Hava sürtünmelerinin önemsenmediği ortamda yerden 80 m yükseklikten bir cisim ilk hızsız serbest bırakılıyor.
Cismin hareketi ile ilgili verilen aşağıdaki tabloyu doldurunuz. (g = 10 m/s^2 alınız.)
| Zaman | İvme (m/s^2 ) | Hız ( m/s) | Yerden Yükseklik (m) |
|1--- | 1— | 1--- | 1— |
| 1. saniye | 10 | 10 | 75 |
| 2. saniye | 10 | 20 | 60 |
| 3. saniye | 10 | 30 | c |
| 4. saniye | 10 | 40 | |
Serbest Düşme Hareketi ve Tablo Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Yer çekimi ivmesi sabittir: $$a = g = 10\text{ m/s}^2$$
- t anındaki hız: $$v = g \cdot t$$
- t sürede düşülen yol: $$h_{\text{düşülen}} = \frac{1}{2} g t^2 = 5t^2\text{ m}$$
- t anında yerden yükseklik: $$h_{\text{yer}} = h_0 - h_{\text{düşülen}} = 80 - 5t^2\text{ m}$$
(Pratik Kural: Cisim her saniyede sırasıyla 5\text{ m}, 15\text{ m}, 25\text{ m}, 35\text{ m} yol alır.)
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — İvme Değerlerinin Belirlenmesi
Hava sürtünmesi önemsiz olduğundan cisim yalnızca yer çekimi kuvvetinin etkisindedir. Bu nedenle hareket süresince ivme sabittir ve yer çekimi ivmesine eşittir.
a = 10\text{ m/s}^2 \quad (\text{Her saniye için aynıdır})
Adım 2 — Anlık Hız Değerlerinin Hesaplanması (v = g \cdot t)
Cisim ilk hızsız serbest bırakıldığı için hızı her saniye 10\text{ m/s} artar:
- t = 1\text{ s} \implies v_1 = 10 \cdot 1 = 10\text{ m/s}
- t = 2\text{ s} \implies v_2 = 10 \cdot 2 = 20\text{ m/s}
- t = 3\text{ s} \implies v_3 = 10 \cdot 3 = 30\text{ m/s}
- t = 4\text{ s} \implies v_4 = 10 \cdot 4 = 40\text{ m/s}
Adım 3 — Yerden Yükseklik Değerlerinin Hesaplanması (h_{\text{yer}} = 80 - 5t^2)
- 1. saniye sonunda:h_1 = 80 - 5(1)^2 = 80 - 5 = 75\text{ m}
- 2. saniye sonunda:h_2 = 80 - 5(2)^2 = 80 - 20 = 60\text{ m}
- 3. saniye sonunda:h_3 = 80 - 5(3)^2 = 80 - 45 = 35\text{ m}
- 4. saniye sonunda:h_4 = 80 - 5(4)^2 = 80 - 80 = 0\text{ m} \quad (\text{Cisim yere ulaşmıştır})
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
Doldurulmuş Tablo:
| Zaman | İvme (\text{m/s}^2) | Hız (\text{m/s}) | Yerden Yükseklik (\text{m}) |
|---|---|---|---|
| 1. saniye | 10 | 10 | 75 |
| 2. saniye | 10 | 20 | 60 |
| 3. saniye | 10 | 30 | 35 |
| 4. saniye | 10 | 40 | 0 |
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Yer Çekimi İvmesi (g): Serbest düşme yapan cisimlerin birim zamandaki hız değişimini gösterir; kütleden bağımsızdır ve sabittir.
- h - 3h - 5h - 7h Kuralı: Durgun hâlden serbest bırakılan bir cisim eşit zaman aralıklarında sırasıyla 5\text{ m}, 15\text{ m}, 25\text{ m}, 35\text{ m} yol alarak düşer.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Formülden bulunan düşülen yolu (h = 5t^2) doğrudan “yerden yükseklik” sütununa yazmak.
Doğru Yaklaşım: Cismin ilk yüksekliği (80\text{ m}) verildiği için yerden yüksekliği bulmak adına düşülen mesafeyi toplam yükseklikten çıkarmak gerekir (80 - 5t^2).
Bu cismin yere çarpma kinetik enerjisini veya momentumunu hesaplamaya yönelik bir soru çözmek ister misin?
