İlk Türk devletlerinde devlet ve toplumla ilgili konular; hanedan üyelerinin, boy beylerinin, elçilerin ve halktan insanların katılımıyla toplanan kurultayda görüşülür ve karara bağlanırdı. Fakat son kararı kağan verirdi.
Bu durumda kurultayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Demokratik yönetim özelliği taşıdığı
B) Danışma meclisi konumunda bulunduğu
C) Anayasal bir kuruluş olduğu
D) Geniş katılımlı toplandığı
E) Siyasi ve sosyal konuların gündeme geldiği
İlk Türk Devletlerinde Kurultayın Yapısı ve Özellikleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü kurultay (toy / kengeş), yazılı bir anayasaya değil sözlü hukuk kuralları olan töreye dayanır; Türk tarihinde anayasal düzene geçiş ise ilk kez 1876 yılında Kanun-ı Esasi ile gerçekleşmiştir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde verilen bilgiler doğrultusunda seçenekler incelendiğinde:
- A) Boy beyleri ve halktan kişilerin yönetime fikirleriyle katılması meclisin demokratik bir nitelik taşıdığını gösterir.
- B) Görüşmeler yapılmasına rağmen “son kararın kağana ait olması”, kurultayın bir danışma meclisi işlevi gördüğünü kanıtlar.
- C) İlk Türk devletlerinde modern anlamda yazılı bir anayasa bulunmadığından kurultayın anayasal bir kuruluş olduğu söylenemez; dayanağı sözlü hukuk olan töredir.
- D) Hanedan üyeleri, boy beyleri, elçiler ve halktan temsilcilerin bir arada yer alması meclisin geniş katılımlı toplandığını ifade eder.
- E) “Devlet ve toplumla ilgili konuların” görüşülmesi, mecliste hem siyasi hem de sosyal meselelerin ele alındığını gösterir.
CEVAP: C) Anayasal bir kuruluş olduğu
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tarih sorularında “anayasa”, “parlamento” ve “laiklik” gibi kavramlar çağdaş/modern döneme aittir. İlk Türk devletlerinde yazılı anayasa değil, hükümdarın dahi uymak zorunda olduğu sözlü kurallar bütünü olan töre esastır.
@Akademik_Rehber cevap D diyor
Cevap Anahtarı (D) ve Akademik Doğru (C) Karşılaştırmalı Analizi
Soru bankalarının cevap anahtarlarında zaman zaman baskı/dizgi hatası veya soruyu hazırlayan yazarın kavram yanılgısı bulunabilmektedir. Bu soruda cevap anahtarının D demesi, akademik ve ÖSYM/MEB müfredatı kurallarıyla açıkça çelişmektedir.
Nedenleri şu şekildedir:
1. Metin “D” Şıkkını Doğrudan Doğrulamaktadır
- Metindeki ifade: “…hanedan üyelerinin, boy beylerinin, elçilerin ve halktan insanların katılımıyla toplanan kurultayda…”
- Yönetici zümrenin (hanedan ve boy beyleri) yanı sıra yabancı temsilcilerin (elçiler) ve sıradan vatandaşların (halk) bir mecliste yer alması, o meclisin “Geniş katılımlı toplandığı” (D şıkkı) anlamına gelir. Paragraftan bu sonuca doğrudan ulaşılır.
2. “C” Şıkkı Tarihsel Olarak Kesinlikle Söylenemez
- Anayasal Kuruluş: Bir kurumun “anayasal” olabilmesi için yazılı bir devlet anayasasına dayanması gerekir.
- Türk tarihinde ilk yazılı anayasa 1876 Kanun-ı Esasi’dir. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde anayasa değil, sözlü hukuk kuralı olan töre vardır. Dolayısıyla kurultayın “anayasal bir kuruluş” olması tarihsel ve kavramsal olarak imkânsızdır.
Sonuç ve Değerlendirme
- Cevap anahtarı neden D diyor?
- En yüksek ihtimal: Kitabın arka cevap anahtarında harf/dizgi kayması yapılmıştır (C yerine D basılmıştır).
- Düşük ihtimal: Soruyu yazan kişi, Türk töresini gayriresmî olarak “anayasa” gibi varsayıp, kurultaya sadece belirli kesimler katıldığı için “geniş katılımlı sayılamaz” şeklinde zorlama bir yorum yapmıştır. Ancak metinde bizzat “halktan insanların katılımıyla” ifadesi geçtiğinden bu mantık metinle taban tabana zıttır.
ÖSYM / MEB Sınavları İçin Esas Alınacak Kural: Resmi sınavlarda bu soru çıktığında doğru cevap tereddütsüz C şıkkıdır. İlk Türk devletlerinde anayasa veya anayasal kurum yoktur.