ikmış Sorular
18. Mustafa Kemal’in 8 Nisan 1923te
açıkladıği "Dokuz Umde (Dokuz ilke)
aşağıdakilerden hangisinin varlığının
esasını oluşturmuştur?
A) TBMM’nin
B) Halk Firkasının
c) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun
D) İsmet Paşa Hükümetinin
E) Lozan Konferansı’nın
14/26
Mustafa Kemal Atatürk’ün Açıkladığı “Dokuz Umde” Hangi Kurumun Temelini Oluşturur?
Dokuz Umde (Dokuz İlke), Mustafa Kemal Atatürk tarafından 8 Nisan 1923 tarihinde yayımlanan ve yeni kurulacak olan siyasi partinin program taslağı niteliği taşıyan ilkeler bütünüdür. Bu ilkeler, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk siyasi partisi olan Halk Fırkası’nın (daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi) kuruluş esaslarını belirlemiştir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A’nın Analizi (TBMM)
TBMM, 23 Nisan 1920’de açılmıştır. Dokuz Umde ise 1923 yılında, Meclis’in açılmasından çok sonra, yeni seçimlere gidilirken yayımlanmıştır. Bu nedenle cevap TBMM olamaz.
Adım 2 — Seçenek B’nin Analizi (Halk Fırkası)
Mustafa Kemal, Milli Mücadele’nin ardından siyasi bir parti kurmayı hedeflemiştir. 8 Nisan 1923’te ilan ettiği “Dokuz Umde”, bu partinin seçim beyannamesi ve tüzüğünün temelini oluşturmuştur. 9 Eylül 1923’te kurulan Halk Fırkası, bu ilkeler üzerine inşa edilmiştir.
Adım 3 — Seçenek C’nin Analizi (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu)
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası), 20 Ocak 1921’de kabul edilmiştir. Dokuz Umde’den daha önce yürürlüğe girmiştir.
Adım 4 — Seçenek D ve E’nin Analizi
İsmet Paşa Hükümeti ve Lozan Konferansı dönemin önemli olayları olsa da “Dokuz Umde” doğrudan bir siyasi oluşumun programını temsil eder, bir hükümetin veya uluslararası bir konferansın varlık nedeni değildir.
Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması
A. TBMM — 1920’de kuruldu.
B. Halk Fırkası — Dokuz Umde, partinin temel programıdır.
C. Teşkilat-ı Esasiye — 1921’de kabul edilen anayasadır.
D. İsmet Paşa Hükümeti — Bir yürütme organıdır.
E. Lozan Konferansı — Bir barış antlaşması sürecidir.
Adım 6 — Son Doğrulama
Tarihsel kronoloji ve siyasi içerik incelendiğinde; Dokuz Umde’nin tam olarak Halk Fırkası’nın (CHP) doğuşunu ve siyasi kimliğini hazırlayan belge olduğu sabittir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B) Halk Fırkasının
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Dokuz Umde
- Tanım: 8 Nisan 1923’te yayımlanan; egemenliğin millete ait olduğu, saltanatın kaldırılmasının onaylandığı ve ekonomik kalkınmanın hedeflendiği 9 maddelik programdır.
- Bu problemde: Sorulan kavramın hangi kurumun “esasını” oluşturduğu bilgisini taşır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kavram Karışıklığı
- Yanlış: Dokuz Umde’yi Atatürk İlkeleri (6 ilke) ile karıştırmak.
- Doğru: Dokuz Umde, 1923’te partinin kuruluş aşamasındaki seçim programıdır; 6 İlke ise daha sonra anayasaya girecek olan temel prensiplerdir.
- Neden yanlış: Tarihler ve kapsanan konular farklıdır.
Atatürk’ün bu ilkelerle “Müdafaa-i Hukuk” grubunu bir partiye dönüştürme sürecini daha detaylı incelememi ister misin?