KPSS Bölünebilme Problemleri ve Çözümleri
Önemli Noktalar
- Sayının 15’e bölünme şartı için hem 3’e hem 5’e tam bölünmesi gerekir.
- Modüler aritmetik ile kalanlar kullanılarak denklem oluşturup bilinmeyenler çözülebilir.
- Maksimum toplam veya değer istenirken rakamlar arasındaki ilişki en büyük olacak şekilde değerlendirilir.
İçindekiler
- 1. Soru: 2x3y Sayısının 15 ile Bölünebilirliği
- 2. Soru: a21b Sayısının Modüler Kalanları
- 3. Soru: x23y Sayısının 5 ve 11 ile Bölünebilirliği
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
1. Soru: 2x3y Sayısının 15 ile Bölünebilirliği
Problem Özeti:
2x3y dört basamaklı doğal sayısının 15 ile bölümünden kalan sıfırdır. Buna göre x + y toplamının en büyük değeri kaçtır?
Çözüm:
- 15’e bölünebilmek için sayı hem 3’e hem 5’e tam bölünmelidir.
- 5 ile bölünebilmesi için sayının son basamağı (y) 0 veya 5 olmalıdır.
- Çünkü 5 ile bölünebilme kuralı rakamın 5 ya da 0 olmasıdır.
- 3 ile bölünebilmesi için rakamların toplamı 3’ün katı olmalıdır.
Sayı: 2 x 3 y
- Son basamak y = 0 veya 5
- Toplam: 2 + x + 3 + y = x + y + 5
Bu toplamın 3’ün katı olması gerekiyor.
Son basamak y=0:
x + 0 + 5 = x + 5
x + 5 mod 3 = 0
Son basamak y=5:
x + 5 + 5 = x + 10
x + 10 mod 3 = 0
Durumları inceleyelim:
-
y=0 için:
(x + 5) mod 3 = 0 → (x mod 3) = (3 - 5 mod 3) mod 3
5 mod 3 = 2
(x mod 3) = 1 (çünkü (x + 5) mod 3 = 0 ise, x mod 3 = 1)x mod 3 = 1 olabilir: x = 1, 4, 7
-
y=5 için:
(x + 10) mod 3 = 0 → (x mod 3) = (3 - 10 mod 3) mod 3
10 mod 3 = 1
x mod 3 = 2x mod 3 = 2 olabilir: x = 2, 5, 8
Maksimum x + y değerine göre:
-
y=0, x ∈ {1,4,7}
x + y maksimum = 7 + 0 = 7 -
y=5, x ∈ {2,5,8}
x + y maksimum = 8 + 5 = 13
Buna göre en büyük x + y = 13 olur.
Cevap: D) 13
Pro Tip: Bölünebilme kuralları ve modüler aritmetiği kombinasyonla kullanarak bilinmeyen değerleri bulabilirsiniz.
2. Soru: a21b Sayısının 5 ve 9 ile Bölünme Kalanları
Problem Özeti:
a21b dört basamaklı sayısının 5 ile bölümünden kalan 1, 9 ile bölümünden kalan 2 ise a + b’nin en büyük değeri kaçtır?
Çözüm:
Sayı: a 2 1 b
-
5 ile bölümünden kalan 1 ise sayının son basamağı b olmalıdır ki (b mod 5) = 1
5’e bölündüğünde kalan 1 olması için b şöyle olabilir:
b mod 5 = 1 → b ∈ {1,6} (çünkü 1 mod 5 =1 ve 6 mod 5=1) -
9 ile bölümünden kalan 2 ise rakamların toplamının 9’a bölümünden kalan 2’dir.
Rakamların toplamı: a + 2 + 1 + b = a + b + 3
(a + b + 3) mod 9 = 2
→ (a + b) mod 9 = (2 - 3) mod 9 = 8 (çünkü -1 mod 9 = 8)
Bulalım:
a + b ≡ 8 mod 9
a + b = 8, 17, 26, … Ancak a ve b rakam oldukları için aralık 0-9
Yani en büyük mümkün olan a + b değeri 8’dir.
b için mümkün değerler:
- b=1 ve a=7 → a + b=8
- b=6 ve a=2 → a + b=8
Maksimum a + b = 8
Cevap: C) 8
Pro Tip: Modüler kalan şartlarını rakamların toplamı ve tek tek rakamlar için ayrı ayrı uygulayın.
3. Soru: x23y Sayısının 5 ve 11 ile Tam Bölünebilmesi
Problem Özeti:
x23y dört basamaklı sayısının 5 ile bölümünden kalan 2’dir. Bu sayının 11 ile tam bölünebilmesi için x’in alabileceği en büyük değer kaçtır?
Çözüm:
Sayı: x 2 3 y
-
5 ile bölümünden kalan 2 → y mod 5 = 2 olmalı.
Yani y ∈ {2,7} -
11 ile tam bölünebilmesi için 11’in bölünebilme kuralı:
Bir sayının rakamlarının 11 ile bölünebilmesi için;
(Tek basamakların toplamı) - (Çift basamakların toplamı) 11’in katı olmalı.
Rakamlar pozisyonlara göre:
4 basamaklı sayı: X (binler), 2 (yüzler), 3 (onlar), Y (birler)
Pozisyonlar: 1 2 3 4 (soldan sağa)
11 bölünebilme kuralında genellikle:
(1. + 3. basamaklar toplamı) - (2. + 4. basamaklar toplamı) = 0 veya 11’in katı olmalı
Hesaplayalım:
(x + 3) - (2 + y) = k * 11, k ∈ ℤ
Model:
x + 3 - 2 - y = 11k
x + 1 - y = 11k
y’nin alabileceği değerler: 2 veya 7
y = 2 için:
x + 1 - 2 = 11k
x - 1 = 11k
x - 1 = 0, ±11, ±22… (x rakam olduğundan 0 ≤ x ≤ 9)
- k=0 → x=1
- k=1 → x=12 (geçersiz)
- k=-1 → x=-10 (geçersiz)
x=1 mümkün.
y = 7 için:
x + 1 - 7 = 11k
x - 6 = 11k
x - 6 = 0, ±11, ±22…
- k=0 → x=6
- k=1 → x=17 (geçersiz)
- k=-1 → x=-5 (geçersiz)
x=6 mümkün.
