Soruların Çözümü
Sorular doğrudaki açıların ölçüleri ve açıortaylarla ilgili verilmiş. Hadi çözelim:
1. Soru:
Yandaki şekilde BD açıortayı ve m(DBC) = 56° ise m(ABC) kaç derecedir?
Çözüm:
Bir açıortay, açıyı iki eş parçaya böler. Dolayısıyla, DBC açısının sürekliliğinden, ABD açısının ölçüsü 56°’dır.
Şekil iki eş parçaya ayrıldığından:
Cevap: 112°
2. Soru:
Yandaki şekilde m(AOC) = 90°, OB açıortayı ise m(BOC) kaçtır?
Çözüm:
Açıortay, açıyı iki eş parçaya böler. verilenlere göre:
Bu durumda:
Cevap: 45°
3. Soru:
Yandaki şekilde EG açıortayı,
- m(DEG) = 4x°,
- m(GEF) = 5x - 15°
ise m(DEF) kaç derecedir?
Çözüm:
EG açıortayı olduğundan, DEG ve GEF açıları birbirine eşittir:
Denklemi kurduğumuzda:
DEF açısının tamamını hesaplamak için:
Substituting x=15:
Cevap: 120°
4. Soru:
Yandaki şekilde A, O ve E noktalarının doğrusal olmak üzere verilenlere göre:
m(BOD) kaç derecedir?
Çözüm:
Doğrudaki toplam açı her zaman 180°dir. Şekilde BOD ve diğer bilgilerden yararlanarak verilen açıların ölçülerini tamamlayabiliriz:
Görünen veriler hesaplanır.
Cevap: Yetersiz veri verilmiş. Şekilde açı değerleri belirtilmeliydi.
5. Soru:
Yukarıdaki şekilde A, O ve D noktaları doğrusal olmak üzere verilenlerle m(BOC) kaçtır?
Çözüm:
Doğrusal bir açı üzerinde verilen toplam açı verdiği “eşlenmiş-pareliklerle beraber .”
Daha detaylı üstteki biçimleri değerl诠。
Sorunuzu Görüş olarak belirtirin!
Bu soruda neler isteniyor?
Yukarıda paylaşılan fotoğrafta, açıortay (bir açıyı iki eş açıya bölen doğru) kavramı ve ilgili örnekler görülmektedir. Özellikle şekilde verilen açı bilgileri veya “BD, EG vb. açıortaydır” gibi ifadelerle, bazı açılar ölçülerinin bulunması isteniyor.
Bu kapsamda:
- Açıortayın tanımı ve temel özellikleri kullanılarak verilen açılardaki bilinmeyenlerin çözümlenmesi,
- Verilen doğrusal noktalar (A, O, E vb.) üzerinden 180° ve benzeri geometrik kurallardan yararlanarak eksik açıların tamamlanması,
- Açıların toplamı, açıortay ilişkisi (iki eş açıya ayırma), doğrusal açı var ise 180° kuralı ve benzeri geometri kuralları uygulanarak soruların tek tek yanıtlanması,
istenmektedir.
İçindekiler
1. Açıortay Nedir ve Nasıl Kullanılır?
Bir açıortay, bir açıyı iki eş açıya bölen ışıktır (veya doğrudur). Geometride bu bilgi sıklıkla şöyle kullanılır:
- Eğer BD, ∠ABC açısının açıortayı ise,
- Açıortayla bölünen açının ölçüsü ise toplamın iki katı olarak ifade edilir:
Aynı şekilde herhangi bir OB, ∠AOC açısının açıortayı olduğunda:
ve
Bu basit kural çoğu soruda karşımıza çıkıyor.
2. Temel Geometrik Tanımlar
Aşağıda sorularda sıkça geçen kavram ve işareti hatırlayalım:
- Doğrusal Noktalar (kollinear): A, O, E noktalarının doğrusal olması demek, bu üç noktanın aynı düz çizgi üzerinde sıralı olduğu anlamına gelir. Böyle bir durum söz konusu ise, m(\widehat{AOE}) = 180^\circ olarak kabul edilir.
- Açı Ölçüsü Gösterimi: m(\widehat{ABC}) ifadesi, “ABC açısının ölçüsü”nü temsil eder.
- Dik Açı (90°): Bazı sorularda “m(AOC) = 90°” gibi bilgiler varsa, buradaki açı dik açıdır.
- Açı Toplamı: Üç veya daha fazla ışın birleşiminde, komşu açıların toplamı bazen 180° (doğrusal) veya 360° (tam açı) gibi sabitlere eşit olabilir.
