(I) Ay’a ilk iniş, Apollo 11 ile 1969’da gerçekleştirildi. (II) NASA tarafından yürütülen bu görevde Neil Armstrong, Ay yüzeyine ayak basan ilk insan oldu. (III) Armstrong’la aynı görevde bulunduğu bilinen Edwin Aldrin ise Ay yüzeyine ayak basan ikinci kişi oldu. (IV) Ay’dan toplanmış toz ve kayaç örneklerinin Dünya’ya getirilip incelenmesiyle üç yeni mineral keşfedildi.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde sıfat-fiil kullanılmamıştır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
Fiilimsiler: Sıfat-Fiil (Ortaç) Tespiti
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Fiil kök veya gövdelerine getirilen -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş ekleriyle türetilip genellikle bir ismi niteleyen veya adlaşan sözcüklere sıfat-fiil (ortaç) denir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Cümlelerdeki fiilimsi türleri incelendiğinde:
- A) I. Cümle: “Ay’a ilk iniş, Apollo 11 ile 1969’da gerçekleştirildi.” cümlesindeki “iniş” sözcüğü
-işeki almış bir isim-fiildir; cümlede hiçbir sıfat-fiil eki yer almamaktadır. - B) II. Cümle: “yürütül-en (görev)” ve “ayak bas-an (ilk insan)” sözcüklerinde
-en / -ansıfat-fiil ekleri kullanılmıştır. - C) III. Cümle: “bulun-duğ-u”, “bilin-en” ve “ayak bas-an” sözcüklerinde sıfat-fiil ekleri (
-dik,-en,-an) bulunmaktadır. - D) IV. Cümle: “toplan-mış (toz ve kayaç)” sözcüğünde
-mişeki sıfat-fiil göreviyle kullanılmıştır.
CEVAP: A) I
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: İsim-fiil ekleri (-ma, -ış, -mak) ile sıfat-fiil ekleri (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş) birbirine karıştırılmamalıdır. I. cümledeki “iniş” sözcüğü bir ismin niteleyicisi olmayıp eylemin adıdır (isim-fiil).