Soru: Lozan Antlaşması’nda hakkında karar alınan, Cumhuriyetin ilanından sonra yeniden gündeme gelen konular arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Sorunun şıklarını analiz edelim:
Şıkların Açıklaması:
A) Osmanlı borçlarının ödenmesi:
Lozan Antlaşması’nda Osmanlı borçlarının ödenmesine ilişkin kararlar alındı. Cumhuriyet döneminde bu konu yeniden gündeme gelmiştir.
B) Boğazların yönetimi:
Lozan Antlaşması’nda Boğazlar Komisyonu oluşturulmuş ve boğazların yönetimi uluslararası bir statüye bağlanmıştır. Ancak bu konu, özellikle 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile yeniden gündeme gelmiştir.
C) Kapitülasyon hakları:
Lozan’da kapitülasyonların kaldırılması karara bağlanmıştır. Bu karar, Cumhuriyet döneminde tekrar gündeme gelmemiştir çünkü kapitülasyonlar Lozan’da tamamen kaldırılmıştır.
D) Nüfus mübadelesi:
Türk-Yunan nüfus mübadelesi Lozan Antlaşması ile düzenlenmiş ve Cumhuriyet döneminde bu uygulama yürürlüğe alınmıştır. Yani konu yeniden gündeme gelmiştir.
E) Yabancı okulların durumu:
Lozan’da yabancı okullarla ilgili düzenlemeler yapılmış ve Cumhuriyet döneminde bu konu tekrar ele alınmıştır.
Doğru Cevap:
C) Kapitülasyon hakları
Çünkü Lozan Antlaşması’nda tamamen kaldırıldıkları için Cumhuriyet döneminde yeniden gündeme gelmemiştir.
Lozan Antlaşması’nda kapitülasyonların tamamen kaldırılması kabul edilmiş olduğundan, Cumhuriyet’in ilanından sonra “kapitülasyon hakları” yeniden gündeme gelmemiştir. Diğer konular (Osmanlı borçları, Boğazlar, nüfus mübadelesi ve yabancı okullar) ise Lozan’da alınan kararlar sonrasında da bir süre daha tartışma ve düzenlemelere konu olmaya devam etmiştir. Bu nedenle sorunun doğru yanıtı “Kapitülasyon hakları”dır.
Lozan Antlaşması’nda hakkında karar alınan, cumhuriyetin ilanından sonra yeniden gündeme gelen konular arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Answer:
Lozan Antlaşması ve Tekrar Gündeme Gelen Konular
Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923), yeni Türkiye Devleti’nin uluslararası alanda bağımsızlığını tanımlayan önemli bir antlaşmadır. Bu antlaşmayla çözümlenen kimi konular, cumhuriyetin ilanından sonra (29 Ekim 1923) gelişen koşullar nedeniyle tekrar gündeme gelmiştir.
-
Osmanlı Borçlarının Ödenmesi
- Lozan’da Osmanlı Devleti’nin dış borçları Türkiye Cumhuriyeti’ne ve ayrılan diğer ülkelere paylaştırıldı.
- Türkiye, 1933 yılında yapılan ek anlaşmayla faiz ve taksitlendirme konularını yeniden ele aldı. Dolayısıyla cumhuriyet döneminde tekrar gündeme gelen konulardan biridir.
-
Boğazların Yönetimi
- Lozan Antlaşması’nda Boğazlar, uluslararası komisyon tarafından yönetilecekti.
- 1936’da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile yeniden masaya yatırılarak Türkiye’nin egemenliği doğrultusunda düzenlendi. Bu nedenle yeniden gündeme gelen bir konudur.
-
Kapitülasyon Hakları
- Lozan Antlaşması’yla kapitülasyonlar kesin olarak kaldırıldı.
- Diğer maddelerin aksine kapitülasyonlar yeniden tanınmasına dair bir girişim ya da müzakere cumhuriyet döneminde bir daha gündeme gelmedi.
- Dolayısıyla Lozan’da çözümlenip bir daha gündeme gelmeyen konulardan biri budur.
-
Nüfus Mübadelesi (Türk-Yunan)
- Lozan’da karara bağlanmış olsa da özellikle İstanbul Rumlarının, Batı Trakya Türklerinin durumu gibi konularla daha sonra detayları nedeniyle tekrar gündemde yer aldı.
-
Yabancı Okulların Durumu
- Lozan’da yabancı okulların öğretim ve denetimine dair genel ilkeler belirlendi.
- 1925’te ve ilerleyen yıllarda bu okulların statüleri ve denetimleri konusu Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yeniden düzenlenmeye devam etti.
Doğru Yanıt: C) Kapitülasyon Hakları
Lozan Antlaşması ile kapitülasyon hakları tümüyle kaldırıldığı için cumhuriyetin ilanından sonra yeniden gündeme gelmeyen konu kapitülasyonlardır. Diğer maddeler ise farklı şekillerde tekrar görüşülmüş veya güncellenmiştir.