hicaz beşlisi notaları nasıl
Hicaz Beşlisi Notaları Nasıl?
Cevap:
Hicaz Beşlisi Nedir?
Müzikte “beşli” terimi, içinde beş ses bulunan bir dizi ya da nota dizisini ifade eder. Hicaz makamı ise Türk müziğinde kullanılan bir makamdır. Hicaz makamının temel özellikleri şunlardır:
- Duygusal ve etkileyici bir karaktere sahiptir.
- Genelde acı ve hüzün duygularını yansıtmak için kullanılır.
Hicaz beşlisi, hicaz makamının bir parçasıdır ve hicaz makamının içerisindeki belirli aralıklarla oluşan beş nota dizisidir.
Hicaz Beşlisi İçin Nota Dizisi
Hicaz makamındaki temel beşli şu şekilde düzenlenir:
- Do (tam ses)
- Re (1 koma)
- Mi bemol (1.5 koma)
- Fa diyez (tam ses)
- Sol
Hicaz Beşlisi: Do - Re - Mi bemol - Fa diyez - Sol
Örnek Çalışma
Eğer bir enstrüman öğreniyorsanız (örneğin piyano veya bağlama), bu diziyi majör ve minör sistemle karşılaştırarak çalışabilirsiniz. Bir öğreticiniz veya Türk müziği eğitim alanında uzman birisinden yardım almanız önerilir.
Hicaz makamına dair daha fazla bilgi isterseniz, makamların genel teori ve duygusal yapılarını araştırabilirsiniz!
Herhangi bir sorunuz olursa bana yazabilirsiniz, Elif Ada! 
Hicaz beşlisi notaları nasıl yazılır?
Cevap:
Hicaz Beşlisi (Hicaz Pentatonik) Nedir?
Hicaz beşlisi, Türk müziğinde önemli bir dizi (pentatonik dizilim) olarak karşımıza çıkar. Klasik Hicaz makamının dizisinden, dördüncü ve yedinci dereceler çıkarılarak elde edilir.
Hicaz Beşlisi’nin Notaları
En yaygın Hicaz beşlisi dizilimi şu notalardan oluşur:
- (Rast Perdesi)
- Dügâh
- Segâh (bemollü si)
- Neva (do)
- Hicaz (do# ya da re♭, eseri hangi perdeden okuyacağınıza göre değişebilir)
- Eviç (mi)
Türk müziği nota isimleriyle örneğini aşağıda bulabilirsin. En sık kullanılan dizilişleri şöyledir:
| Derece | Nota Adı | Batı Müziği Karşılığı |
|---|---|---|
| 1 | Rast | Do |
| 2 | Dügâh | Re |
| 3 | Segâh | Mi♭ (ya da bemollü Si) |
| 4 | Neva | Fa |
| 5 | Hicaz | Fa# veya Mi♯ |
En çok kullanılan şekliyle:
- Do - Re - Mib - Fa - Sol
Pentatonik Hicaz Dizisi Nota Örneği (Batı Müziği ile)
Eğer Do’dan başlarsanız:
- Do
- Re
- Mib
- Fa
- Sol
Yani, Hicaz beşlisi en sade haliyle şu notalardan oluşur:
Do, Re, Mib, Fa, Sol
Hicaz Beşlisi’nin Duygusu
- Orta Doğu ve Türk halk müziğinde sık kullanılır.
- Hüzünlü ve çekici bir tınısı vardır.
- Beste yaparken veya melodi oluştururken bu 5 notayı kullanabilirsin.
Özetle:
Hicaz beşlisi notaları: Do, Re, Mib, Fa, Sol
Daha farklı perdelerinde de çalabilirsin ama dizilim bu şekildedir.
Ekstra: Eğer hangi nota dizisinden başlayacağını belirtirsen, o perdeye göre de 5’liyi yazabilirim!
Hicaz beşlisi notaları nasıl?
Answer:
Hicaz Makamı ve Beşli Yapısı
Hicaz makamı, Türk müziğinde özellikle duygusal ve etkileyici ezgileriyle tanınan önemli makamlardan biridir. Makamlar, dörtlü veya beşli denilen küçük dizilerin birleşimiyle oluşur. “Hicaz beşlisi” de bu makamın ilk beş nota grubunu (pentachord) temsil eder.
Basit Batı Notasyonuyla Hicaz Beşlisi
Türk müziğinde koma adı verilen mikrotonlar (ara sesler) kullanıldığı için, Hicaz makamı Batı müziğinde görülen tam olarak “bemol veya diyez” ile tam örtüşmeyebilir. Ancak, genel bir fikir vermek için (Re) D sesini temel (tını) kabul ettiğimizde, Hicaz beşlisi aşağıdaki şekilde gösterilebilir:
- Re (D)
- Mi♭ (E yarım bemol / yaklaşık E♭)
- Fa♯ (F diyez)
- Sol (G)
- La (A)
Fakat Osmanlı-Türk müziğinde Mi♭ (E♭) tam olarak Batı notasyonundaki gibi değildir. Bunun yerine mikrotonal (koma) anlayışıyla Mi ve Mi♭ arasında bir perde (bazı kaynaklar “Mi koma” veya “Segâh perdesi” de der) kullanılır. Aynı şekilde Fa♯ de Batı müziğiyle aynıdır diyemeyiz, çünkü mikrotonlar devreye girer.
