İki çark aynı yönde dönerken harfler 2 tam tur döndüğünde çarkların görünümü hangisidir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Çarkların dönüş sayısı oranı ile süre orantılıdır: hız = (tur sayısı) / (süre).
- Bir çark tam t tam tur dönerse başlangıç konumuna geri döner.
- Bir tam turun kesri, çarkta eşit parçaya bölünmüş sektörlere göre pozisyon kayması sağlar.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Hızların belirlenmesi
Verilen: sayılar çarkı s sürede 2 tam tur, harfler çarkı s sürede 3 tam tur yapıyor.
\text{Sayiların hızı} = \omega_{\text{sayı}} = \frac{2}{s} \ (\text{tur/s})
\text{Harflerin hızı} = \omega_{\text{harf}} = \frac{3}{s} \ (\text{tur/s})
Adım 2 — Harfler 2 tam tur döndüğünde geçen süre
Kurulum: Harfler 2 tam tur yaptığında geçen süre t nedir?
t = \frac{2\ \text{tur}}{\omega_{\text{harf}}}
t = \frac{2}{3/s}
t = \frac{2s}{3}
Adım 3 — Bu sürede sayıların döndüğü tur sayısı
Kurulum: Sayılar çarkının bu sürede kaç tam tur yaptığını bul.
\text{Sayiların tur sayısı} = \omega_{\text{sayı}} \cdot t
\text{Sayiların tur sayısı} = \frac{2}{s} \cdot \frac{2s}{3}
\text{Sayiların tur sayısı} = \frac{4}{3}\ \text{tur}
\text{Sayiların tur sayısı} = 1 + \frac{1}{3}\ \text{tur}
Adım 4 — Pozisyon kaymasının hesaplanması
Kurulum: Çark 6 eşit sektöre bölünmüş, bir tam turun \frac{1}{3}ü kaç sektöre denk gelir?
\frac{1}{3}\ \text{tur} = \frac{1}{3} \cdot 6\ \text{sektör}
\frac{1}{3}\ \text{tur} = 2\ \text{sektör}
Sonuç: Sayılar çarkı net olarak saat yönünde 2 sektör (pozisyon) kayar. Harfler çarkı 2 tam tur yaptığı için başlangıç konumuna geri döner (yani harflerin dizilişi aynı kalır).
Adım 5 — A Seçeneğini İncele
A seçeneğinde üstteki okta harf A yerinde duruyor ve dıştaki sayı üstte 5 olarak gösterilmiş.
- Harfler çarkı başlangıç konumunda kalmalı → uygun.
- Sayılar çarkı saat yönünde 2 sektör ilerlemeli → üstteki sayı başlangıçta 1 ise, iki sektör saat yönünde ilerleme üstte 5 gösterir → uygun.
Adım 6 — B Seçeneğini İncele
B seçeneğinde üstteki sayı 3 gösterilmiş.
- Hesaba göre üstte olması gereken sayı 5 olduğundan B seçeneği uygun değil.
Adım 7 — C Seçeneğini İncele
C seçeneğinde dıştaki üst sayı 5 olabilir ama içteki harfler başlangıç konumunda değil (harf dizilişi kaymış gösterilmiş).
- Harfler 2 tam tur yaptığında iç çark başlangıç konumuna dönmelidir; C seçeneği bunu sağlamıyor → C seçeneği uygun değil.
Adım 8 — D Seçeneğini İncele
D seçeneğinde üstteki sayı 1 gösterilmiş.
- Hesaba göre dıştaki sayı üstte 5 olmalı; D seçeneği uygun değil.
Adım 9 — Seçenek Karşılaştırması
A. (üstte 5, içte A) — DOĞRU — iç çark başlangıç konumunda, dış çark saat yönünde 2 sektör ilerlemiş.
B. (üstte 3) — YANLIŞ — dış çark doğru konumda değil.
C. (harfler kaymış) — YANLIŞ — iç çark başlangıç konumunda değil, oysa 2 tam tur sonrası başlangıca dönmelidir.
D. (üstte 1) — YANLIŞ — dış çark doğru konumda değil.
Son Doğrulama
- Harfler 2 tam tur yaptığı için iç çark başlangıç konumunda kalır.
- Bu sırada dış çark 4/3 tur yapar; tam tur etkisi sıfırlandığında net \tfrac{1}{3} tur = 2 sektör saat yönünde kayma olur.
- Başlangıçta üstte 1 ve içte A ise, 2 sektör saat yönünde ilerleme sonucu üstte 5 ve içte A olur. Bu A seçeneği ile uyuşur.
TEMEL KAVRAMLAR:
- Oran ve Orantı
- Tanım: İki hareketin tur sayıları süreyle orantılıdır.
- Bu problemde: Farklı hızlarda dönen çarkların aynı süre içindeki tur sayıları orantıyla ifade edildi.
- Dönme ve Modulo
- Tanım: Tam turlar başlangıç konumunu korur; kısmi tur sektör kaymasına neden olur.
- Bu problemde: 1 tam tur etkisiz sayılınca kalan \tfrac{1}{3} tur sektör kayması hesaplandı.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hata Başlığı: Tam turları hesaba katmamak
- Yanlış: Sayıların 4/3 tur yaptığını doğrudan 4/3 sektör kayması olarak yorumlamak.
- Doğru: 4/3 tur = 1 tam tur + 1/3 tur → tam tur başlangıca döndürür; net kayma sadece 1/3 turdur.
- Neden yanlış: Tam turun konumu değiştirmediği unutulur.
- Düzeltme: Tam turları çıkarıp kalan kısmı sektör sayısıyla çarpın.
CEVAP: A şıkkı
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?