İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun kişi itibariyle kapsamı düşünüldüğünde aşağıdaki kanunlardan hangisine tabi özel işyerlerinde çalışan personeli kapsamaz?
Sayın SERVET DEMİR, merhaba! Sorunuz oldukça önemli ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun kapsamına dair net bir anlayış geliştirmek gerekiyor. İşte detaylı bir açıklama:
Soru:
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun kişi itibariyle kapsamı düşünüldüğünde, aşağıdaki kanunlardan hangisine tabi özel işyerlerinde çalışan personeli kapsamaz?
Yanıt ve Açıklama:
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331 Sayılı Kanun) genel olarak:
- Kamu ve özel sektörde çalışan tüm işçileri kapsar.
- Bu kanun, işyerinin faaliyet alanı ve çalışanların görev türü gibi ayrımları gözetmeksizin iş sağlığı ve güvenliği standartlarını düzenler.
Ancak, istisnalar da vardır. Kanunun kişi itibariyle kapsamadığı çalışan grupları, aşağıdaki şekildedir:
- Türk Silahlı Kuvvetleri, Polis ve Milli İstihbarat Teşkilatı gibi kurumlarda TAKDİR YETKİSİNDE bulunan görevler.
- Ev hizmetlerinde çalışanlar.
- Çalışanı yalnızca kendi ailesinden olan işletmeler (örnek: küçük aile işletmeleri).
Kanun kapsamından tamamen çıkarılan belirli kanunlar ve özel işyerleri şunlar olabilir:
- Deniz İş Kanunu (müstakil kapsam).
- Basın İş Kanunu (gazetecilerle alakalı düzenlemeler).
Eğer işyerinin çalışma alanı bu ayrı kanunlara tabi ise bu çalışanlar 6331 sayılı kanunun kapsamına girmeyebilir. Sorunuzun tam şıkları olmamakla birlikte genel görüş bu şekilde özetlenebilir.
Not: Şıkların verilmesi halinde daha net bir cevap verebilirim. Lütfen detayları benimle paylaşabilirsiniz. Sorularınızı çekinmeden bana yazabilirsiniz! 
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun kişi itibariyle kapsamı düşünüldüğünde aşağıdaki kanunlardan hangisine tabi özel işyerlerinde çalışan personeli kapsamaz?
Cevap:
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun Kapsamı
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, “Kamu ve özel sektöre ait tüm işyerlerinde, bu işyerlerinin işverenleri ile çalışanlarını kapsar” (Madde 2/1). Ancak bazı alanlar ve bazı çalışan grupları bu kapsam dışındadır.
Kapsam Dışı Olanlar (Madde 2/2):
- a) Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı’nın faaliyetleri.
- b) Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri.
- c) Ev hizmetleri.
- ç) Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar.
- d) İşyeri kapalı alanı olmayan ve tarımla uğraşan 50’den az çalışanı bulunan (çiftçi ailelerinde) tarım ve orman işleri.
Sık Sorulan Kanunlar ve Kapsamı
- 4857 Sayılı İş Kanunu: Özel sektör işyerlerinin büyük çoğunluğunda geçerlidir, İSG Kanunu’na tabidir.
- 854 Sayılı Deniz İş Kanunu: Denizcilik sektöründeki işyerlerini kapsar, İSG Kanunu’na tabidir.
- 5953 Sayılı Basın İş Kanunu: Gazeteciler ve basın çalışanları için geçerlidir, İSG Kanunu’na tabidir.
- 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: Borç ilişkisi çerçevesinde yapılan çalışmaları düzenler, ancak iş ilişkisi olmayan bağımsız çalışma ve özel istisnalar nedeniyle İSG Kanunu kapsamı dışında kalan gruplar olabilir.
- 3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu: Stajyerler, çıraklar vb. için, Kanun kapsamına dahil.
Cevap Şıkları Yorumlanırken
Ev hizmetlerinde çalışanlar, yani doğrudan bir işverene bağlı, bir evde çalışan bakıcı, temizlikçi vb., İSG Kanunu KAPSAMI DIŞINDA yer alır. Çoğu cevap şıklarında “Ev hizmetleri” ya da “6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu” kapsamında yapılan ev hizmetleri geçebilir.
