İkinci Yeni şiirinin önemli temsilcilerinden Edip Cansever, şiir eleştirisine başka bir pencere açarak yeni bir yöntem sunuyor bizlere. Düşüncesini şu sözlerle ifade ediyor: "Bence şiiri değerlendirmek bakımından tutulacak en iyi yol şiiri şiirle ölçmektir. Yani şiire, salt iç tepkilerimize uyarak değil de tarihin, yaşadığımız çağın, belli bir şiir geleneğinin, okuduğumuz şiir sayısının, edindiğimiz şiir kültürünün aracılığıyla bakmak gerekir. Ancak bu yolladır ki şiirin gerçek yapısını, gerçek düzenini, çağlar boyu değişmeyen yanını kavrayabiliriz. Böyle bir yeteneğe sahip olanlar, o güne dek karşılaşmadıkları bir yapıyı, daha önce edindikleri şiir yapılarıyla kavrar; zenginleştirirler. İşte onlardır ki bir şiiri başka bir şiirle, bir çağın şiirini başka bir çağın şiiriyle hatta bir ülkenin şiirini başka bir ülkenin şiiriyle oranlayabilecek kimselerdir.
Bu parçada geçen “şiiri şiirle ölçmek” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
A) Değerlendirilmek istenen sanatçının şiir serüvenine baştan sona hâkim olmak
B) Şiir eleştirisinde basmakalıp değerlendirmeler yerine metne odaklanmak
C) Geleneksel şiirin yapısal unsurlarını göz önünde tutarak şiir eleştirisi yapmak
D) Şiiri, belli bir birikime dayalı olarak karşılaştırmalı bir anlayışla değerlendirmek
E) Sanatçı ile eser arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için şiirle ilgili çalışmalardan yararlanmak
Parçada Anlam: Söz Öbeğinin Anlamını Belirleme
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta geçen altı çizili veya tırnak içindeki mecazlı bir söz öbeğinin anlamı aranırken, metinde o ifadeden hemen sonra gelen açıklayıcı cümleler (“Yani…”, “İşte onlardır ki…”) ve bağlamdaki anahtar kavramlar (birikim, oranlama, mukayese) doğrudan esas alınır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde “şiiri şiirle ölçmek” ifadesi iki temel aşamayla açıklanmıştır:
- “Belli bir birikim”: Yazar bu durumu “tarihin, yaşadığımız çağın, belli bir şiir geleneğinin, okuduğumuz şiir sayısının, edindiğimiz şiir kültürünün aracılığıyla bakmak” şeklinde tanımlamıştır.
- “Karşılaştırma (oranlama)”: Parçanın sonunda bu durum açıkça “bir şiiri başka bir şiirle, bir çağın şiirini başka bir çağın şiiriyle hatta bir ülkenin şiirini başka bir ülkenin şiiriyle oranlayabilmek” olarak somutlaştırılmıştır.
Bu doğrultuda seçenekler incelendiğinde:
- A) Parçada tek bir sanatçının tüm yazarlık serüvenini kapsama şartından bahsedilmemiştir; elenir.
- B) Metinde yalnızca metin merkezli (içsel) eleştiriden değil, şiir geleneği ve diğer şiirlerle kıyaslamaktan bahsedilmektedir; elenir.
- C) Sadece geleneksel şiirin yapısal özellikleri değil, çağdaş ve evrensel şiirlerin de oranlanması vurgulandığından dar kapsamlıdır; elenir.
- D) Metindeki “şiir kültürü ve geleneği” ifadesi “belli bir birikime dayalı” olmayı; “başka şiirlerle, çağlarla ve ülkelerle oranlamak” ifadesi ise “karşılaştırmalı bir anlayışı” tam olarak karşılamaktadır; doğrudur.
- E) Sanatçı ile eser arasındaki biyografik/psikolojik bağa dair bir vurgu yer almamaktadır; elenir.
CEVAP: D — Şiiri, belli bir birikime dayalı olarak karşılaştırmalı bir anlayışla değerlendirmek
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragrafta yer alan “oranlamak” sözcüğü doğrudan “kıyaslamak, karşılaştırma yapmak” anlamına gelir; “edindiğimiz şiir kültürü” ifadesi ise “kültürel ve edebi birikim” kavramının eş anlamlı karşılığıdır. Soru kökünde verilen ifadenin anlamı daima metnin devamındaki bu anahtar kelimelerde saklıdır.