2024-KPSS/GY
Hormesis; toksik maddelerin ya da iyonizar
eontrasvonlarnda wasamu dlevam
erin
ltirebilmeyi ve bu maddelere karsi geliştiilen
adaptl olaular açıklamak için dne sürülen bir
kav
Ltoksik ajanların düşük dozları ile aktifleşen
homesis mekanizmasi, canlilara adaptif cevap
kazandinr.
L. Bu kavram, toksik molekül ve ortam sartlarının hem
yaşamı destekleyici hem de yok edici iki zit etkiye
sahip olduğunu ifade eder.
N HüCrelerdeki adaptif cevabın Özel bir sekli olan
hormesiste, koruyucCU proteinler ve antiokstdan
enzimler rol alir.
V. Hormetik uyaranlara bağlt olarak artış gösteren bu
moleküller, hücrenin ayakta kalmasını destekier.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin anlamlı bir
bütün oluşturabilmesi için hangilerinin birbiriyle yer
degiştirmesl gerekir?
Ajtiurtt
D) I ile M
CtiletV
an
16. Okyanuslarin snması, hem mercanlarıin beyazlamasina
tehlikesiyle karşı
vol acarak mercan resiflerini yok olm
kargıya birakıyor hem de ilik su soguk suya go de an
artişa neden oluyor. Qkyanusların y
igl pek çok araşma ya anamak o kadar kolay
sIcakiiğryla
okvanusların
fazla hacim kapladigl için denz sevivelerin
e
nlunelar okvanuS vüzeyinden diplere doğru
gerceklesen 1si geclslni daha lyi anlayabilmek için 150
yillik okyanus sicakliğı verilerinden yararlandi, Bu uzun
periyoda ait veriler bir bilgisayar modeli yardimiyla
birleştirilerek okyanuslardaki sicaklik değişimlerinin bir
zaman çizelgesi oluşturüldu. Araşurmada okyanusları
Endūstri Devrimi şüresince tuttuğu isinin %35
metreden dein ks latorn ikim modellerinin
Ovanus
eiuenlar. arasında Celski omadiăi ve dolayıSIyla
Amódelleri doğruladtği gônildu. Araştırmacılar derinlerdeki
(etmediğinden ise emin deģil.
ISinmanın deniz yüzeyindeki IsinmayL bertaraf edip
Bu parçada asağıdaki sorulardan hangisinin cevabı
yoktur
A Okyanuslarda görülen sicaklık artişından etkilenen
nedir?
s6) yanus derinliklerinde görüle isinmaya nelar sebep
olmaktadır?
C Okyanuslarda görülen sIcaklik değişimleri saptanabilir
mi?
DYAraştırma bulqularıyla iklim modellerinin son yorumları
birbiriyle tutarlı midır?
LEYOkyanuslardaki sIcaklık artişInin deniz seviyesine bir
etksi var mi?)
15. Soru: Hormesis Kavramı ve Cümle Akışı
Hormesis konusunu ele alan bu parçanın anlam bütünlüğünü sağlamak için cümlelerin mantıksal bir sıra takip etmesi gerekir.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Cümlelerin Analizi ve Bağlam Kurulması
- I. Cümle: Hormesis kavramının genel tanımını yapar. Giriş cümlesi olmaya uygundur.
- II. Cümle: Toksik ajanların düşük dozlarının canlılara adaptif cevap kazandırdığını söyler.
- III. Cümle: “Bu kavram…” diyerek başlar. Tanımdan hemen sonra gelmesi, kavramın neyi ifade ettiğini (zıt etkiler) açıklaması bakımından daha mantıklıdır. Mevcut durumda II. cümleden sonra gelmektedir ancak III. cümle I. cümleyi doğrudan tamamlar.
- IV. Cümle: Adaptif cevabın özel bir şekli olan hormesiste rol alan molekülleri (koruyucu proteinler ve antioksidan enzimler) tanıtır.
