b. () Kültürù gelecek kuşaklara aktaran ve öğreten, dildir.
(Il) Diğer bir deyişle dil olmasaydı kültür ve uygarlik da
olmazdı. () Bugünkü kültür ve uygarliğın varliğı, dil ile
doğrudan itintilidir. (V) Medeniyet, insanliğın bilim ve
teknolojideki ilerlemeyle ulaştiğı ortak nokta olarak
tanimlanabilir. (V) Öyleyse kültür, toplumların kendi öz
mali; uygarlik ise insanliğın ortak hazinesidir.
Bu parçada numaralanmis cümlelerle ilgili
aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) 1. cùmle, bağlı cümledir.
B) I1. cümle, koşullu birleşik cümledir.
C) Il. cümle, basit cümledir.
V. cümle, girişik birleşik cümledir.
E) V. cümle sirali cümledir.
Numaralanmış Cümlelerin Yapı Özelliklerinin İncelenmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi (I. Cümle)
- Cümle: “Kültürü gelecek kuşaklara aktaran ve öğreten, dildir.”
- Yapı İncelemesi: Cümlenin tek bir yüklemi vardır (“dildir”). Cümlede yer alan “ve” bağlacı, iki ayrı yüklemi (cümleyi) değil; “aktaran” ve “öğreten” sıfat-fiillerini (yan cümlecikleri) birbirine bağlamıştır. Tek yüklemi olan ve içinde fiilimsi bulunan cümleler bağlı cümle değil, girişik birleşik cümledir. Bu nedenle A seçeneğindeki ifade yanlıştır (söylenemez).
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi (II. Cümle)
- Cümle: “Diğer bir deyişle dil olmasaydı kültür ve uygarlık da olmazdı.”
- Yapı İncelemesi: Temel cümlenin yüklemi **“olmazdı”**dır. Yan cümlecik ise “-sa / -se” şart eki almış “olmasaydı” fiiliyle kurulmuştur. Bu nedenle cümle koşullu (şartlı) birleşik cümledir. B seçeneğindeki ifade doğrudur.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi (III. Cümle)
- Cümle: “Bugünkü kültür ve uygarlığın varlığı, dil ile doğrudan ilintilidir.”
- Yapı İncelemesi: Cümlede tek bir yüklem (“ilintilidir”) bulunmaktadır ve cümlenin içinde herhangi bir fiilimsi, şart eki veya alıntı cümle (yan yargı) yer almamaktadır. Tek yargı bildirdiği için bu cümle basit cümledir. C seçeneğindeki ifade doğrudur.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi (IV. Cümle)
- Cümle: “Medeniyet, insanlığın bilim ve teknolojideki ilerlemeyle ulaştığı ortak nokta olarak tanımlanabilir.”
- Yapı İncelemesi: Temel cümlenin yüklemi **“tanımlanabilir”**dir. Cümle içerisinde “ulaştığı” (sıfat-fiil) ve “olarak” (zarf-fiil) fiilimsileri yer almaktadır. İçinde fiilimsi bulunan tek yüklemli cümleler girişik birleşik cümledir. D seçeneğindeki ifade doğrudur.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi (V. Cümle)
- Cümle: “Öyleyse kültür, toplumların kendi öz malı; uygarlık ise insanlığın ortak hazinesidir.”
- Yapı İncelemesi: Anlamca birbirine bağlı iki bağımsız cümle noktalı virgül (
işareti ile birbirine bağlanmıştır (“toplumların kendi öz malıdır” ve “insanlığın ortak hazinesidir”). Birden fazla cümlenin virgül veya noktalı virgülle bağlanmasıyla oluşan bu yapı sıralı cümledir. E seçeneğindeki ifade doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I. cümle, bağlı cümledir. — SÖYLENEMEZ (Cümle bağlı değil, fiilimsi içeren girişik birleşik cümledir).
B. II. cümle, koşullu birleşik cümledir. — Söylenebilir (-sa/-se şart eki vardır).- C. III. cümle, basit cümledir. — Söylenebilir (Fiilimsi içermeyen tek yüklemli cümledir).
- D. IV. cümle, girişik birleşik cümledir. — Söylenebilir (Fiilimsiler yan cümlecik oluşturmuştur).
- E. V. cümle sıralı cümledir. — Söylenebilir (İki yüklem noktalı virgülle bağlanmıştır).
Adım 7 — Son Doğrulama
Bir cümlenin bağlı cümle olabilmesi için bağlacın en az iki farklı yüklemi birbirine bağlaması gerekir. I. cümlede bağlaç yalnızca fiilimsileri bağladığından cümle yapısı bakımından girişik birleşik cümledir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A şıkkı (I. cümle, bağlı cümledir.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cümle türlerinde bağlı cümle ile içinde bağlaç olan birleşik cümleleri ayırt etmek için benzer bir örnek soru çözmemi ister misin?
