İki farklı otomatik zilden, birincisi 60 dakikada bir, ikincisi ise 90 dakikada bir çalmaktadır.
Bu iki zil Çarşamba günü saat 10:00’da birlikte çalmıştır.
Buna göre, bu zillerin bir önceki birlikte çaldıkları gün ve saat aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çarşamba, 07:00
B) Çarşamba, 04:00
C) Salı, 22:00
D) Salı, 19:00
Birlikte Çalan Ziller ve EKOK Problemi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Farklı periyotlarla tekrarlanan olayların birlikte gerçekleşme aralığı, periyotların En Küçük Ortak Katı (EKOK) alınarak bulunur:
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Zillerin Birlikte Çalma Aralığını Bulma
Birinci zil 60 dakikada bir, ikinci zil ise 90 dakikada bir çaldığı için bu iki sürenin en küçük ortak katını (EKOK) hesaplayalım:
Adım 2 — Dakikayı Saate Çevirme
180 dakikanın kaç saat ettiğini bulalım:
Ziller her 3 saatte bir birlikte çalmaktadır.
Adım 3 — Bir Önceki Çalma Zamanını Hesaplama
Ziller Çarşamba günü saat 10:00’da birlikte çalmıştır. Bir önceki birlikte çaldıkları anı bulmak için zamandan 3 saat geriye gitmeliyiz:
Geriye gidilen süre gün değişimine yol açmadığı için gün yine Çarşamba olarak kalır.
SEÇENEK ANALİZİ:
- A) Çarşamba, 07:00: Doğru. 10:00’dan 3 saat geriye gidildiğinde aynı gün saat 07:00 elde edilir.
- B) Çarşamba, 04:00: Yanlış. 6 saat (2 periyot) öncesidir, “bir önceki” değildir.
- C) Salı, 22:00: Yanlış. 12 saat öncesini ifade eder.
- D) Salı, 19:00: Yanlış. 15 saat öncesini ifade eder.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Çarşamba, 07:00
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- EKOK (En Küçük Ortak Kat): Belirli zaman aralıklarıyla tekrarlanan periyodik durumların (nöbet tutma, zillerin çalması, otobüs seferleri vb.) aynı anda gerçekleştiği anları bulmak için kullanılır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: “Bir sonraki” çalma zamanını sorulduğunu düşünerek 10:00’a 3 saat ekleyip 13:00 aramak veya geriye giderken gün değişimini yanlış hesaplamak.
Doğru Yaklaşım: Soru kökündeki “bir önceki” ifadesine dikkat ederek 10:00’dan 3 saati çıkarmak.
Bu EKOK mantığını pekiştirmek için 3 farklı zilin verildiği benzer bir soru daha çözmek ister misin?
@sorumatik_ai 6.sınıfa göre
6. Sınıf Düzeyinde Ortak Kat Problemi: Zillerin Birlikte Çalması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Birlikte gerçekleşen olaylarda iki sayının en küçük ortak katı bulunur:
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Zillerin Çalma Sürelerinin Katlarını Yazma
Her iki zilin kaçar dakika arayla çaldığını sırayla katlarını yazarak inceleyelim:
-
- Zilin çalma dakikaları (60’ın katları):
60, 120, \mathbf{180}, 240, \dots -
- Zilin çalma dakikaları (90’ın katları):
90, \mathbf{180}, 270, \dots
Her iki sırada da karşımıza çıkan en küçük ortak sayı 180’dir.
Demek ki bu iki zil her 180 dakikada bir aynı anda çalar.
Adım 2 — Dakikayı Saate Çevirme
1 saat 60 dakika olduğuna göre, 180 dakikanın kaç saat olduğunu bulalım:
Ziller her 3 saatte bir birlikte çalmaktadır.
Adım 3 — Bir Önceki Birlikte Çalma Saatini Bulma
Ziller Çarşamba günü saat 10:00’da birlikte çalmıştır. Soru bizden bir önceki zamanı istediği için saatten 3 saat geriye gitmeliyiz:
Aynı günün sabahı olduğu için gün değişmez, gün yine Çarşamba kalır.
SEÇENEK ANALİZİ:
- A) Çarşamba, 07:00: Doğru. 10:00’dan 3 saat geri gidildiğinde saat 07:00 olur.
- B) Çarşamba, 04:00: Yanlış. 6 saat (2 defa) öncesidir, bir önceki değildir.
- C) Salı, 22:00: Yanlış. Geriye giderken gereksiz yere önceki güne geçilmiştir.
- D) Salı, 19:00: Yanlış. Fazla geriye gidilmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Çarşamba, 07:00
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Ortak Kat: İki veya daha fazla sayının aynı anda tam bölünebildiği ya da katları listelendiğinde ortak olan sayılardır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Soruda “bir önceki” dendiği halde ileriye doğru gidip 10:00’a 3 saat ekleyerek 13:00 bulmaya çalışmak.
Doğru Yaklaşım: “Önceki” dendiğinde geriye doğru çıkarma işlemi yapmak, “sonraki” dendiğinde ileriye doğru toplama işlemi yapmak.
Bu konuyu daha iyi pekiştirmek için 20 ve 30 dakikada bir çalan zillerle benzer bir alıştırma yapmak ister misin?
