- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç farklı türde f-
ilimsiye yer verilmiştir?
A) Tarihte paylaşılamayıp birçok savaş gôrmüş bu
şehir, çok kez el değiştirerek medeniyetlere beşik-
lik yapmiş.
B) Dünya durdukça bu eserlerin de var olması için
elimizden gelen her şeyi yapacağız.
C) Gürleyen ejderhalarla ilgili efsanelerin anlatıldiğl
bu yerden ayrıilmaksIzin yeni bir otele geçiyoruz.
D) Siz buradan gideli herhangi bir başarı kazanama-
diğımız gibi korkarım ki daha geriye düştük.
E) Gerçekten acınası bir tavır sergileniyor, ben bura-
da daha fazla kalamam.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç farklı türde fiilimsiye yer verilmiştir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A Analizi
- paylaşılamayıp: Zarf-fiil (-ıp)
- görmüş: Sıfat-fiil (-müş, nasıl şehir? → görmüş şehir)
- değiştirerek: Zarf-fiil (-erek)
- Sonuç: Bu cümlede sadece Zarf-fiil ve Sıfat-fiil vardır. (İki tür)
Adım 2 — Seçenek B Analizi
- durdukça: Zarf-fiil (-dıkça)
- olması: İsim-fiil (-ma)
- gelen: Sıfat-fiil (-en)
- Sonuç: Bu cümlede Zarf-fiil, İsim-fiil ve Sıfat-fiil olmak üzere üç farklı türde fiilimsi bir arada kullanılmıştır.
Adım 3 — Seçenek C Analizi
- Gürleyen: Sıfat-fiil (-en)
- anlatıldığı: Sıfat-fiil (-dığı)
- ayrılmaksızın: Zarf-fiil (-maksızın)
- Sonuç: Bu cümlede Sıfat-fiil ve Zarf-fiil vardır. (İki tür)
Adım 4 — Seçenek D Analizi
- gideli: Zarf-fiil (-alı/-eli)
- kazanamadığımız: Sıfat-fiil (-dık/-dik)
- Sonuç: Bu cümlede Zarf-fiil ve Sıfat-fiil vardır. (İki tür)
Adım 5 — Seçenek E Analizi
- acınası: Sıfat-fiil (-ası, nasıl tavır? → acınası tavır)
- Sonuç: Bu cümlede sadece Sıfat-fiil vardır. (Tek tür)
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Zarf-fiil, Sıfat-fiil
B. Üç farklı tür (Zarf-fiil, İsim-fiil, Sıfat-fiil)
C. Sıfat-fiil, Zarf-fiil
D. Zarf-fiil, Sıfat-fiil
E. Sıfat-fiil
Adım 7 — Final Doğrulama
B seçeneğindeki “durdukça” kelimesi zaman anlamı katan bir zarf-fiildir. “olması” kelimesi “-ma” ekini alarak eylemin adı olmuştur (isim-fiil). “gelen” kelimesi ise ismi niteleyen bir sıfat-fiildir. Üç temel fiilimsi türü de mevcuttur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B. Dünya durdukça bu eserlerin de var olması için elimizden gelen her şeyi yapacağız.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. İsim-fiil (Mastar)
- Tanım: Fiillere getirilen “-ma, -ış, -mak” ekleriyle yapılır.
- Bu problemde: “olması” kelimesindeki “-ma” eki isim-fiildir.
2. Sıfat-fiil (Ortaç)
- Tanım: Fiillere getirilen “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ekleriyle yapılır.
- Bu problemde: “gelen” kelimesindeki “-en” eki sıfat-fiildir.
3. Zarf-fiil (Ulaç)
- Tanım: Fiillere getirilen “-ıp, -arak, -dıkça, -ınca, -alı” gibi eklerle yapılır, yüklemi durum veya zaman yönünden niteler.
- Bu problemde: “durdukça” kelimesindeki “-dıkça” eki zarf-fiildir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kalıplaşmış İsimleri Karıştırmak
- Yanlış: “Ekmek”, “Çakmak” gibi kalıplaşmış isimleri fiilimsi saymak.
- Doğru: Cümledeki anlamına bakılmalıdır. “Var olması” ifadesinde “olma” hala bir eylem anlamı taşıdığı için isim-fiildir.
Zaman Ekleriyle Karıştırmak
- Yanlış: Sıfat-fiil olan “-miş” veya “-ecek” eklerini çekimli fiil (yüklem) ile karıştırmak.
- Doğru: Fiilimsi olan ekler ismi niteler veya yan cümlecik kurar; yüklemdeki zaman ekleri ise şahsa bağlanır.
Fiilimsi türlerini ayırt etmekte zorlandığın başka bir soru tipi var mı? İstersen “adlaşmış sıfat-fiil” örneklerine de göz atabiliriz.