(I) Hijyenik özellikler taşıyan tespih türlerinden biri olan kukanın ham maddesi, Hindistan cevizi gibi yabani bir çekirdektir. (II) Bu tespih türünün Osmanlı zamanında hekimler tarafından kullanıldığı ve hijyen için hastalara tavsiye edildiği iddia edilmektedir. (III) Osmanlı ve Selçuklu kültürlerinde tespihin tıpkı müzik gibi tedavi amaçlı kullanılması, günümüzde alternatif tıbba esin kaynağı olmuştur. (IV) Kuka tespihlerin eldeki bakterileri yok edip terlemeyi azaltarak hijyen sağlaması, bunu doğrular niteliktedir. (V) Yine birtakım tarihsel anlatılarda, elinde kuka tespih olmayan kişilerin sarayın bazı bölümlerine alınmadığının yazılması da hayli ilginç bir tarihî hijyen uygulaması olarak anılmaya değer.
Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Paragrafta Anlam ve Düşüncenin Akışını Bozan Cümle
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir paragrafta düşüncenin akışını bozan cümle; parçanın genelinde işlenen ana konunun, bakış açısının veya odak kavramın dışına çıkan, anlamsal ve mantıksal zinciri kıran cümledir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Parçanın genelinde “kuka tespihinin hijyenik ve antibakteriyel özellikleri” ile bu özelliklerin Osmanlı tarihindeki hijyen uygulamaları üzerindeki yeri anlatılmaktadır:
- I. Cümle: Kuka tespihinin hijyenik yönünü ve ham maddesini tanıtarak konuyu başlatır.
- II. Cümle: Kukanın Osmanlı hekimleri tarafından hijyen amacıyla hastalara önerildiği iddiasını aktarır.
- III. Cümle: Kuka tespihinin hijyenikliğinden tamamen uzaklaşarak genel olarak tespihin müzik gibi tedavi amaçlı (psikolojik/ruhsal) kullanımına ve alternatif tıbba değinmiş; konunun kapsamını ve yönünü değiştirmiştir.
- IV. Cümle: “bunu doğrular niteliktedir” ifadesiyle doğrudan II. cümledeki iddiaya (hekimlerin hijyen tavsiyesine) bağlanmakta ve kukanın bakterileri yok etmesini açıklamaktadır (III. cümle araya girerek II ile IV arasındaki bağı koparmıştır).
- V. Cümle: “Yine birtakım tarihsel anlatılarda…” diyerek kuka tespihinin saraydaki hijyen kurallarıyla ilişkisini anlatmaya devam etmektedir.
Bu doğrultuda III numaralı cümle düşüncenin akışını bozmaktadır.
CEVAP: C) III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Akışı bozan cümle çıkarıldığında parçayı tekrar okuyun; II. cümleden doğrudan IV. cümleye geçildiğinde (...tavsiye edildiği iddia edilmektedir. Kuka tespihlerin eldeki bakterileri yok edip... bunu doğrular niteliktedir.) anlam ve mantık bağının kusursuz bir şekilde sağlandığı görülür.