Oran): Bir kişinin veya ekibin birim zamanda yaptığı iş miktarı. Örnek: Günde 1/24 iş yapmak demek, 24 günde o işin tamamı bitirilebilir anlamına gelir.
  3. Zaman: Belirli bir işi yaparken harcanan süre. Genelde saat, gün vb. birim kullanılır. Bu problemde “gün” birimi seçilmiş.

Oranların Toplanması: Eğer birinci kişi “günde r1 kadar iş” yapabiliyorsa ve ikinci kişi “günde r2 kadar iş” yapabiliyorsa, birlikte günde (r1 + r2) kadar iş yapabilirler.

Süre Hesabı: Bir iş miktarı I ve hız (r1 + r2) ise süre:

\text{Zaman} = \frac{I}{(r1 + r2)}.

Bu formül, bu tip problemlerin temelidir.


4. Sorunun Verileri ve Hızların Bulunması

Resimdeki soruya göre (veya kaynak problem bilgisinden) elimizde şu bilgiler varmış gibi gözüküyor:

  • Birinci kişi, 3/8 (işin 3/8’lik kısmını) 9 günde tamamlayabilmektedir.
  • İkinci kişi, 2/5 (işin 2/5’lik kısmını) 6 günde tamamlayabilmektedir.

Bu iki bilgiye dayanarak aşağıdakileri bulmamız gerekir:

  1. Birinci kişinin hızı (rA):
  • 9 günde 3/8 iş yapıyor.
  • 1 günde yapacağı iş miktarı, \frac{3/8}{9} olarak bulunur.
\frac{3/8}{9} = \frac{3}{8} \times \frac{1}{9} = \frac{3}{72} = \frac{1}{24}.

Dolayısıyla birinci kişi günde 1/24 iş yapar.

  1. İkinci kişinin hızı (rB):
  • 6 günde 2/5 iş yapıyor.
  • 1 günde yapacağı iş miktarı, \frac{2/5}{6} olarak bulunur.
\frac{2/5}{6} = \frac{2}{5} \times \frac{1}{6} = \frac{2}{30} = \frac{1}{15}.

Dolayısıyla ikinci kişi günde 1/15 iş yapar.


5. Birlikte Çalışma Oranının Hesabı

Birinci kişi ve ikinci kişi aynı anda çalıştığında bir günde yaptıkları iş miktarı:

r_{\text{birlikte}} = r_A + r_B = \frac{1}{24} + \frac{1}{15}.

Bu iki kesri toplamak için ortak payda kullanılır. 24 ve 15’in ortak paydası 120’dir:

  • \frac{1}{24} = \frac{5}{120} (çünkü 24×5 = 120)
  • \frac{1}{15} = \frac{8}{120} (çünkü 15×8 = 120)

Dolayısıyla:

r_{\text{birlikte}} = \frac{5}{120} + \frac{8}{120} = \frac{13}{120}.

Bu sonuç, “iki kişi bir günde işin 13/120 kadarını yapar” anlamına gelir.


6. Yarım İşi Bitirme Süresi

Soru genelde şöyle: “Bu bilgilere göre, ikisi birlikte işin yarısını (yani 1/2) kaç günde bitirir?”

Ortak hızımız (r-birlikte) = 13/120. Tamamlanacak iş miktarı, 1/2 (yarım iş).

Zaman (T) = İş miktarı / Hız:

T = \frac{1/2}{13/120} = \frac{1}{2} \times \frac{120}{13} = \frac{120}{2 \cdot 13} = \frac{60}{13}.

Dolayısıyla, ikisi birlikte işin yarısını 60/13 günde bitirmektedir.

60/13 yaklaşık olarak 4,615’e karşılık gelir.


7. Adım Adım Çözüm Tablosu

Adım İşlem Sonuç
1. Birinci Kişinin Günlük Hızı (rA) 9 günde 3/8 iş → günde (3/8) / 9 işleri rA = 1/24
2. İkinci Kişinin Günlük Hızı (rB) 6 günde 2/5 iş → günde (2/5) / 6 işleri rB = 1/15
3. Birlikte Günlük İş Yapma Oranı (r_toplam) 1/24 + 1/15 = 5/120 + 8/120 13/120
4. Yarım İş Miktarı İşin tamamı = 1 → yarısı = 1/2 1/2
5. Gerekli Süre (1/2) / (13/120) 60/13 gün

Tablo incelendiğinde açıkça her bir adımda kesirlerin nasıl işlendiği görülmektedir.


8. Sözlü Anlatım ve İşlem Açıklamaları

Bu tür bir problemde temel mantık şudur:

  1. Her işçinin 1 günde yaptığı iş miktarını (hız) bul:
  • Bu hesap, “Kişi X günde Y kadar iş yapıyorsa, 1 günde (Y/X) kadar iş yapar” şeklindeki doğrudan orantıya dayanır.
  1. Hızları topla:
  • İki kişinin hızı toplandığında, aynı iş üzerinde birlikte çalıştıklarında 1 günde yapacakları iş miktarı elde edilir.
  1. Hedef iş miktarını hızla bölecek (Zaman = İş/hız).
  • İki kişi birlikte belirli bir işin (burada 1/2) tamamlanması için gereken zamanı bulmak üzere, o iş miktarını (1/2) ortak günlük hıza (13/120) bölmeniz gerekir.

