Sorulan Soru:
u = x^2 + x + 1
\frac{du}{dx} = 2x + 1
∫₀¹ ( (4x + 2) / √(x² + x + 1 ) ) dx integralinin değeri nedir?
Cevap:
İçindekiler
1. Genel Bakış
Bu integral, sıkça karşılaşılan köklü ifade içeren bir problem tipidir. Burada payda kısmında √(x² + x + 1) ifadesi yer almakta ve payda ise (4x + 2) olarak verilmiştir. Bu tarz integrallerde genellikle t-türü veya x² + x + 1 formüllerinde türev ilişkisi yakalamaya yönelik bir yer değiştirme (substitution) yöntemi kullanılır.
2. Temel Terimler
- Yer Değiştirme (Substitution): Denklemin içinde, türevi pay kısmında beliren bir alt ifade (örneğin x² + x + 1) seçip, t = x² + x + 1 yazarak integrali daha basit bir forma çevirmektir.
- Kök Fonksiyonu (√ ): Karekök işlemi, integral çözümlerinde türev ilişkisi olan ifadelere dikkat edilmesini gerektirir.
- Sabit Sınırlar: 0’dan 1’e integral alınırken, yer değiştirme yöntemiyle t cinsine geçildiğinde sınırlar da dönüştürülmelidir.
3. Adım Adım Çözüm
-
Integrali Yazma
Integralimiz:
$
\displaystyle \int_{0}^{1} \frac{4x + 2}{\sqrt{x^2 + x + 1}} , dx
$ -
2 Faktörünü Ayırma
Paydaki (4x + 2) ifadesi, (2)(2x + 1) olarak ayrılabilir:
$
\displaystyle \int_{0}^{1} \frac{(4x + 2)}{\sqrt{x^2 + x + 1}} , dx
= \int_{0}^{1} \frac{2(2x + 1)}{\sqrt{x^2 + x + 1}}, dx
= 2 \int_{0}^{1} \frac{(2x + 1)}{\sqrt{x^2 + x + 1}}, dx
$ -
Yer Değiştirme: t = x² + x + 1
- Türevi:
$
\frac{dt}{dx} = 2x + 1 \implies dt = (2x + 1),dx
$ - Bu sayede integrandın (2x + 1) parçasını dt ile değiştirebiliriz.
- Sınırların Dönüştürülmesi
- x = 0 ⇒
$
t(0) = 0^2 + 0 + 1 = 1
$ - x = 1 ⇒
$
t(1) = 1^2 + 1 + 1 = 3
$
-
Yeni Formdaki İntegral
$
2 \int_{0}^{1} \frac{(2x + 1)}{\sqrt{x^2 + x + 1}} , dx
= 2 \int_{t=1}^{t=3} \frac{1}{\sqrt{t}}, dt
$ -
Karekök İçinde t’nin İntegrali
$
\int \frac{1}{\sqrt{t}} , dt = \int t^{-\frac{1}{2}} , dt = 2 \sqrt{t}
$
Buna göre:
$
2 \int_{1}^{3} \frac{1}{\sqrt{t}} , dt = 2 \bigl[,2 \sqrt{t}\bigr]_{1}^{3} = 2 \cdot \left(2\sqrt{3} - 2\sqrt{1}\right) = 2 \cdot 2\left(\sqrt{3} - 1\right)
$ -
Sonuç
$
2 \cdot 2(\sqrt{3} - 1) = 4\sqrt{3} - 4
$
4. Özet Tablo
| Adım | Yapılan İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. İfadeyi Bölme | (4x + 2) = 2(2x + 1) | 2 faktörü ayrıldı |
| 2. Substitution Seçimi | t = x² + x + 1, dt = (2x + 1)dx | Yer değiştirme hazırlandı |
| 3. Sınırlar Dönüşümü | x=0 → t=1, x=1 → t=3 | Yeni integral aralığı [1, 3] |
| 4. İntegralin Yeni Biçimi | 2 ∫(1→3) 1/√t dt | 2 × [2√t]₁³ |
| 5. Nihai Değer | 2 [2 (√3 - 1)] | 4√3 - 4 |
5. Sonuç ve Kısa Özet
- Bu tarz integrallerde, payda bulunan ifadenin türevinin payda bir faktör olup olmadığını kontrol etmek çok etkilidir.
- t = x² + x + 1 seçimi, integralin çözüme hızlıca ulaşmanızı sağlar.
- İntegralin hesaplanmasıyla elde edilen nihai sonuç, 4√3 - 4 olarak bulunmuştur.
Bu nedenle integralin değeri: 4√3 - 4 (Seçenek D)