Soru:
Aşağıdaki kanunlardan hangisine tabi özel işyerlerinde çalışan personeli KAPSAMAZ?
| Kanun | Kapsar mı? |
|---|---|
| 4857 - İş Kanunu | Kapsar |
| 854 - Deniz İş Kanunu | Kapsar |
| 5953 - Basın İş Kanunu | Kapsar |
| 6098 - Türk Borçlar Kanunu (ev hizmetleri/bağımsız çalışanlar) | Kapsamaz |
| 3308 - Mesleki Eğitim Kanunu | Kapsar |
Doğru Cevap:
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na tabi özel işyerlerinde, özellikle ev hizmetlerinde çalışan personel İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamı dışındadır.
Not:
Eğer şıklarda “Ev hizmetleri (6098 sayılı Kanun kapsamında)” şeklinde bir seçenek varsa onu, yoksa “6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu”nu işaretleyiniz.
Kaynak:
- 6331 sayılı Kanun, Madde 2
- Mevzuat.gov.tr 6331 sayılı Kanun
SERVET_DEMIR said: “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun kişi itibariyle kapsamı düşünüldüğünde aşağıdaki kanunlardan hangisine tabi özel işyerlerinde çalışan personeli kapsamaz?”
Cevap:
İçindekiler
- İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun (6331) Genel Kapsamı
- Kapsam Dışı Kalan İşyeri ve Personeller
- Mevzuattaki İstisnalar ve Temel Kanunlar
- Sıkça Sorulan Seçenekler ve Çıkabilecek Kanunlar
- Özet Tablo
- Sonuç ve Kısa Özet
1. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun (6331) Genel Kapsamı
- 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kamu ve özel sektöre ait bütün işyerlerinde, bu işyerlerinin işverenleri ile işyerlerinde çalışan bütün çalışanlara faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır.
- Ancak, bazı istisnalar vardır.
Kanunun metnine göre:
“Bu Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işyerlerinde çalışan bütün çalışanlara, faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Şu kadar ki; aşağıda belirtilen faaliyetler ve kişiler hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.”
2. Kapsam Dışı Kalan İşyeri ve Personeller
6331 Sayılı Kanun’un Madde 2/2’ye göre kapsama dahil olmayanlar:
- a) Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri
- b) Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri
- c) Ev hizmetleri
- d) Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretenler (yani kendi işini yapanlar, ör. esnaflar)
- e) Ceza infaz kurumları bünyesinde yapılan işyurtları faaliyetleri
3. Mevzuattaki İstisnalar ve Temel Kanunlar
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu dışında kalan, çalışanların tabi olabileceği temel kanunlar şunlardır:
- 4857 sayılı İş Kanunu (özel sektör işçileri için genel iş ilişkisi kanunu)
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu (gemi ve limanlarda çalışan gemi adamları için)
- 5953 sayılı Basın İş Kanunu (gazeteciler için)
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (kamu çalışanları için; ancak kanunun bazı hükümleri kamuya uygulanmaz)
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu temel olarak özel işyerlerinde çalışan ve yukarıda sayılan istisnalar dışında kalan herkesi kapsar.
4. Sıkça Sorulan Seçenekler ve Çıkabilecek Kanunlar
Sıklıkla sorularda yer alan özel kanunlara bağlı çalışanlar:
| Kanun (veya Alan) | Özel İşyerinde Çalışan Personel İçin 6331 Kapsamı |
|---|---|
| 4857 sayılı İş Kanunu | Kapsar (6331 uygulanır) |
| 854 sayılı Deniz İş Kanunu | Kapsar (6331 uygulanır) |
| 5953 sayılı Basın İş Kanunu | Kapsar (6331 uygulanır) |
| 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve GSS Kanunu | Kapsar (6331 uygulanır) |
| Ev Hizmetleri (Borçlar Kanunu/Geçici İş Kanunu) | Kapsamaz (6331 uygulanmaz) |
| Çalışan olmadan kendi adına çalışan esnaf (Bağ-Kur’lu) | Kapsamaz |
| Türk Silahlı Kuvvetleri, Emniyet, MİT Personeli | Kapsamaz |
| Afet/acil durum müdahale çalışanları | Kapsamaz |
| Ceza infaz kurumlarının işyurtları | Kapsamaz |
Burada anahtar husus, ev hizmetlerinde çalışanların ve Türk Silahlı Kuvvetleri, emniyet/mit çalışanlarının ve çalışan olmadan kendi adına çalışan esnafın kanunun kapsamında olmamasıdır.
