(I) Edebiyatta temel malzeme, dildir. (II) Bu malzeme, belli bir plan doğrultusunda ve bir hesaba dayalı olarak gerektiği yerlerde kullanılırsa ortaya bir sanat eseri çıkabilir. (III) İnsan ve toplumdan ayrı düşünülemeyen bilim, sanat, teknik gibi bütün alanlarla ilgili olan dil; aynı zamanda bunları oluşturan bir kurumdur. (IV) Dil, toplumun her alanıyla ilgili olduğu için teknoloji ve sosyal medyayı hem etkileyecek hem de onlardan etkilenecektir. (V) Dil, dönüşüp geliştikçe edebiyatın da toplumun da ilerleme sağlayacağı unutulmamalıdır.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması yoktur?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Cümlede Sıfat Tamlaması Tespiti
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sıfat tamlaması; bir veya birden fazla sıfatın (niteleme veya belirtme), bir ismi nitelemesi ya da belirtmesiyle oluşan söz öbeğidir (Sıfat + İsim). Cümlede sıfat tamlaması bulunabilmesi için isme sorulan “Nasıl?”, “Hangi?”, “Kaç?”, “Ne kadar?” gibi sorulara cevap veren bir sıfat unsurunun yer alması gerekir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) I. Cümle: “temel malzeme” ifadesinde “temel” sözcüğü niteleme sıfatıdır ve bir sıfat tamlaması oluşturmuştur.
- B) II. Cümle: “bu malzeme” (işaret sıfatı), “belli bir plan”, “bir hesap” ve “gerektiği yerler” (sıfat-fiil) ifadelerinde birden çok sıfat tamlaması vardır.
- C) III. Cümle: “bütün alanlar” (belgisiz sıfat), “ilgili olan dil” ve “oluşturan bir kurum” (sıfat-fiil grubu) yapıları sıfat tamlamasıdır.
- D) IV. Cümle: “her alan” (belgisiz sıfat) ve “sosyal medya” (niteleme sıfatı) ifadeleri sıfat tamlamasıdır.
- E) V. Cümle: Cümledeki “dönüşüp” ve “geliştikçe” sözcükleri zarf-fiildir; “ilerleme sağlayacağı” fiilimsisi ise bir ismi nitelememiş, yan cümlenin yüklemi olarak adlaşmıştır. Cümlede herhangi bir ismi niteleyen ya da belirten sıfat bulunmadığı için sıfat tamlaması yoktur.
CEVAP: E) V
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Fiilimsilerin (-dık/-dik, -acak/-ecek) yer aldığı her cümlede otomatikman sıfat tamlaması var sayılamaz. Sıfat-fiilin tamlama kurabilmesi için önündeki ismi nitelemesi gerekir; ismin yer almadığı durumlarda sözcük adlaşmış sıfat-fiil olur ve tek başına sıfat tamlaması oluşturmaz.