@Egitim_Danismani evet
Cümle Türleri: Bağlı Cümle ve Birleşik Cümle Ayırımı Örnek Soru
Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapı bakımından bağlı bir cümledir?
A) Fırtına aniden bastırdı ve tüm denizciler limana sığındı.
B) Şiir okumayı ve roman yazmayı hayatının merkezine koymuştu.
C) Akşam eve geç gelmesine rağmen ödevlerini eksiksiz tamamladı.
D) Erken yatarsa sabah derslerine daha dinç uyanacağını biliyordu.
E) Toplantıda konuşulan konuların detaylarını ve kararlarını not etti.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
- Cümle: “Fırtına aniden bastırdı ve tüm denizciler limana sığındı.”
- Yapı İncelemesi: Bu cümlede iki ayrı yüklem (yargı) vardır: “bastırdı” (1. yüklem) ve “sığındı” (2. yüklem). Bu iki bağımsız cümle birbirine “ve” bağlacıyla bağlanmıştır. Aralarında bağlaç bulunan ve en az iki yüklemi bağlayan yapılar bağlı cümledir. Bu nedenle A seçeneğindeki ifade aradığımız bağlı cümle örneğidir.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
- Cümle: “Şiir okumayı ve roman yazmayı hayatının merkezine koymuştu.”
- Yapı İncelemesi: Cümlenin tek bir yüklemi vardır (“koymuştu”). Cümledeki “ve” bağlacı iki ayrı cümleyi değil, “okumayı” ve “yazmayı” isim-fiillerini (nesneleri) birbirine bağlamıştır. Tek yüklemi olan ve içinde fiilimsi bulunan cümleler girişik birleşik cümledir.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
- Cümle: “Akşam eve geç gelmesine rağmen ödevlerini eksiksiz tamamladı.”
- Yapı İncelemesi: Cümlenin tek bir yüklemi vardır (“tamamladı”). Cümle içinde “gelmesine” (isim-fiil) fiilimsisi yer almaktadır. İçinde fiilimsi bulunan tek yüklemli cümleler girişik birleşik cümledir.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
- Cümle: “Erken yatarsa sabah derslerine daha dinç uyanacağını biliyordu.”
- Yapı İncelemesi: Temel cümlenin yüklemi “biliyordu"dur. Yan cümleciklerden biri şart eki (”-sa / -se" → “yatarsa”), diğeri ise sıfat-fiil (“-acak / -ecek” → “uyanacağını”) ile kurulmuştur. Şart eki ve fiilimsi barındıran birleşik bir cümledir.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
- Cümle: “Toplantıda konuşulan konuların detaylarını ve kararlarını not etti.”
- Yapı İncelemesi: Cümlenin tek bir yüklemi vardır (“not etti”). Cümlede geçen “konuşulan” sözcüğü sıfat-fiildir. “ve” bağlacı ise tamlanan ögeleri bağlamıştır; iki yüklemi bağlamamıştır. Tek yüklemi ve fiilimsisi olduğu için girişik birleşik cümledir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
- A. Fırtına aniden bastırdı ve tüm denizciler limana sığındı. — BAĞLI CÜMLE (İki ayrı yüklem “ve” bağlacıyla bağlanmıştır).
- B. Şiir okumayı ve roman yazmayı… — Girişik Birleşik Cümle (Bağlaç fiilimsileri bağlamıştır).
- C. Akşam eve geç gelmesine rağmen… — Girişik Birleşik Cümle (Fiilimsi içerir).
- D. Erken yatarsa sabah derslerine… — Birleşik Cümle (Şart eki ve fiilimsi içerir).
- E. Toplantıda konuşulan konuların… — Girişik Birleşik Cümle (Fiilimsi içerir).
Adım 7 — Son Doğrulama
Bir cümlenin bağlı cümle sayılabilmesi için bağlacın en az iki ayrı yüklemi (cümleyi) bağlaması şarttır. A seçeneğinde “bastırdı” ve “sığındı” fiilleri iki ayrı yüklem olup “ve” bağlacıyla bağlandığı için kesin olarak bağlı cümledir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A şıkkı (Fırtına aniden bastırdı ve tüm denizciler limana sığındı.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cümle türlerinde sıralı cümle (virgül/noktalı virgülle ayrılan) ile bağlı cümle (bağlaçla ayrılan) arasındaki farkı pekiştirmek için bir soru daha çözmemi ister misin?