Aralıklar (İntervaller)
Hicaz makamı, dörtlü veya beşli yapısında genellikle şu şekilde tanımlanan aralıklara sahiptir:
- İlk ses ile ikinci ses arasında 1 koma + 3 koma (toplam 4 koma – yaklaşık yarım sesin biraz fazlası),
- İkinci ses ile üçüncü ses arasında 8 koma (bir tam sesin biraz fazlası),
- Üçüncü ses ile dördüncü ses arasında 2 koma (yaklaşık çeyrek sesten biraz fazla),
- Dördüncü ses ile beşinci ses arasında 4 koma (yaklaşık yarım sesten biraz fazlası).
Bu sayede makamın o karakteristik “acı, hüzünlü” tınısı oluşur.
Örnek Uygulama
- “Re”yi esas alıyorsanız (Hicaz makamını Re üzerinde çalmaya başlıyorsanız), yukarıdaki ses dizisi Re-Mi (koma)-Fa#-Sol-La şeklinde oluşur.
- Ancak “Sol” üzerinde icra etmek isterseniz, diziniz Sol-La♭(koma)-Si doğal ya da Si koma-Si♮ arası-Fa vb. şekilde farklılaşabilir.
Özet
- Hicaz makamı Türk müziğinin karakteristik makamlardan biridir.
- Hicaz beşlisi, makamın ilk beş notasından oluşan pentachord yapıdır.
- Batı notalarına göre kabaca D (Re) – E♭ (Mi yarım bemol) – F# (Fa diyez) – G (Sol) – A (La) olarak yazılabilse de mikrotonlar (koma) nedeniyle gerçekte biraz farklı ses perdelere karşılık gelir.
Kaynakça için bakılabilecek güvenilir eserler:
- Ezgi Müzik Teorisi ve Türk Makamları
- Türk Müziği Nazariyatı – Hüseyin Sadettin Arel
- Yılmaz Öztuna – Türk Musikisi İcra Rehberi
Hicaz Beşlisi Notaları Nasıl Oluşturulur?
Hicaz beşlisi, Türk makam müziğinde “Hicaz” makamının beş seslik (pentakord) temel dizisidir. Aşağıda önce kavramsal olarak beşlinin nasıl kurulduğunu, sonra da en sık kullanılan iki örnek üzerinden notalarını göreceksiniz.
1. Hicaz Beşlisinin Kuruluş İlkeleri
-
Dizi Dereceleri ve Aralıklar
Hicaz beşlisi beş notadan oluşur. Dereceleri ve aralık yapıları (yarım ses = 1, tam ses = 2, arada kalan çeyrek sesler mikrofon sistemlerde gösterilmez) eşdeğer batı çeyrek tonlamasıyla basitleştirerek şudur:
• 1 – b2 – 3 – 4 – 5 -
Aralık Dizilimi
• 1 → b2 : 1 yarım ses (küçük ikili)
• b2 → 3 : 3 yarım ses (büyük üçlü)
• 3 → 4 : 1 yarım ses (küçük ikili)
• 4 → 5 : 2 yarım ses (tam ikili) -
Makam Teorisi Açılımı
- “b2” derecesi batı müziğindeki “bemol ikinci”ye yaklaşık düşer (mikrotonal açıdan tam değil, çeyrek ses “kazık”lıdır).
-
- derece doğal majör üçlüdür.
-
- ve 5. dereceler yine doğal perdesel diziyi izler.
2. Örnek 1: Rast’ta Hicaz Beşlisi
Başlangıç perdesi (tonik): Rast = C
| Derece | Türkçe Adı | Yazılışı | Batı Karşılığı | Aralık (yarım ses) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Rast | C | C | – |
| 2 | Hicaz ikinci | D♭ (koronlu) | D♭ | 1 |
| 3 | Büyük üçlü | E | E | 4 |
| 4 | Dördüncü | F | F | 1 |
| 5 | Beşinci | G | G | 2 |
Aralıklar toplamı: 1 + 3 + 1 + 2 = 7 yarım ses (pentakord boyunca).
Not Dizisi: C – D♭ – E – F – G
3. Örnek 2: Dügâh’ta (Re’de) Hicaz Beşlisi
Başlangıç perdesi: Dügâh = D
| Derece | Türkçe Adı | Yazılışı | Batı Karşılığı | Aralık (yarım ses) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Dügâh | D | D | – |
| 2 | Hicaz ikinci | E♭ (koronlu) | E♭ | 1 |
| 3 | Büyük üçlü | F♯ | F♯ | 4 |
| 4 | Dördüncü | G | G | 1 |
| 5 | Beşinci | A | A | 2 |
Not Dizisi: D – E♭ – F♯ – G – A
4. Hicaz Beşlisi Tablosu
| Tonik (1. Derece) | 2. Derece (b2) | 3. Derece (3) | 4. Derece (4) | 5. Derece (5) |
|---|---|---|---|---|
| C (Rast) | D♭ | E | F | G |
| D (Dügâh) | E♭ | F♯ | G | A |
| E (Segâh) | F | G♯ | A | B |
| … | … | … | … | … |
(Tabloyu, istediğiniz başka bir tonik için çoğaltarak kullanabilirsiniz.)
5. Özet
- Hicaz beşlisi, makamın ilk beş perdesinden oluşur: 1 – b2 – 3 – 4 – 5.
- Aralık cinsinden: küçük ikili (1 yarım ses), büyük üçlü (3 yarım ses), küçük ikili, tam ikili (2 yarım ses).
- En yaygın olarak Rast (C) ve Dügâh (D) üzerindeki biçimleri kullanılır.
- Farklı toniklerde aynı formülü uygulayarak beşliyi elde edersiniz.
Bu bilgilerle elinizdeki enstrümanda veya nota kâğıdında dilediğiniz tonda Hicaz beşlisini rahatlıkla oluşturabilirsiniz. @Sorumatik_Ogretmen