- Aşağdaki haritada bazi alanlar numaralandırılarak
gösterilmiştir.
İklim ve bitki örtüsü dikkate alındığında, bu alanlardan
hangisinde rüzgârların etkisiyle oluşan yer sekilleri
daha fazla görülür?
A) I
B) II
C) Il
D) IV
E) V
Haritada Numaralandırılan Alanlarda Rüzgârların Oluşturduğu Yer Şekillerinin Dağılışı
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Rüzgârların Yer Şekillendirici Etkisinin Temel Şartlarını Belirleme
Rüzgârların aşındırma ve biriktirme faaliyetleriyle yer şekilleri oluşturabilmesi için bir bölgenin kurak veya yarı kurak iklime sahip olması, fiziksel (mekanik) çözünmenin şiddetli olması ve bitki örtüsünün cılız veya tamamen yok olması gerekir. Bu şartların en belirgin görüldüğü alanlar çöllerdir.
Adım 2 — A Seçeneğini İnceleme (I Numaralı Alan)
I numaralı alan, Kuzey Amerika’nın kuzeybatısında yer alan Alaska bölgesidir. Burada soğuk ve sert iklim koşulları hakimdir. Yer şekillerinin oluşumunda rüzgârlardan ziyade buzullar ve akarsular etkilidir. Bu nedenle rüzgâr şekilleri baskın değildir.
Adım 3 — B Seçeneğini İnceleme (II Numaralı Alan)
II numaralı alan, Güney Amerika’da Amazon Havzası’nı göstermektedir. Bu bölgede Ekvatoral iklim görülür; yıl boyu bol yağış ve çok gür bir bitki örtüsü (yağmur ormanları) bulunur. Gür bitki örtüsü toprağı tuttuğu ve rüzgârın hızını kestiği için rüzgâr aşındırması son derece sınırlıdır; hakim dış kuvvet akarsulardır.
Adım 4 — C Seçeneğini İnceleme (III Numaralı Alan)
III numaralı alan, Güney Amerika’nın güneybatı kıyılarında (Güney Şili) yer alır. Okyanusal ve dağlık iklim özellikleri gösteren bu kıyı kuşağında nem ve yağış fazladır, bitki örtüsü bulunur ve şekillendirmede buzul ile dalga/akarsu süreçleri öne çıkar.
Adım 5 — D Seçeneğini İnceleme (IV Numaralı Alan)
IV numaralı alan, Avustralya’nın iç ve batı kısımlarında yer alan dönence çölleri kuşağıdır (Büyük Kum, Gibson ve Büyük Victoria Çölleri). Bu bölgede yıllık yağış miktarı son derece düşüktür, mekanik ufalanma çok şiddetlidir ve zemin örtüsünü tutacak bitki örtüsü neredeyse yoktur. Bu nedenle barkan, mantarkaya, şahit kaya, yardang ve lös gibi rüzgâr aşındırma ve biriktirme şekilleri en fazla bu alanda görülür.
Adım 6 — E Seçeneğini İnceleme (V Numaralı Alan)
V numaralı alan, Batı Avrupa kıyılarıdır. Burada her mevsim yağışlı olan Ilıman Okyanusal İklim hakimdir. Düzenli yağış rejimi ve geniş yapraklı/karışık orman örtüsü sebebiyle rüzgârın yer şekilleri oluşturma gücü oldukça zayıftır; ana şekillendirici güç akarsulardır.
Adım 7 — Seçenek Karşılaştırması
A. I — Tundra/soğuk iklim; buzullar baskındır.
B. II — Ekvatoral iklim; gür yağmur ormanları rüzgârı engeller.
C. III — Nemli okyanusal/dağlık bölge; rüzgâr etkisi düşüktür.
D. IV — Kurak çöl iklimi ve bitki örtüsü yoksunluğu; rüzgâr etkisi en üst düzeydedir.
E. V — Ilıman okyanusal iklim; orman örtüsü rüzgârı sınırlar.
Adım 8 — Son Doğrulama
Dünya üzerindeki rüzgâr aşındırma ve biriktirme faaliyetlerinin en yoğun olduğu yerler çöl alanlarıdır. Haritada kurak çöl sahasını temsil eden tek yer IV (Avustralya Çölleri) olduğundan doğru cevap kesin olarak D seçeneğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) IV
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Rüzgârların oluşturduğu mantarkaya, tafoni, barkan ve yardang gibi şekillerin oluşum mekanizmalarını da detaylandırmamı ister misin?