Hansı nümunədə altından xətt çəkilmiş ifadə əşyanın əlamətini bildirən sözdür?
- Gözəl görünmək çoxlarının arzusu idi.
- Mahnını yenə bu gözəl oxudu.
- Buralar gözəllər yurdu hesab olunur.
- Atın gözəl yerişi hamının diqqətini cəlb etdi.
- Gözəl danışanlar dəyərincə qiymətləndirildi.
A) 1, 2, 5
B) 2, 3, 4
C) 1, 3, 5
D) 2, 4, 5
E) 1, 3, 4
Azərbaycan Dili: Sifət və Zərfin Fərqləndirilməsi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Azərbaycan dilində əşyanın əlamət və keyfiyyətini bildirən əsas nitq hissəsi sifət, hərəkətin tərzini, zamanını, yerini və ya miqdarını bildirən əsas nitq hissəsi isə zərfdir. Eyni söz (məsələn, gözəl) ismə aid olduqda və ya isimləşdikdə sifət, felə aid olduqda isə hərəkətin tərzini bildirən tərzi-hərəkət zərfi olur.
ÇÖZÜM VƏ SEÇƏNƏK ANALİZİ
Cümlələrdə altından xətt çəkilmiş “gözəl” sözlərinin funksiyasını təhlil edək:
- 1. “Gözəl görünmək çoxlarının arzusu idi.” — “Gözəl” sözü məsdərə (görünmək felinə) aid olduğu üçün hərəkətin tərzini bildirən zərfdir.
- 2. “Mahnını yenə bu gözəl oxudu.” — “Gözəl” sözü burada isimləşsə də (substantivləşsə də), morfoloji baxımdan əşyanın əlamətini bildirən nitq hissəsi, yəni sifətdir.
- 3. “Buralar gözəllər yurdu hesab olunur.” — “Gözəl” sözü cəm şəkilçisi qəbul edərək isimləşmişdir, lakin morfoloji cəhətdən əşyanın əlamətini bildirən sifətdir.
- 4. “Atın gözəl yerişi hamının diqqətini cəlb etdi.” — “Gözəl” sözü birbaşa isimdən (yeriş) əvvəl gələrək onun əlamətini təyin edən sifətdir.
- 5. “Gözəl danışanlar dəyərincə qiymətləndirildi.” — “Gözəl” sözü feli sifətə (danışanlar) aid olduğu üçün hərəkətin icra tərzini bildirən zərfdir.
Nəticədə 2, 3 və 4-cü cümlələrdəki sözlər əşyanın əlamətini bildirən nitq hissəsidir (sifətdir).
CEVAP: B) 2, 3, 4
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sifət isimləşdikdə (substantivləşdikdə) cümlədə isim kimi çıxış etsə də, morfoloji cəhətdən yenə sifət olaraq qalır və əşyanın əlamətini bildirən söz hesab olunur. Felin və ya təsriflənməyən fellərin qarşısında gəldikdə isə hərəkətin əlamətini (tərzini) bildirərək zərfə çevrilir.
