Hukukun temel ilkelerinden olan Hans Kelsen’in Normlar Hiyerarşisi (Hukuk Piramidi) nedir? Anayasa, Kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve Yönetmelik sıralaması ve denetim mekanizmaları nasıldır?
[Özet Yanıt]
Normlar Hiyerarşisi (Kelsen Piramidi); hukuk kurallarının alt alta sıralandığı ve alttaki normun geçerliliğini üstteki normdan aldığı hiyerarşik piramittir. Hiçbir alt norm üst norma aykırı olamaz; en tepede Anayasa yer alır. Sıralama: Anayasa \rightarrow Kanun ve Milletlerarası Antlaşmalar \rightarrow Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) \rightarrow Yönetmelik \rightarrow Genelge/Yönergedir.
1. Kelsen Normlar Piramidi Tablosu
| Basamak Sırası | Hukuk Normu | Kim Çıkarır? | Yargısal Denetim Organı |
|---|---|---|---|
| 1. En Üst Norm | ANAYASA | TBMM (Kurucu İktidar / Referandum) | Anayasa Mahkemesi (Yalnızca şekil bakımından) |
| 2. İkinci Basamak | KANUN | TBMM | Anayasa Mahkemesi (Esas ve şekil bakımından) |
| 2. İkinci Basamak | Milletlerarası Antlaşmalar | Cumhurbaşkanı onaylar / TBMM uygun bulur | Yargı denetimi YOKTUR (AYM’ye götürülemez!) |
| 3. Üçüncü Basamak | Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) | Cumhurbaşkanı | Anayasa Mahkemesi |
| 4. Dördüncü Basamak | YÖNETMELİK | Cumhurbaşkanlığı, Bakanlıklar, Kamu Tüzel Kişileri | Ülke çapında ise Danıştay, yerel ise İdare Mahkemeleri |
| 5. Alt Düzenlemeler | Genelge, Yönerge, Tebliğ | İdari Makamlar | İdare Mahkemeleri / Danıştay |
2. Kritik Anayasal İlkeler ve İstisnalar
- Temel Haklarda Milletlerarası Antlaşma Üstünlüğü (Madde 90): Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır (Örn: AİHS).
- Kanun Hükmünde Kararname (KHK) Kalktı: 2017 Anayasa Değişikliği ile Başbakanlık ve KHK kalkmış; yerine Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) gelmiştir.