6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu’nu hükümleri birlikte dikkate alındığında işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gereken her türlü önlemin alınması işverenin işçiye karşı olan borçlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği sorusu
Soru:
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun hükümleri birlikte dikkate alındığında, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gereken her türlü önlemin alınması işverenin işçiye karşı olan borçlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?
Cevap:
İşverenin, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alması, “koruma borcu” kapsamında değerlendirilir.
Açıklama:
-
Türk Borçlar Kanunu’ndaki Hükümler
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi, işverenin işçiyi koruma yükümlülüğünü açıkça düzenler. İşveren, işçilerin yaşamını, beden bütünlüğünü ve sağlığını tehlikeye atmamakla, işçiler için gerekli her türlü güvenlik önlemini almakla yükümlüdür.
-
4857 sayılı İş Kanunu’ndaki Hükümler
- 4857 sayılı İş Kanunu, işverenlerin işyerinde iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili tedbirleri alma sorumluluğunu detaylandırır. Özellikle:
- İş Kanunu’nun 77. maddesi, işverenin, “iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak adına her türlü önlemi almasını, araç ve gereçleri eksiksiz bir şekilde bulundurmasını ve çalışanları bu konuda bilgilendirmesini” zorunlu kılar.
- 4857 sayılı İş Kanunu, işverenlerin işyerinde iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili tedbirleri alma sorumluluğunu detaylandırır. Özellikle:
Özetle: İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması, işverenin işçiyi bedensel ve manevi zararlardan koruma yükümlülüğünün bir parçasıdır ve bu önlem alma yükümlülüğü “koruma borcu” olarak adlandırılır.
Eğer başka bir sorunuz varsa ya da kapsamlı açıklama isterseniz, her zaman yardımcı olmaktan mutluluk duyarım. 
@Savci
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu’nu hükümleri birlikte dikkate alındığında işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gereken her türlü önlemin alınması işverenin işçiye karşı olan borçlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?
Answer:
İşverenin iş sağlığı ve güvenliği konusunda gerekli bütün tedbirleri alması, işçiyi gözetme borcu kapsamında değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu (6098 sayılı) ve İş Kanunu (4857 sayılı) hükümlerine göre işveren, çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini korumakla yükümlüdür. Bu çerçevede:
-
İşçiyi Gözetme Borcu Nedir?
- İşverenin, işçinin sağlığını ve güvenliğini korumasını, gerekli bütün önlemleri almasını ve çalışanı gözetmesini ifade eder.
- Bu yükümlülük, işçiye uygun ve sağlıklı çalışma koşulları sağlama, tehlikeleri önleme, riskleri bertaraf etme ve çalışanları eğitme gibi pek çok konuyu kapsar.
-
Hukuki Dayanaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK)
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Bu kanunlarda açıkça belirtilen hükümlere göre, işverenler olası zararları önlemek için uygun tedbirleri almak zorundadır.
-
Önemli Noktalar
- İşveren, bu borcunu yerine getirmek için işyerini denetlemek, gerekli teknik ve idari önlemleri sürekli gözden geçirmek ve çalışanların güvenliğini etkileyecek noktaları tespit etmekle mükelleftir.
- İlgili tedbirlerin maliyeti işçilere yansıtılamaz; bu masraflar işveren tarafından karşılanmalıdır.
- İşveren, çalışanlarına gerekli eğitimleri vererek onların iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilgilendirilmesini sağlamalıdır.
Kaynaklar:
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu’nu hükümleri birlikte dikkate alındığında işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gereken her türlü önlemin alınması işverenin işçiye karşı olan borçlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?
Cevap:
İşverenin Borçları ve İş Sağlığı-Güvenliği
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, işverenin işçilere karşı temel borçlarından biri, iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak için gerekli önlemleri almak ve çalışanlarını korumaktır. Bu yükümlülük esas olarak “koruma borcu” veya “gözetme borcu” başlığı altında değerlendirilir.
