Hava sürtünmelerinin önemsenmediği ortamda yerden 60 m yükseklikten bir cisim şekildeki gibi düşey yukarı doğru v_{0} = 20 m/s hızla atılıyor.
Buna göre yere çarpma hızı kaç m/s olur? (g = 10 m/s ^2)
A) 30
B) 40
C) 50
D) 60
E) 80
Düşey Atış Hareketinde Yere Çarpma Hızı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
- Zamansız hız formülü veya Mekanik Enerjinin Korunumu:v_{\text{yer}}^2 = v_0^2 + 2gh
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Maksimum Yüksekliği ve Tepe Noktasına Çıkışını Belirleme
Cisim yukarı doğru atıldığında yer çekimi ivmesi (g = 10\text{ m/s}^2) etkisiyle yavaşlar ve tepe noktasında anlık olarak durur (v = 0). Cismin atıldığı seviyeden itibaren tepe noktasına çıkabileceği ek yükseklik (h_{\text{çıkış}}):
Adım 2 — Yerden Maksimum Yüksekliği Bulma
Cismin atıldığı nokta yerden 60\text{ m} yüksekte olduğundan, tepe noktasının yerden toplam yüksekliği (H_{\text{maks}}):
Adım 3 — Serbest Düşme Hareketi ile Yere Çarpma Hızını Hesaplama
Tepe noktasından serbest düşmeye başlayan cisim, 80\text{ m} mesafeyi düşerek yere çarpar:
(Alternatif olarak doğrudan zamansız hız formülü ile tek adımda: v_{\text{yer}}^2 = 20^2 + 2 \cdot 10 \cdot 60 = 400 + 1200 = 1600 \implies v_{\text{yer}} = 40\text{ m/s})
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B) 40 m/s
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Mekanik Enerjinin Korunumu: Sürtünmesiz ortamda kinetik enerji ile potansiyel enerjinin toplamı hareket boyunca sabittir. Bu nedenle cismin yukarı atılıp tekrar atıldığı seviyeye indiğinde hızı yine 20\text{ m/s} (aşağı yönde) olur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Cismin yukarı çıkış payını hesaba katmadan doğrudan 60\text{ m}'yi serbest düşme gibi düşünüp v^2 = 2gh = 1200 almak.
Doğru Yaklaşım: Cismin ilk hızından gelen kinetik enerjisini (v_0 = 20\text{ m/s}) ya da tepe noktasına çıkarken kazandığı ek yüksekliği (20\text{ m}) hesaba dahil etmek.
Bu sorudaki cismin havada kalma süresini de adım adım birlikte hesaplamak ister misin?