5. Özet Tablo: Hangi Kanun/Çalışma Türü 6331 Kapsamına Giriyor mu?
| Kanun veya Alan | 6331 Kapsamı | Açıklama |
|---|---|---|
| İş Kanunu (4857) | Dahil | Tüm özel sektör işçileri |
| Deniz İş Kanunu (854) | Dahil | Gemi ve limanlarda, özel sektör |
| Basın İş Kanunu (5953) | Dahil | Gazeteciler, özel sektör |
| Geçici iş ilişkisi (Borçlar Kanunu) | Dahil | Eğer ev hizmetleri değilse kapsar |
| Ev Hizmetleri | Dahil Değil | Evde temizlik, çocuk bakımı vs. yapanlar |
| Askeri personel, polis, MİT | Dahil Değil | Sadece bu kurumların asıl faaliyetleri hariç |
6. Sonuç ve Kısa Özet
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun kişi itibarıyla kapsamı açısından, özel işyerlerinde çalışan personellerden “ev hizmetlerinde çalışanlar” KAPSAM DIŞINDADIR. Yani; temizlikçi, bakıcı, evde çocuk veya yaşlı bakan kişi gibi çalışanlar bu kanunun koruma alanı dışında tutulmuştur.
Doğru cevap:
Ev hizmetlerinde çalışanlar
(Bazı testlerde seçenek olarak “6098 sayılı Borçlar Kanunu’na tabi çalışan ev hizmetleri personeli” veya direkt “ev hizmetlerinde çalışan” olarak gelir).
Sık Sorulan Soru ve Cevap Özeti Tablosu
| SORU | CEVAP |
|---|---|
| İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hangi özel sektör çalışanlarını kapsamaz? | Ev hizmetlerinde çalışanlar |
Kaynakça:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Madde 2/2
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG rehberi (2023)
Özetle:
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, özel işyerlerindeki çoğu çalışanı kapsar fakat EV HİZMETLERİNDE çalışanları kapsamaz.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun kişi itibariyle kapsamı düşünüldüğünde aşağıdaki kanunlardan hangisine tabi özel işyerlerinde çalışan personeli kapsamaz?
Answer:
Sınai Mülkiyet Kanunu
Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (İSG Kanunu), genel olarak hem kamu hem de özel sektöre ait tüm işyerlerini ve bu işyerlerinde istihdam edilen çalışanları kapsar. Kanun, işverenlerin ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki hak, sorumluluk ve yükümlülüklerini düzenlemektedir.
Ancak, İSG Kanunu kapsamında değerlendirilen “özel işyerleri” sıklıkla aşağıdaki kanunlara tâbi çalışanları da içerir:
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu
- 5953 sayılı Basın İş Kanunu
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (iş sözleşmesi hükümlerine göre çalışanlar)
Buna karşılık, Sınai Mülkiyet Kanunu (6769 sayılı Kanun) fikrî mülkiyet haklarını (marka, patent, coğrafi işaret vb.) düzenler ve çalışma ilişkilerini veya iş güvenliği konularını kapsamına almaz. Bu nedenle, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kişi itibariyle kapsamı düşünüldüğünde, Sınai Mülkiyet Kanunu’na tabi özel işyerlerinde çalışan personel bu kapsama dâhil edilmez.
Özet
- İSG Kanunu: Kamu-özel tüm işyerlerini ve çalışma ilişkilerini kapsar.
- Sınai Mülkiyet Kanunu: Fikrî mülkiyet haklarını düzenler; çalışanların iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili yükümlülükleri etkilemez.
- Sonuç: İSG Kanunu, Sınai Mülkiyet Kanunu’na tabi işyerlerinde çalışan personeli kapsamaz.