Ima
sa
rli
z
en
()) Ilik bile olmayan bir güneş işiğ, tek pence
küçücük odanın ortasına saydam sarartis \int uçuk bir halı
gibi yaydıkça duvarları arkalarında kaybetmiş koyu citi
kitapların renkleri morumsu bir loşluk, soğuk bir gölge
içinde bütün bütün koyu gözüküyordu. (l) Ben bu káğıt
kokulu küçük odada Cenap Şahabettin Bey’i beklerken
kendisine soracağım suali zihnimde hazırlıyordum.
(II) Siyah pürtüklü kadife ceketinin yakası kalkık; tombul
ellerini ovuştura ovuştura yazıhanesinin başına geçtiği
reden
zaman ona şöyle dedim: (IV) Siz, Servetifünun’a bir
seyahat edebiyatı ve nesrimize yeni bir tasvir tarzı getiren
bir yazarsıniz. (V) Yeni nesirde Namık Kemalle başlayan
tasvir, sizin elinizde ilmek ilmek büyüyüp gelişti ve günden
güne güzelleşme gösterdi.
Bu parçada numaralanmiş cümleler ile ilgili aşağıdaki
yargılardan hangisi söylenemez?
A) 1cümlede, benzetmeden yararlanilmiştır.
B) I/cümlede, duyular arası aktarmaya yer verilmiştir.11 cümlede, yinelemeye başvurulmuştur.
Dý IV. cümlede, niteleyici sözcük kullanilmştır.
E) V. cümlede, aşamalı bir değişime yer verilmiştir.
Parçada Numaralanmış Cümlelerin Analizi
Bu soruda, metindeki cümlelerin dil ve anlatım özelliklerini inceleyerek hangi yargının yanlış olduğunu belirleyeceğiz.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi (I. Cümle)
I. cümlede “…saydam sarartısını uçuk bir halı gibi yaydıkça…” ifadesi yer almaktadır. Buradaki “gibi” edatı güneş ışığını bir halıya benzetmiştir. Dolayısıyla benzetmeden yararlanılmıştır. (A doğru)
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi (II. Cümle)
II. cümlede “kağıt kokulu küçük oda” ifadesi geçmektedir. Burada “kokulu” (koklama duyusu) ve “küçük” (görme duyusu) özellikleri aynı varlık için kullanılmıştır ancak bir duyunun verisi başka bir duyuya (örneğin: keskin koku - dokunma ve koklama aktarması gibi) aktarılmamıştır. Metnin genelinde de bir duyular arası aktarma (örneğin: tatlı ses, acı soğuk) bulunmamaktadır. (B söylenemez)
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi (III. Cümle)
III. cümlede “…ellerini ovuştura ovuştura yazıhanesinin başına geçtiği…” ifadesi yer almaktadır. “Ovuştura ovuştura” ifadesi bir ikilemedir ve yinelemeye başvurulmuştur. (C doğru)
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi (IV. Cümle)
IV. cümlede “seyahat edebiyatı”, “yeni bir tasvir tarzı” gibi ifadeler bulunmaktadır. “Yeni”, “seyahat” gibi sözcükler ismi niteleyen veya belirten niteleyici sözcüklerdir. (D doğru)
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi (V. Cümle)
V. cümlede “…ilmek ilmek büyüyüp gelişti ve günden güne güzelleşme gösterdi.” ifadesi yer almaktadır. “Günden güne” ifadesi bir durumun zaman içinde kademeli olarak değiştiğini, yani aşamalı bir değişimi ifade eder. (E doğru)
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I. Cümle — “Halı gibi” (Benzetme var)
B. II. Cümle — Duyular arası aktarma (Yok)- C. III. Cümle — “Ovuştura ovuştura” (Yineleme var)
- D. IV. Cümle — “Yeni tasvir” (Niteleyici sözcük var)
- E. V. Cümle — “Günden güne” (Aşamalı değişim var)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B seçeneği (II. cümlede duyular arası aktarmaya yer verilmemiştir).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Duyular Arası Aktarma
- Tanım: Bir duyuya ait olan kavramın, başka bir duyunun yerine kullanılmasıdır.
- Bu soruda: “Sıcak bir karşılama” veya “Sert bir bakış” gibi bir aktarma II. cümlede mevcut değildir.
2. Aşamalı Değişim
- Tanım: Bir olayın veya durumun olumlu ya da olumsuz yönde gitgide değişmesidir.
- Bu soruda: “Günden güne” ifadesi bu değişimi net bir şekilde gösterir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Benzetme ve Aktarmayı Karıştırmak
- Yanlış: Her nitelemeyi duyular arası aktarma sanmak.
- Doğru: Aktarma olması için “soğuk renk” (dokunma → görme) gibi belirgin bir geçiş olmalıdır.
Bu parçadaki diğer cümlelerin yapısal özelliklerini (örneğin fiilimsi kullanımı gibi) de incelememi ister misin?