İndikatör eklenen örnek pH metre ölçümünde kullanılmaz.
Tablo 2. Zayıf asitlerin pK_{a} değerlerinin hesaplanması
| Çözelti | Ölçülen pH | [H^+] (mol/L) | K_{a} | pK_{a} |
|1--- | 1— | 1--- | 1— |$ 1— |
| 0,010 M CH_3COOH | 3,88 | | | |
| 0,10 M NH_4Cl | 6,38 | | | |
Bu tablo, deney raporunun hesaplama kısmında çözümlenecektir.
2. Gözlemler
3. Deney sonu kontrolü
□ Tablo 1 eksiksiz dolduruldu.
□ Tüplerdeki indikatörlü çözeltiler ve atık beherindeki çözeltiler sulu kimyasal atık kabına konuldu.
□ Kullanılmış pH kâğıtları kimyasal bulaşmış katı atık kabına atıldı.
□ Tüpler, beher ve Pasteur pipetleri saf suyla yıkandı; tezgâh temiz bırakıldı.
Zayıf Asitlerin İyonlaşma Sabiti (K_a) ve \text{p}K_a Değerlerinin Hesaplanması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Monoprotik zayıf asit dengelerinde (\text{HA} \rightleftharpoons \text{H}^+ + \text{A}^-) hidrojen iyonu derişimi [\text{H}^+] = 10^{-\text{pH}} formülüyle bulunur. İyonlaşma sabiti K_a = \frac{[\text{H}^+]^2}{C_{\text{asit}} - [\text{H}^+]} eşitliği ile, \text{p}K_a değeri ise \text{p}K_a = -\log(K_a) formülüyle hesaplanır ([\text{H}^+] \ll C_{\text{asit}} durumunda C_{\text{asit}} - [\text{H}^+] \approx C_{\text{asit}} alınabilir).
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — 0,010\text{ M CH}_3\text{COOH} (Asetik Asit) Çözeltisi İçin Hesaplama
Ölçülen \text{pH} = 3,88 olduğuna göre hidrojen iyonu derişimi:
İyonlaşma sabiti (K_a):
(İhmalli yaklaşımla: K_a \approx \frac{1,74 \times 10^{-8}}{0,010} = 1,74 \times 10^{-6})
\text{p}K_a değeri:
Adım 2 — 0,10\text{ M NH}_4\text{Cl} (Amonyum Klorür) Çözeltisi İçin Hesaplama
\text{NH}_4^+ katyonu zayıf bir asit gibi davranır (\text{NH}_4^+ + \text{H}_2\text{O} \rightleftharpoons \text{NH}_3 + \text{H}_3\text{O}^+). Ölçülen \text{pH} = 6,38 olduğuna göre:
Derişim yanında [\text{H}^+] ihmal edilebilir (0,10 - 4,17 \times 10^{-7} \approx 0,10):
\text{p}K_a değeri:
CEVAP: Tabloya yazılacak nihai sonuçlar:
| Çözelti | Ölçülen pH | [\text{H}^+] (mol/L) | K_a | \text{p}K_a |
|---|---|---|---|---|
| 0,010\text{ M CH}_3\text{COOH} | 3,88 | 1,32 \times 10^{-4} | 1,76 \times 10^{-6} | 5,75 |
| 0,10\text{ M NH}_4\text{Cl} | 6,38 | 4,17 \times 10^{-7} | 1,74 \times 10^{-12} | 11,76 |
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: İyonlaşma yüzdesi %5’in altında olduğunda paydadaki ayrışan miktar ([\text{H}^+]) ihmal edilebilir; pratik olarak \text{p}K_a \approx 2\text{pH} + \log(C) bağıntısı hızlı kontrol sağlar. Deney verilerindeki sapmalar, oda sıcaklığı ve pH metre kalibrasyon farklarından kaynaklanır.
