ile dile değer katarlar. Bunu, sadece dile yepyeni sözcükler kazandırmakla veya anlamı çoraklaştıran eksiltmelerle yapmazlar. Dilin olanaklarını çoğaltmak, el değmemiş köşelerinden yeni kokular toplamak, sözcüğün gücünü artırmak yoluyla da yaparlar. Böylelikle deneme ustaları, dili zenginleştirme ve sağlamlaştırma yoluyla edebiyatın toprağına kök salarlar.
Bu metinde altı çizili sözlerle anlatılmak istenenler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
A) Çok belirgin olmayan - gücünü göstermek
B) İşe yaramayan - güçlük çıkarmak
C) Hiç kullanılmamış - iyice tutunmak, yayılmak
D) Değer verilmemiş - ortaya koymak
Cümlede Anlam: Deyim ve Söz Gruplarında Anlam
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Metin içindeki söz öbeklerinin ve deyimlerin anlamı belirlenirken, sözcüklerin bağlam içindeki mecaz ve yan anlamları dikkate alınır. Deyimler kalıplaşmış anlamlar taşırken, mecazlı ifadeler somutlaştırma yoluyla soyut kavramları karşılar.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde geçen altı çizili sözlerin bağlamdaki anlamları şunlardır:
- “El değmemiş”: Doğada bozulmamış, dokunulmamış alanlar için kullanılan bu ifade; dil bağlamında daha önce işlenmemiş, “hiç kullanılmamış” veya keşfedilmemiş olanakları ifade eder.
- “Kök salmak”: Bitkilerin toprağa sıkıca tutunup yerleşmesinden hareketle mecazen bir yerde kalıcı olmak, benimsenmek, “iyice tutunmak, yayılmak” ve sağlam bir yer edinmek anlamında kullanılan bir deyimdir.
Seçenekleri değerlendirelim:
- A) “Çok belirgin olmayan” ifadesi el değmemiş sözünü, “gücünü göstermek” ifadesi ise kök salmak eylemini karşılamaz; bu nedenle yanlıştır.
- B) “İşe yaramayan” ve “güçlük çıkarmak” anlamları metnin olumlu ve zenginleştirici bağlamıyla tamamen çelişmektedir.
- C) “El değmemiş” ifadesi hiç kullanılmamış, “kök salmak” ifadesi ise mecazen iyice tutunmak, yayılmak anlamını eksiksiz olarak karşılar.
- D) “Değer verilmemiş” ve “ortaya koymak” ifadeleri söz öbeklerinin mecazi derinliğini ve kalıcılık vurgusunu yansıtmaz.
CEVAP: C) Hiç kullanılmamış - iyice tutunmak, yayılmak
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragrafta altı çizili söz öbekleri sorulduğunda, deyimlerin gerçek anlamları yerine metindeki mecazi işlevlerine odaklanılmalıdır. “Kök salmak” deyimi her zaman bir yere kalıcı olarak tutunma, yerleşme ve süreklilik kazanma durumunu bildirir.