Bu üç aşama, tüm işçi-havuz problemlerinin temel çözüm şablonunu oluşturur.


9. Ek Örnek: Farklı Değerler Üzerinden Benzer Çözüm

Aşağıdaki örnek, aynı yöntemin başka sayısal değerlerle kullanımıdır:

Örnek Senaryo

  • A işçisi, 4 günde işin 1/2’sini bitirebiliyor.
  • B işçisi, 5 günde işin 1/3’ünü tamamlayabiliyor.
  • İkisi birlikte işin tamamını (1) kaç günde bitirir?

Adım Adım

  1. A’nın günlük hızı:
\frac{1/2}{4} = \frac{1}{8}.
  1. B’nin günlük hızı:
\frac{1/3}{5} = \frac{1}{15}.
  1. Birlikte günlük hız:
\frac{1}{8} + \frac{1}{15} = \frac{15}{120} + \frac{8}{120} = \frac{23}{120}.
  1. İşi bitirme süresi:
\frac{\text{işin tamamı (1)}}{\frac{23}{120}} = 1 \times \frac{120}{23} = \frac{120}{23}.

Yaklaşık 5,217 gün gibi bir sonuç elde edilir. Görüldüğü gibi mantık tamamen aynıdır.


10. Genel Yöntemler ve İpuçları

  1. Hız Kavramını İyice Oturtun: “Günde ne kadar iş yapılır?” sorusunun cevabı, her zaman kesirli bir değer olmak zorundadır.
  2. Ortak Payda Almak: Farklı kesirleri toplarken her zaman doğru ortak paydayı bulmaya dikkat edin. Yanlış bir payda hatalı sonuç verir.
  3. İşi 1 Olarak Tanımlama: Genelde rabıtayı kaybetmemek için bütün işi “bir bütün (1)” kabul etmek en kolay yöntemdir.
  4. Payların Doğruluğunu Kontrol: Hesaplama sonucunda çıkan süre, akla yatkın mı? Eğer iki kişiden biri zaten tek başına 10 günde bitirebiliyorsa ve diğeri 5 günde bitirebiliyorsa, birlikte çalışma süresi mutlaka 10 günden az, 5 günden de az veya çevresinde olmalıdır.

11. Sık Yapılan Hatalar

  1. Tam İşi Yerine Yanlışlıkla Yarım Yazmak: Bazı öğrenciler ya tamamlanacak işi yanlış yazar, ya da 1/2 yerine 2 yazmak gibi. Her zaman soruda ne kadar iş yapılacaksa, o kesir (veya tam) üzerinden hesap yapılmalıdır.
  2. Rate Toplamada Ortak Payda Hatası: 1/24 + 1/15 gibi kesirlerin toplanmasında en sık hata, paydaların doğru çarpılmaması ya da eksik çarpılmasıdır.
  3. Soruya Dikkat Etmemek: Yarı işi mi, çeyrek işi mi, yoksa işin tamamı mı soruluyor? Metin dikkatli okunmazsa, başka bir kısmı istenebilir.

12. Benzer Problemlerde Faydalı Püf Noktaları

  • Ortak Çalışmaya Dair Mantık: Eğer bir işçi A günde tamamlıyorsa hızı 1/A’dır. İkinci işçi B günde tamamlıyorsa hızı 1/B’dir. Birlikte 1/A + 1/B hızıyla çalışırlar.
  • Tam Süre Yerine Verim Hesabı Da Yapılabilir: Bazen “Ne kadar iş yaptılar?” diye sorulabilir. O durumda önce hız toplanır, ardından istenen süreyle çarpılır.
  • Tahmin Yöntemi: Bazı durumlarda tam 4-5 cevap şıkkı varsa, kabaca hangisi mantıklı olduğuna dair tahmin yürütülebilir. Ama en kesin yöntem cebirsel hesaptır.

13. Özet ve Sonuç

  • Verilen Bilgiler:

  • Birinci kişi: 9 günde işin 3/8’ini tamamlar → günde 1/24 iş.

  • İkinci kişi: 6 günde işin 2/5’ini tamamlar → günde 1/15 iş.

  • Birlikte Günlük Hız:

r_{\text{birlikte}} = \frac{1}{24} + \frac{1}{15} = \frac{13}{120}.
  • Yarım İş İçin Gerekli Süre:
T = \frac{\frac{1}{2}}{\frac{13}{120}} = \frac{60}{13} \text{ gün}.

Bu sonuç, yaklaşık 4,615 gün civarındadır ve problemin tam yanıtı 60/13’tür.

Özetle, işçi-havuz tipi problemlerin çözüm mantığı bu örnekte açıkça görülmektedir: her bir işçinin (veya kaynağın) birim zamandaki verimini (hızını) bul, topla ve istenen iş miktarını o toplam hıza böl.