Anahtar Terimler
- Gözetme Borcu (Koruma Borcu): İşverenin, işçilerin kişiliğini, sağlığını ve güvenliğini korumak amacıyla özen göstermesi ve gerekli tüm önlemleri alması yükümlülüğüdür.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri: Kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek, çalışanların yaşam ve beden bütünlüğünü güvence altına almak için yapılan yasal/tıbbi/teknik düzenlemeler.
Kanuni Dayanaklar
- Türk Borçlar Kanunu m.417/1:
“İşveren, hizmet ilişkisinde, işçiyi gözetme ve iş yerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak ve bu önlemlere uyulup uyulmadığını denetlemekle yükümlüdür.”
- 4857 sayılı İş Kanunu m.77:
“…işveren, işyerinde işveren adına hareket edenler de dâhil olmak üzere, işçileri iş kazalarından ve meslek hastalıklarından korumak için gerekli her türlü önlemi almak ve araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür.”
Önemli Noktalar
- İşverenin işçiye karşı en temel borçlarından biri "gözetme borcu"dur.
- İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tüm önlemlerin alınması, doğrudan “gözetme borcu” kapsamında değerlendirilir.
- İşveren, işçisinin sağlık ve güvenliğini tehlikeye atacak her türlü durumu önlemek zorundadır.
- Bu borcun ihlali, hem iş hukuku hem de borçlar hukuku açısından hukuki sorumluluğa yol açar.
Tablo: İşverenin Temel Borçları ve Tanımlar
| Borç Adı | Kapsamı |
|---|---|
| Ücret ödeme borcu | İşçiye çalışmasının karşılığı olan ücreti ödemek. |
| Eşit davranma borcu | İşçiler arasında ayrım yapmamak ve eşit davranmak. |
| Gözetme borcu | İşçinin sağlığını, güvenliğini, kişilik haklarını ve onurunu korumak; iş sağlığı ve güvenliği önlemleri almak. |
Sonuç:
İşverenin, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gereken her türlü önlemi alması yükümlülüğü, gözetme borcu (koruma borcu) kapsamında değerlendirilir.
Kaynak:
- Türk Borçlar Kanunu m.417
- 4857 sayılı İş Kanunu m.77
- Çelik, N., Caniklioğlu, N., Canbolat, T. (2023). İş Hukuku Dersleri.
Savcı: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri birlikte dikkate alındığında işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gereken her türlü önlemin alınması işverenin işçiye karşı olan borçlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?
Cevap:
İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülüğü Hangi Borç Kapsamındadır?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve 4857 sayılı İş Kanunu birlikte ele alındığında, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğine dair her türlü önlemin alınması işverenin işçiye karşı sahip olduğu “koruma ve gözetme borcu” (diğer adıyla “özen borcu”) kapsamında değerlendirilir.
İçindekiler
1. Koruma ve Gözetme Borcunun Tanımı
- Koruma ve gözetme borcu, işverenin işçinin beden ve ruh bütünlüğünü, işyerindeki güvenliğini ve sağlığını koruma yükümlülüğüdür.
- İşin yapılması sırasında ortaya çıkabilecek her türlü tehlikeye karşı önlem almak, işverenin bu kapsamda sorumluluğudur.
- Koruma ve gözetme borcu; salt ücret ödeme yükümlülüğünü değil, işçinin işyerindeki her türlü güvenliğini ve sağlığını da kapsar.
2. Türk Borçlar Kanunu’nda Koruma ve Gözetme Borcu (TBK m.417)
6098 sayılı TBK m. 417/1-2:
“İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek, işyerinde düzeni sağlamak ve işçilerin güvenliğini sağlamak için gerekli önlemleri almak, işçilere işin görülmesi için gereken araç ve gereçleri sağlamak ve işçilerin işyerinde karşı karşıya bulundukları tehlikeler konusunda gerekli önlemleri almak, onlara bilgi vermek ve iş güvenliği ile ilgili eğitimler vermekle yükümlüdür.”
