(I) Çatalhöyük’teki kazı çalışmalarına başkanlık eden Britanyalı Hodder; Çarşamba Çayı’nın, Mısır’daki Nil Nehri’ne benzediğini belirtmektedir. (II) Çarşamba Çayı; o zamanlar taşkınlarıyla, her bahar Konya Ovası’nı Nil Nehri gibi sulamıştır. (III) Alüvyonlarla beslenen ova, bugün nesli tükenen birçok canlıya ve nadas uygulamasını bilmeyen toplumlara, binlerce yıl ev sahipliği yapmıştır. (IV) Çatalhöyüklülerin bu topraklarda buğday, arpa, mercimek üretmesi; bolluk ve bereket içinde yaşamalarını sağlamıştır.
Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
B) II. cümlede, Çarşamba Çayı ile Nil Nehri arasında ovayı sulama konusunda benzerlik kurulmaktadır.
C) III. cümlede, çok eski devirlerde tarımdan anlamayan uygarlıkların ve farklı canlı türlerinin Konya Ovası’nda yaşadığından söz edilmektedir.
D) IV. cümlede, Çatalhöyük’te yaşayan insanların, ürettikleriyle bolluk ve refah içinde yaşadıkları anlatılmaktadır.
Paragrafta Anlam ve Cümle Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta cümle analizi sorularında, metinde geçen kavramların kapsamı dikkatle incelenmelidir. Bir kavramın (örneğin nadas uygulamasının) bilinmemesi, o alanın tamamının (örneğin tarımın) bilinmediği veya yapılmadığı anlamına gelmez; kavramları aşırı genelleştiren yargılar çeldiricidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) I. cümlede arkeolog Hodder’ın Çarşamba Çayı ile Nil Nehri’nin birbirine benzediği yönündeki tespiti açıkça aktarılmıştır, bu ifade söylenebilir.
- B) II. cümlede Çarşamba Çayı’nın her bahar taşkınlarla ovayı tıpkı Nil Nehri gibi suladığı belirtilerek sulama işlevi yönüyle benzerlik kurulmuştur, bu ifade söylenebilir.
- C) III. cümlede geçen “nadas uygulamasını bilmeyen toplumlar” ifadesi, bu uygarlıkların “tarımdan anlamadığı” anlamına gelmez; nadas yalnızca toprağı dinlendirmeye dayalı özel bir tarım tekniğidir. Nitekim IV. cümlede bu toplumların tarım yaparak buğday, arpa ve mercimek ürettiği belirtilmiştir. Dolayısıyla bu yargı metinden çıkarılamaz.
- D) IV. cümlede buğday, arpa ve mercimek üretiminin Çatalhöyüklülerin bolluk ve bereket (refah) içinde yaşamasını sağladığı doğrudan vurgulanmıştır, bu ifade söylenebilir.
CEVAP: C — III. cümlede, çok eski devirlerde tarımdan anlamayan uygarlıkların ve farklı canlı türlerinin Konya Ovası’nda yaşadığından söz edilmektedir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Türkçe paragraf sorularında bir tarım yöntemi olan “nadası bilmemek” ile “tarımdan hiç anlamamak” aynı şey değildir. Parçadaki özel bir terimin genele teşmil edilmesi (aşırı genelleme) ÖSYM ve MEB sınavlarında en sık kullanılan çeldirici tekniğidir.