Hansı cümlədə iki düzəltmə sifət işlənmişdir?
A) Elmi mübahisələrdə dəqiq olmaq lazımdır.
B) Eyvandakı qız yanıqlı səslə oxuyurdu.
C) Yamanlığa yaxşılıq nər kişinin işidir.
D) Böyüklər kiçiklərə qayğı göstərməlidirlər.
E) Gənclik fədakarlıq göstərməyə qadirdir.
3. Nümunədəki isimlərlə bağlı doğru fikirlərdir:
Nəxosdurellərinsirinayazı.
Azərbaycan Dili: Düzəltmə Sifətlərin Təyini
QAYDA VƏ ANLAYIŞ: Düzəltmə sifətlər; söz köklərinə və ya digər nitq hissələrinə leksik (sözdüzəldici) şəkilçilər artırmaqla yaranır. Azərbaycan dilində -dakı/-dəki, -lı/-li/-lu/-lü, -ıq/-ik/-uq/-ük, -i/-vi kimi şəkilçilər sifət düzəldən ən məhsuldar leksik şəkilçilərdəndir.
SEÇİMLƏRİN TƏHLİLİ
- A) Bu cümlədə elmi (elm + i) düzəltmə sifətdir, lakin dəqiq sözü quruluşca sadə sifətdir (cəmi 1 düzəltmə sifət var).
- B) Bu cümlədə iki düzəltmə sifət işlənmişdir: eyvandakı (eyvan + dakı) və yanıqlı (yan + ıq + lı). Hər iki söz leksik şəkilçi qəbul edərək sifət vəzifəsində çıxış etmişdir.
- C) Yamanlıq (yaman + lıq) və yaxşılıq (yaxşı + lıq) sözləri sifətdən düzələn isimlərdir; nər sözü isə sadə sifətdir.
- D) Böyüklər və kiçiklər sözləri cümlədə isimləşmişdir; həmçinin “kiçik” sözü müasir dildə sadə sifət kimi qəbul edilir.
- E) Gənclik və fədakarlıq sözləri
-lıq⁴şəkilçisi ilə yaranmış isimlərdir; qadir sözü isə sadə sifətdir.
CAVAB: B) Eyvandakı qız yanıqlı səslə oxuyurdu.
İMTAHAN QEYDİ: Sifətlərə -lıq/-lik/-luq/-lük şəkilçisi artırıldıqda yeni sifət yox, mücərrəd isim yaranır (yaxşı \rightarrow yaxşılıq). Düzəltmə sifəti düzəltmə isimlə qarışdırmamaq üçün sözün hansı suala cavab verdiyinə və sonuncu leksik şəkilçinin funksiyasına diqqət yetirilməlidir.