- V. Cümle: “Bu moleküller…” diyerek IV. cümlede bahsedilen protein ve enzimlere atıfta bulunur. IV ve V birbirine sıkı sıkıya bağlıdır.
Adım 2 — Akışın Bozulduğu Noktanın Tespiti
Parçanın akışına baktığımızda I. cümleden sonra doğrudan kavramın ne anlama geldiğini açıklayan III. cümle gelmelidir. Mevcut durumda II. cümle araya girerek akışı bölmektedir. Eğer II ve III yer değiştirirse:
- I - III: Kavram tanımlanır ve zıt etkileri açıklanır.
- III - II: Zıt etkilerden sonra mekanizmanın adaptif cevap kazandırdığına geçilir.
- II - IV: Adaptif cevabın özel şeklinde rol alan moleküllere (protein/enzim) geçiş yapılır.
Adım 3 — Seçenek Karşılaştırması
- I ile II: Yer değişirse tanım cümlesi kaybolur, akış bozulur.
II ile III: Yer değiştiğinde “tanım → kavramın kapsamı → mekanizma → moleküller” şeklinde kusursuz bir mantık sırası oluşur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B) II ile III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
16. Soru: Okyanusların Isınması Paragraf Analizi
Bu soruda paragrafta hangi sorunun cevabının bulunmadığını tespit etmemiz gerekiyor.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Seçeneklerin Paragraftaki Karşılıklarını Bulma
- A) Okyanuslarda görülen sıcaklık artışından etkilenen nedir?
- Cevap var: Paragrafın başında mercan resiflerinin yok olma tehlikesiyle karşılaştığı belirtilmiştir.
- B) Okyanus derinliklerinde görülen ısınmaya neler sebep olmaktadır?
- Cevap yok: Paragrafta ısınmanın sonuçlarından (deniz seviyesi, mercanlar) ve nasıl araştırıldığından bahsedilir ancak derinliklerdeki bu ısınmanın spesifik kökeni/nedeni açıklanmamıştır.
- C) Okyanuslarda görülen sıcaklık değişimleri saptanabilir mi?
- Cevap var: “150 yıllık okyanus sıcaklığı verilerinden yararlanıldı” ve “bir zaman çizelgesi oluşturuldu” ifadeleri saptanabildiğini gösterir.
- D) Araştırma bulgularıyla iklim modellerinin son yorumları birbiriyle tutarlı mıdır?
- Cevap var: “iklim modellerinin son versiyonları arasında çelişki olmadığı ve dolayısıyla modelleri doğruladığı görüldü” cümlesi bunu açıklar.
- E) Okyanuslardaki sıcaklık artışının deniz seviyesine bir etkisi var mı?
- Cevap var: “Ilık su soğuk suya göre daha fazla hacim kapladığı için deniz seviyelerinde fazladan artışa neden oluyor” ifadesi doğrudan bu soruyu yanıtlar.
Adım 2 — Son Doğrulama
Paragrafta ısınmanın etkileri, ölçümü ve modellerle uyumu detaylandırılmışken; “derinlerdeki ısınmanın temel sebebi nedir?” sorusuna bir açıklama getirilmemiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B seçeneği
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Paragrafta Akış Bozma/Yer Değiştirme
- [Tanım:] Cümleler arasındaki anahtar kelime takibi ve “bu, şu, böylece” gibi bağlayıcı unsurların kontrolüdür.
- [Bu soruda:] “Bu kavram” ifadesinin tanım cümlesinden hemen sonra gelmesi gerektiği ipucu olmuştur.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Sadece cümleleri tek tek okumak
- [Yanlış:] Cümleleri birbirinden bağımsız doğrular olarak görmek.
- [Doğru:] Cümlelerin bir önceki ve bir sonraki cümleyle olan “köprü kelimelerine” (örn: “Bu moleküller”) odaklanmak.
Bu iki soruyla ilgili benzer paragraf yapısı soruları çözmemi ister misin?