Bu temel doğrular ve açıortay kavramı, aşağıdaki soruların ayrıntılı çözümünde kullanılacaktır.
3. Soru 1 Çözümü (BD, ABC açısının açıortayı)
Verilen
- Şekilde BD, ∠ABC açısının açıortayıdır.
- m(\widehat{DBC}) = 56^\circ.
İstenen
- m(\widehat{ABC}) kaç derecedir?
Çözüm Aşamaları
- Açıortay bilgisi: BD, ∠ABC’yi iki eş parçaya böldüğünden,
- Toplam açı:
Dolayısıyla
4. Soru 2 Çözümü (OB, AOC açısının açıortayı)
Verilen
- Şekilde m(\widehat{AOC}) = 90^\circ.
- OB, ∠AOC açısının açıortayıdır.
İstenen
- m(\widehat{BOC}) kaç derecedir?
Çözüm Aşamaları
- Açıortay tanımı: OB, ∠AOC’yi iki eş açıya böler. Bu nedenle:
- Tam açı ölçüsü:
- Açıortayla bölündüğünden:
- Eşitliği yerine koyalım:
Dolayısıyla
5. Soru 3 Çözümü (EG, DEF açısının açıortayı)
Verilen
- Yandaki şekilde EG, ∠DEF açısının açıortayı.
- m(\widehat{DEG}) = 4x^\circ,
- m(\widehat{GEF}) = 5x - 15^\circ.
İstenen
- m(\widehat{DEF}) kaç derecedir?
Çözüm Aşamaları
- Açıortay eşitliği: EG, ∠DEF’i iki eş parçaya ayırdığına göre:
Yani:
- Denklemi çözme:
- Açıların ölçüsü:
- m(\widehat{DEG}) = 4x = 4 \times 15 = 60^\circ,
- m(\widehat{GEF}) = 5x - 15 = 5 \times 15 - 15 = 60^\circ.
- ∠DEF’in tamamı:
Dolayısıyla
6. Soru 4 Çözümü (A, O ve E noktaları doğrusal … m(BOD) bulunması)
Sorunun görselinde A, O ve E doğrusal olup, muhtemelen açıların toplamı veya açıortay gibi başka bir koşul kullanarak sorulan açı m(BOD) istenmektedir.
Olası Veriler
- A, O, E aynı doğru üzerinde ise m(\widehat{AOE}) = 180^\circ.
- Noktalar B ve D, O noktasından ışınlar halinde çıkıyor olabilir.
- Soruda genellikle “B, A, O” ve “D, O, E” şeklinde oluşturulan açılar birbirini tamamlıyor ya da ek bazı sayısal değerler veriliyordur (örneğin, “BOA açısı 50° ve DOE açısı 70°” gibi).
Muhtemel Çözüm Yöntemi
- A, O, E doğrusal olduğundan, m(\widehat{AOD}) + m(\widehat{DOE}) = m(\widehat{AOE}) = 180^\circ.
- Verilen açılar yardımıyla $m(\widehat{BOD})$’u bulmak için, B ve D ışınları arasındaki ilişkiyi kullanırız.
- Eğer B, O, D açısına ait bir parçalanma (mesela: m(\widehat{BOA}) + m(\widehat{AOD}) + m(\widehat{DOE}) + m(\widehat{EOB}) = 360^\circ) veya komşu açıların toplamı verilirse oradan ilerlenebilir.
Ne yazık ki fotoğrafta net değerler seçilemediği için genel yaklaşım şudur:
- Doğrusal noktalar üzerinden (A, O, E) 180° kuralını,
- Açıortay ya da bilinen açı ölçülerini,
- Komşu açıların toplamını (örneğin, \widehat{BOD} + \widehat{BOE} = 180^\circ gibi)
kullanarak m(BOD) açısını buluyoruz.
Çoğunlukla bu tür sorularda sonuç ya 50° ya da 70° gibi bir tamamlayıcı açı çıkar. Kitapta verilen Soru 4’te tam değerler olmasa da tipik akışla, eğer belli bir sayı verilmişse bu sayıları toplayarak veya 180’den çıkararak m(BOD) elde ediyoruz.
7. Soru 5 Çözümü (A, O ve D noktaları doğrusal … m(BOC) bulunması)
Benzer şekilde, 5 numaralı soruda A, O ve D noktalarının doğrusal olduğu belirtilmiş. Burada da:
- A, O ve D doğrusal: m(\widehat{AOD}) = 180^\circ.
- C ve B noktaları O’dan geçen diğer ışınlar olarak çizilmiş olabilir.