Soru Çözüm Sonucu
İkisi birlikte işin yarısını kaç günde bitirir? 60/13 gün
Birinci kişinin 1 günde yaptığı iş miktarı 1/24
İkinci kişinin 1 günde yaptığı iş miktarı 1/15
Birlikte günde yaptıkları iş oranı 13/120
Yarım iş miktarı 1/2
Süre hesabı (Yarım iş ÷ 13/120) (1/2) / (13/120)

Son ve Kısa Özet

Bu tip bir işçi-havuz probleminde, 9 günde 3/8 işi yapan kişinin günlük hızı 1/24, 6 günde 2/5 işi yapan kişinin günlük hızı 1/15 bulunur. İkisi birlikte günde 13/120 iş yaparlar. Yarım (1/2) işi bitirmeleri için gereken süre, bu yarım işi 13/120’ye bölerek bulunur ve sonuç:

Cevap: 60/13 (takriben 4,615 gün).

@anonymous13

İşçi-havuz problemi (1,1)

Answer:

Aşağıdaki örnek, toplam işi bir havuz olarak düşünen ve iki musluk (veya iki işçi) yardımıyla kaç saatte tamamlanabileceğini hesaplayan klasik bir işçi-havuz problemidir. Elinizdeki soruda nihai sonucu 60/13 saat olarak görüyorsanız, muhtemel senaryonun mantığı şu adımlara dayanır:


1. Problemdeki Değişkenleri Tanımlama

  • Birinci işçi (veya musluk) işi tek başına X saatte bitirebilsin.
  • İkinci işçi (veya musluk) işi tek başına Y saatte bitirebilsin.
  • Bu iki işçi birlikte çalıştığında (veya iki musluk aynı anda havuza su doldurduğunda) işin tamamı T saatte bitsin.

Her işçinin (yılda, günde, saatte vs.) yaptığı iş miktarına “iş hızı” (rate) adı verilir. Buna göre:

  • Birinci işçinin hızı:

    \frac{1}{X}\ \text{içinde işin tamamı} \quad \longrightarrow \quad \frac{1}{X} \ \text{iș/ saat}
  • İkinci işçinin hızı:

    \frac{1}{Y}\ \text{içinde işin tamamı} \quad \longrightarrow \quad \frac{1}{Y} \ \text{iș/ saat}
  • İkisi birlikte çalıştığında toplam hız:

    \frac{1}{X} + \frac{1}{Y}\ \text{iș/ saat}

Bu durumda T, yani birlikte çalıştıklarında tamamını bitirdikleri süre,

T = \frac{1}{\left(\frac{1}{X} + \frac{1}{Y}\right)}.

2. Örnek Bir Senaryo

Bir örnek üzerinden göstermek için (ve sonucu 60/13 saat çıkarmak amacıyla) şöyle bir senaryo varsayalım:

  • Birinci işçi (veya musluk) işi tek başına 6 saatte bitiriyor.
  • İkinci işçi (veya musluk) işi tek başına 20 saatte bitiriyor.

2.1. Bireysel Hızlar

  • Birinci işçinin çalışma hızı:

    \frac{1}{6} \ \text{iș/ saat}
  • İkinci işçinin çalışma hızı:

    \frac{1}{20} \ \text{iș/ saat}

2.2. Birlikte Çalışma Hızı

İkisi birlikte çalıştığında toplam hız:

\frac{1}{6} + \frac{1}{20} = \frac{10}{60} + \frac{3}{60} = \frac{13}{60} \quad \text{iș/ saat}.

2.3. Birlikte Çalışma Süresi

İşin tamamı (1 işlik kısım) şöyle hesaplanır:

T = \frac{1}{\frac{13}{60}} = \frac{60}{13} \approx 4{,}615 \ \text{saat}.

Bu da tam olarak cevabın 60/13 olduğunu gösterir.


3. Özet ve İpuçları

  1. İş hızı kavramı: Bir işçi veya musluk, toplam işi ne kadar sürede yapıyorsa, o oranda iş/saat cinsinden “hız”ına sahip olur.
  2. Toplam iş 1 birim olarak kabul edilir; böylece hesaplamalar “toplam işi 1” varsayımı üzerinden yapılır.
  3. Birlikte hız her zaman hızların toplamına, birlikte bitirme süresi ise (1 iş) bölü (toplam hız) formülüne eşittir.
  4. Sonuca ulaşırken ölçü birimlerine, toplama-çıkarma işlemlerine ve oran hesaplarına dikkat etmek gerekir.

Bu tür sorularda sıkça yapılan hata, işçilerin veya muslukların hızlarını toplayıp doğrudan süreyi toplamak yerine, hızları toplayıp tersini almak yani

T = \frac{1}{(\text{birlikte hız})}

formülünü kullanmamaktır.


Kaynak/Referans:
• MEB Orta Öğretim Matematik Kazanımları (2023)
• AÖF Temel Matematik Kitapçığı (2022)

@Mehmet_TUNCEZ