Hansı cümlədə cəm və mənsubiyyət şəkilçisi qəbul etmiş işarə əvəzliyi var?
A) Beləsinin arzusu elə öz gözündə qalır.
B) Elələrini çağırmışam ki, başa sala bilək.
C) Bəziləri hələ də məsələnin ciddiyətini anlamır.
D) Səninkiləri də gətir gələndə.
E) Eynilərini mən də istəmişdim.
İşarə Əvəzliklərinin Qrammatik Şəkilçilərlə İşlənməsi
QAYDA VƏ YA ƏSAS ANLAYIŞ: Azərbaycan dilində işarə əvəzlikləri əşyanı və ya əlaməti işarə ilə bildirən o, bu, elə, belə, həmin sözləridir. Bu əvəzliklər isimləşdikdə ismə məxsus cəm (-lar/-lər), mənsubiyyət və hal şəkilçilərini qəbul edə bilir.
SEÇƏNƏKLƏRİN TƏHLİLİ
Sualın şərtinə görə cümlədə həm cəm, həm də mənsubiyyət şəkilçisi qəbul etmiş işarə əvəzliyi tapılmalıdır:
- A) “Beləsinin” sözünün kökü belə işarə əvəzliyidir; lakin burada yalnız mənsubiyyət (
-si) və yiyəlik hal (-nin) şəkilçisi vardır, cəm şəkilçisi yoxdur. - B) “Elələrini” sözünün tərkibi: elə (işarə əvəzliyi) + -lər (cəm şəkilçisi) + -i (III şəxsin təkinin mənsubiyyət şəkilçisi) + -n- (bitişdirici samit) + -i (təsirlik hal şəkilçisi). Həm cəm, həm də mənsubiyyət şəkilçisi qəbul etmiş işarə əvəzliyidir.
- C) “Bəziləri” sözündə cəm və mənsubiyyət şəkilçisi olsa da, bəzi sözü işarə deyil, qeyri-müəyyən əvəzlikdir.
- D) “Səninkiləri” sözündə əsas kök sən sözüdür və bu, işarə deyil, şəxs əvəzliyidir.
- E) “Eynilərini” sözündə eyni sözü işarə əvəzliyi deyil, təyini əvəzlikdir (hər, bütün, filan, eyni, öz).
CAVAB: B) Elələrini çağırmışam ki, başa sala bilək.
İMTAHAN QEYDİ: İmtahanlarda ən çox çaşdırılan məqam eyni və öz təyini əvəzliklərinin işarə əvəzlikləri ilə qarışdırılmasıdır. Yadda saxlayın ki, Azərbaycan dilində əsas işarə əvəzlikləri cəmi beş dənədir: o, bu, elə, belə, həmin.