- Verilen değere göre “m(BOC) kaç derecedir?” diye soruluyor.
Muhtemel işlem adımları:
- Komşu açıları veya doğrusal ya da açıortay bilgisini kullanarak bir denklem kurmak.
- Elde edilen denkleme göre $m(\widehat{BOC})$’yi bulmak.
Net rakamsal değerler, paylaşılan görselde biraz eksik göründüğü için burada genel prensipleri sıralıyoruz:
- Doğrusal noktalar (A, O, D) bir düz çizgide olduğu için, o çizgi üzerindeki herhangi bir noktadan çıkan ışınların oluşturduğu yan açılar 180° olur.
- Açıortay, eşit açı ölçüsü vb. olabilir.
- Katrilyon örneği: m(\widehat{AOB}) + m(\widehat{BOD}) = 180^\circ (bazı durumlarda).
- İstenen açı “BOC” ise, çevredeki açılarla ilişkisi toplayıp 180° veya 360° uygulamasıyla bulunabilir.
8. Örnek Çözüm Adımları İçin Ortak Tablo
Aşağıda, açıortay veya doğrusal noktaların kullanıldığı soru tiplerinde izlenebilecek yaygın çözüm adımlarının özet tablosu verilmiştir:
| Adım | Açıklama | Örnek Uygulama |
|---|---|---|
| 1. Veriyi Oku | Verilen açı ölçüleri, doğrusal noktalar, açıortay bilgisi gibi verileri belirleyin. | “BD açıortaydır, m(DBC)=56°” veya “A, O, E doğrusaldır” vb. |
| 2. Gerekli Kuralları Hatırla | Açıortay (iki eş açı), doğrusal nokta (180°), komşu açıların toplamı vb. kuralları kullanın. | “Açıortay ise x = y”, “Doğrusal noktalar: x + y = 180°”, “Tüm açı 360° olabilir” gibi. |
| 3. Denklemleri Kur | Açıların toplamı veya eşitliği (x + (5x - 15) = vb.) denklemini yazın. | 4x = 5x - 15 → x = 15 gibi. |
| 4. Hesap Yap | Denklemi çözerek bulunacak açı ölçüsünü hesaplayın. | x=15 → 4x=60°, 5x-15=60°, toplam=120° vb. |
| 5. Sonucu Kontrol | Açı ölçüsü bulduğunuz değerin mantıklı olup olmadığını kontrol edin. | 120° bir açının ölçüsü 0° < 120° < 180° ise mantıklı görünüyor. |
| 6. Cevabı Ver | Net sonuca ulaşın, istenen açı ölçüsünü kutu içinde genelde sunun. | m(∠ABC)=112° vb. |
9. Açı Hesaplamalarında Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Açıortay Eşitliği: Bir açıyı bölen açıortay, açıyı daima iki tam olarak eş parçaya ayırır.
- Doğrusal Noktalar: Bir çizgide yer alan üç nokta varsa, bu üç noktanın oluşturduğu açı 180°’dir. Bunu bazen “Düzlemdeki düz açı” olarak da adlandırırız.
- Üç veya Daha Fazla Işının Kesişimi: Tek bir noktadan üç ışın çıkıyorsa ve bu ışınlar arasındaki açılar komşu ise, toplamları 360° olabilir.
- Dik Açı Vurgusu: 90° açı söz konusu ise ve bir açıortay verilmişse, bölünen her parça 45° olur.
- Açı Adı Takibi: Hangi açıdan bahsedildiğini doğru anlamak için harf sıralamasına dikkat edin (örn. ∠ABC’de B tepe noktasıdır).
10. Kısa Özet
- Soru 1: BD, ∠ABC’nin açıortayı ve m(DBC)=56° olduğundan, m(ABC)=56×2=112°.
- Soru 2: OB, ∠AOC’nin açıortayı ve m(AOC)=90° olduğundan, m(BOC)=45°.
- Soru 3: EG, ∠DEF’in açıortayı, m(DEG)=4x°, m(GEF)=5x−15° ise, 4x=5x−15 → x=15 → her bir parça 60°, dolayısıyla m(DEF)=120°.
- Soru 4 ve 5: A, O, E (veya A, O, D) doğrusal olduğu için 180° kuralı veya eklenmiş açı değerleri kullanılarak m(BOD) veya m(BOC) hesaplanıyor. Elimizde net sayısal veri olmadığından genel yaklaşım şu şekilde:
- Doğrusal noktalar → “m(AOE)=180°” veya “m(AOD)=180°”.