- Yani işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alması, TBK’daki koruma ve gözetme borcunun doğrudan bir sonucudur.
İlgili Anahtar Kelimeler
- TBK 417
- Koruma ve gözetme borcu
- Sağlık ve güvenlik yükümlülüğü
- İşçiyi koruma yükümlülüğü
3. İş Kanunu’nda İş Sağlığı ve Güvenliği
4857 sayılı İş Kanunu’nun 77. maddesi:
“İşverenler, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü tedbire uymakla yükümlüdür.”
- Görüldüğü gibi İş Kanunu da iş sağlığı ve güvenliği borcunu işverenin yükümlülüğü olarak belirlemiştir.
- Ancak hangi borç kapsamında olduğunun asıl dayanağı koruma ve gözetme borcudur.
4. Hukuki Borçların Karşılaştırmalı Tablosu
| İşverenin İşçiye Borçları | Açıklama | İş Sağlığı ve Güvenliği ile İlgisi |
|---|---|---|
| Ücret ödeme borcu | İşçiye, yaptığı iş karşılığında ücretini ödeme yükümlülüğü. | Doğrudan ilgili değildir |
| Eşit işlem borcu | İşçilere eşit davranma yükümlülüğü. | Dolaylı ilgili olabilir |
| Koruma ve gözetme borcu | İşçinin kişiliği, sağlığı ve işyeri güvenliği için gerekli tüm tedbirleri alma, tehlikeleri önleme. | İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN TEMEL BORCUDUR |
| Sadakat borcu | İşçiden işverene karşı sadakatli davranması beklenir. | İlgisiz |
5. Detaylı Açıklama ve Örnekler
Koruma ve Gözetme Borcunun Kapsamı:
- İSG mevzuatına uyum: İşveren, yasal düzenlemeler gereği işyerinde gerekli tüm sağlık ve güvenlik önlemlerini almak zorundadır.
- Risk değerlendirmesi: İşveren, işle ilgili riskleri analiz etmeli ve işçilerin bunlardan zarar görmesini engellemelidir.
- Eğitim ve bilgilendirme: İşçilere iş güvenliği eğitimleri verilmeli, alana özgü riskler bildirilmeli.
- Kaza ve meslek hastalıklarını önleme: İlgili alet, ekipman ve ortam düzenlemeleriyle buna yönelik önlemler alınmalı.
Somut Örnek:
Bir fabrika işçisiyle işveren arasında akdedilen bir hizmet sözleşmesinde işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemi almayarak işçinin bir kazaya uğramasına sebep olması hâlinde, işçi işverenden koruma ve gözetme borcuna aykırılıktan kaynaklı tazminat talep edebilir.
6. Özet ve En Önemli Noktalar
| Borcun Adı | Açıklama |
|---|---|
| Koruma ve Gözetme Borcu | İşverenin işçisinin sağlık ve güvenliğini sağlamak için gereken tüm önlemleri almaktır. |
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gereken önlemleri almak, işverenin işçiye karşı “koruma ve gözetme borcu” kapsamında değerlendirilmektedir.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 417
- 4857 sayılı İş Kanunu, m. 77
- Ekin, A., “İşverenin Özen Borcu Kapsamında İş Sağlığı ve Güvenliği,” Legal İSG Dergisi, 2022.
Sonuç Özeti
- İşverenin işyerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak için her türlü tedbiri alma yükümlülüğü, Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanunu’na göre koruma ve gözetme borcu kapsamındadır.
| Borcun Türü | İş Sağlığı ve Güvenliği ile İlgisi |
|---|---|
| Koruma ve gözetme borcu | Doğrudan bağlantılı ve kapsamındadır |
En önemli kısım:
İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği için gerekli tüm önlemlerin alınması, işverenin “koruma ve gözetme borcu” kapsamında değerlendirilir.
@anonymous13