(I) Romalılar, deriye yazmak üzere bir tür kamış kalem geliştirdi. (II) Mürekkepli kalemlerin ilk örneklerinden biri olan bu kalem, sazlardan ya da bambu bitkisinden yapılıyordu. (III) Kalemin tüpünün bir tarafı kalem ucu nılacak mürekkeple dolduruluyordu. (IV) MS 400’lü yıllarda kalemlerde yüzyıllar boyunca kullanılacak mürekkebin formülü bulundu.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük bir ismi niteleme veya belirtme görevinde kullanılmıştır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
Sözcük Türleri: Sıfatlar (Ön Adlar) ve Belirtme Görevi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İsimlerin önüne gelerek onları renk, şekil, durum bakımından niteleyen ya da işaret, sayı, belgisizlik ve soru yoluyla belirten sözcüklere sıfat (ön ad) denir. Bir sözcüğün bir ismi niteleme veya belirtme görevinde olması, o sözcüğün sıfat olduğunu gösterir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Cümlelerdeki altı çizili sözcüklerin türleri ve görevleri incelendiğinde:
- I. Cümledeki altı çizili sözcük (“kalem”): Bir varlığın adıdır, isim (ad) görevindedir.
- II. Cümledeki altı çizili sözcük (“bambu”): “Bambu bitkisi” belirtisiz isim tamlamasının tamlayanıdır ve bir bitki türünün adı olduğu için isim (ad) görevindedir.
- III. Cümledeki altı çizili sözcük (“bir”): “Taraf” isminin önüne gelerek onu belgisizlik yönüyle belirtmiş ve belgisiz sıfat (belirtme sıfatı) görevinde kullanılmıştır.
- IV. Cümledeki altı çizili sözcük (“formülü”): “Mürekkebin formülü” belirtili isim tamlamasının tamlananı olup iyelik eki almış bir isim (ad) görevindedir.
CEVAP: C) III (III. cümledeki “bir” sözcüğü belirtme sıfatıdır.)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Soruda geçen “bir ismi niteleme veya belirtme görevi” ifadesi, doğrudan sıfatın (ön adın) tanımıdır. İsme sorulan “Nasıl?” sorusu niteleme sıfatını; “Hangi, kaç, ne kadar?” gibi sorular ise belirtme sıfatlarını (işaret, sayı, belgisiz, soru) buldurur.