- Paylaşılan diğer açılar → 180°’den çıkarma ya da komşu açıların toplamı 180° veya 360° gibi.
Bu adımlar yardımıyla, kitapta yer alan Sıra Sende - 84 alıştırmalarındaki tüm açı değerlerini adım adım çözebilirsiniz.
11. Kaynak ve Ek Bilgi
- Muba Yayınları: Soru fotoğrafınıza göre kaynak bu yayın adına ait. Açı kavramları ve alıştırmalar genellikle 7. veya 8. sınıf düzeyine uygun şekilde hazırlanmış olup lise 1 seviyesinde de tekrar edilmektedir.
- Geometri Temel Kuralları: Açıortay, dik açı, doğrusal açı, tümler (90°) ve bütünler (180°) açı ilişkileri bu konunun bel kemiğini oluşturur.
- Ek Öneri: Eğer herhangi bir açının ölçüsü eksik kalırsa, “Bir doğru üzerindeki açıların toplamı 180°” veya “Bir noktadan çıkan üç-dört ışının bütün açıları 360°” kuralını hatırlayarak hızla tamamlayabilirsiniz.
Bu detayları takip ederek ilgili soruları rahatlıkla çözebilirsiniz. Umarım yardımcı olmuştur!
Soru: Sayfadaki açıortay ve açılarla ilgili alıştırmalar (Sıra Sende – 84)
Aşağıdaki numaralandırılmış sorular, Muba Yayınları’na ait bir geometri (açıortay) alıştırmasından alınmıştır. Elimizdeki görsel şu bilgileri içeriyor:
- [BD, ∠ABC] açıortayı ve m(∠DBC) = 56° ise m(∠ABC) kaç?
- m(∠AOC) = 90°, [OB] ise ∠AOC’nin açıortayı; buna göre m(∠BOC) kaç?
- [EG açıortay], m(∠DEG) = 4x°, m(∠GEF) = 5x – 15° ise m(∠DEF) kaç?
- “A, O ve E noktaları doğrusal” öncülüyle bir şekil verilmiş ve m(∠BOD) isteniyor.
- “A, O ve D noktaları doğrusal” öncülüyle benzer bir şekil verilmiş ve m(∠BOC) isteniyor.
İlk üç soruda şekil ve açı ölçüsü bilgileri doğrudan verilmiş durumdadır; 4 ve 5 numaralı sorularda ise şekil üzerindeki detaylar (diğer açı ölçüleri vb.) görselde oluyor ancak metinde paylaşılmamış. Bu nedenle 4 ve 5’i net sayısal veri olmaksızın çözemiyoruz. İlk üç soruyu ise şu şekilde yanıtlayabiliriz:
1) [BD, ∠ABC] Açıortayı ve m(∠DBC) = 56°
Açıortay, ∠ABC açısını iki eş parçaya böler. Dolayısıyla
m(∠ABD) = m(∠DBC) = 56°
Bu durumda
m(∠ABC) = m(∠ABD) + m(∠DBC) = 56° + 56° = 112°
2) m(∠AOC) = 90°, [OB] İse ∠AOC’nin Açıortayı
Eğer [OB], ∠AOC’yi ikiye bölüyorsa her parça 90°/2 = 45° olur. Buna göre
m(∠BOC) = 45°
3) [EG] Açıortayı, m(∠DEG) = 4x°, m(∠GEF) = 5x – 15°
EG, ∠DEF açısının açıortayı olduğundan
m(∠DEG) = m(∠GEF)
⇒ 4x = 5x – 15
⇒ x = 15
Dolayısıyla her biri 4x = 4·15 = 60°’dır. Aranan ∠DEF ise bu iki eş açının toplamı:
m(∠DEF) = 60° + 60° = 120°
4) & 5) Numaralı Sorular
Bu iki sorunun görselleri ve özel verilmiş açı ölçüleri elimizde bulunmadığı için net bir sayı cevabı veremiyoruz. İlgili şekilde A, O, E veya A, O, D doğrusal olduğu belirtiliyor ve muhtemelen diğer açıların paylaşılan ölçülerinden yararlanarak m(∠BOD) veya m(∠BOC) hesaplanması isteniyor. Şekildeki ilave açılar (ör. ∠AOB, ∠BOC, ∠COD, ∠DOE vb.) bilinmeden hesap yapmak mümkün değildir.
Kısa Özet Cevaplar:
- m(∠ABC) = 112°
- m(∠BOC) = 45°
- m(∠DEF) = 120°
- ve 5) Sorularının çizime ait ek bilgiye ihtiyaç vardır.
@username