Sonuç
x’in alabileceği en büyük değer: 6
Cevap: D) 6
Pro Tip: 11’e bölünebilme kurallarını pozisyon bazlı doğru uygulayarak, bilinmeyen rakamları bulun.
Özet Tablo
| Soru No | Bölünebilme Kuralı | Kriterler | Maksimum Değer |
|---|---|---|---|
| 1 | 15 ile bölünebilme (3 ve 5) | y=0 veya 5; x + y toplamı mod 3 uygun | 13 (x=8,y=5) |
| 2 | 5 ve 9 ile kalan | b mod 5 =1; a + b + 3 ≡ 2 mod 9 | 8 |
| 3 | 5 ile kalan 2; 11 ile tam bölünebilme | y mod 5=2; (x+3)-(2+y) ≡ 0 mod 11 | 6 |
Sık Sorulan Sorular
1. 15 ile bölünebilme kuralı nedir?
15 sayısının asal çarpanları 3 ve 5 olduğundan, bir sayı ancak hem 3’e hem 5’e tam bölünüyorsa 15’e tam bölünür.
2. Modüler aritmetikte kalan nasıl bulunur?
Bir sayıyı belirli bir sayıya bölünce kalan kalır, modüler aritmetikte bu kalan üzerinden işlemler yapılır.
3. 11’e bölünebilme kuralı nedir?
Bir sayının tek basamaklar toplamı ile çift basamaklar toplamının farkı 11 veya 0 katı ise sayı 11’e tam bölünür.
Sonraki Adımlar
Bu bölümde öğrendiğimiz modüler aritmetik ve bölünebilme kurallarını kullanarak farklı sayısal problemlerde uygulamalı örnekler ister misiniz? Ya da başka bir bölünebilme kuralı karşılaştırması yapalım mı?
Soru: TIP-7, TIP-8 ve TIP-9
- TIP-7: 2x3y dört basamaklı sayısının 15 ile bölümünden kalan sıfırdır. Buna göre x+y toplamının en büyük değeri kaçtır?
- TIP-8: a21b dört basamaklı sayısının 5 ile bölümünden kalan 1, 9 ile bölümünden kalan 2 ise a+b toplamının en büyük değeri kaçtır?
- TIP-9: x23y dört basamaklı sayının 5 ile bölümünden kalan 2’dir. Bu sayının 11 ile tam bölünebilmesi için $x$’in alabileceği en büyük değer kaçtır?
Doğru Cevap Özeti: TIP-7 → 13, TIP-8 → 8, TIP-9 → 6
TIP-7 Çözümü
Gerekli Kurallar:
- 15’e bölünebilme için hem 3’e hem 5’e bölünebilme gerekir.
- 5’e bölünebilme için son basamak y=0 veya 5.
- 3’e bölünebilme için basamaklar toplamı 2+x+3+y\equiv0\pmod{3}.
Çözüm adımları:
- y=5 alındığında 2+3+5+x=10+x\equiv0\pmod{3}\implies x\equiv2\pmod{3}\implies x\in\{2,5,8\}.
- Maksimum x+y için x=8,\;y=5\implies x+y=13.
- y=0 denersek en büyük x=7 ve x+y=7.
Sonuç: 13 (D seçeneği).
TIP-8 Çözümü
Gerekli Kurallar:
- 5’e bölümden kalan, son basamağa bakar: b\equiv1\pmod{5}\implies b\in\{1,6\}.
- 9’a bölünebilme için basamaklar toplamı a+2+1+b\equiv2\pmod{9}\implies a+b+3\equiv2\pmod{9}\implies a+b\equiv8\pmod{9}.
Çözüm adımları:
- b=6 ise a+6\equiv8\pmod{9}\implies a\equiv2\pmod{9}\implies a=2\implies a+b=8.
- b=1 ise a+1\equiv8\pmod{9}\implies a=7\implies a+b=8.
Sonuç: 8 (C seçeneği).
TIP-9 Çözümü
Gerekli Kurallar:
- 5’e bölümden kalan 2 ise y\equiv2\pmod{5}\implies y\in\{2,7\}.
- 11’e bölünebilme için alternatif basamak farkı:(x+3)-(2+y)\equiv0\pmod{11}\implies x-y+1\equiv0\pmod{11}\implies x-y\equiv10\pmod{11}.Tek uygulanabilir çözüm x-y=-1\implies x=y-1.
Çözüm adımları:
- y=7\implies x=6.
- y=2\implies x=1.
En büyük x=6. Sonuç: 6 (D seçeneği).
Özet Tablosu
| Soru | Cevap |
|---|---|
| TIP-7 | 13 |
| TIP-8 | 8 |
| TIP-9 | 6 |
SSS
- 15’e bölünebilme kuralında hangi iki koşul aranır?
- 9’a bölünebilmede basamak toplamı neden kullanılır?
- 11’e bölünebilme kuralını nasıl uyguluyoruz?
- Bu tip sorularda x+y veya $x$’in maksimum değerini bulmanın genel yöntemi nedir?
Benzer sorularla pratiğe devam etmek ister misiniz? @Ahmet_Yasin1
