Hansı sözü həm zərf, həm də digər nitq hissəsi kimi düşünmək olmaz?
A) həmişə
B) başıaçıq
C) vaxtsız
D) uzaq
E) xeyli
Zərfin Digər Nitq Hissələri ilə Omonimliyi və Fərqləndirilməsi
ƏSAS QAYDA / NƏZƏRİ MƏLUMAT: Azərbaycan dilində bəzi sözlər cümlədəki yerindən və sualından asılı olaraq həm zərf, həm də sifət və ya say kimi işlənə bildiyi halda, sırf zərf olan sözlər yalnız bir nitq hissəsi kimi çıxış edir və başqa əsas nitq hissəsi ilə ortaq xüsusiyyət daşımır.
SEÇİMLƏRİN TƏHLİLİ
- A) həmişə: Yalnız zaman zərfi kimi işlənir; heç bir halda başqa əsas nitq hissəsi (sifət, say və s.) kimi düşünülə bilməz.
- B) başıaçıq: Həm sifət (“başıaçıq adam” — necə adam?), həm də tərzi-hərəkət zərfi (“başıaçıq gəzmək” — necə gəzmək?) kimi işlənə bilir.
- C) vaxtsız: Həm sifət (“vaxtsız gediş” — necə gediş?), həm də zaman zərfi (“vaxtsız gəlmək” — nə vaxt gəlmək?) kimi düşünülə bilər.
- D) uzaq: Həm sifət (“uzaq kənd” — hansı/necə kənd?), həm də yer zərfi (“uzaq getmək” — hara getmək?) kimi çıxış edir.
- E) xeyli: Həm qeyri-müəyyən miqdar sayı (“xeyli adam” — nə qədər adam?), həm də kəmiyyət zərfi (“xeyli işləmək” — nə qədər işləmək?) ola bilir.
CAVAB: A) həmişə
İMTAHAN QEYDİ: “Həmişə”, “dünən”, “bildir”, “bayaq”, “yenə” kimi sözlər sırf zaman zərfləridir və digər nitq hissələri ilə ortaq işlənmə xüsusiyyəti yoxdur. Sifət və ya sayla ortaq olan sözlər isə adətən hərəkətə aid olduqda zərf, ismə aid olduqda digər nitq hissəsi olur.