- Lozan Barışında kabul edilip benimsenen konulardan
hangisi, uygulanırken yeniden sorun olmamıştır?
A) Mübadele sorunu
B) Boğazlar sorunu
C) Yabancı okullar sorunu
D) Türk-Yunan siniri
E) Hatay sorunu
Lozan Barış Antlaşması Sonrası Yeniden Sorun Olmayan Konunun Belirlenmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İnceleyelim (Mübadele Sorunu)
- Lozan Barış Antlaşması’nda Türk ve Rum nüfusun değişimi karara bağlanmıştır. Ancak 1923–1930 yılları arasında İstanbul’daki Rumların ve Batı Trakya’daki Türklerin “etabli” (yerleşik) sayılması konusunda Yunanistan ile ciddi anlaşmazlıklar çıkmış ve konu Milletler Cemiyeti ile Lahey Adalet Divanı’na kadar taşınmıştır. Bu nedenle sonradan tekrar sorun olmuştur.
Adım 2 — B Seçeneğini İnceleyelim (Boğazlar Sorunu)
- Lozan’da Boğazlar, başkanı Türk olan uluslararası bir komisyona bırakılmış ve her iki yakası askersizleştirilmiştir. 1930’lu yıllarda İtalya ve Almanya’nın yayılmacı politikaları sonucu Türkiye bu durumu yeniden gündeme getirmiş ve 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile komisyon kaldırılarak Boğazlar tamamen Türk egemenliğine geçmiştir. Bu nedenle sonradan tekrar sorun olmuştur.
Adım 3 — C Seçeneğini İnceleyelim (Yabancı Okullar Sorunu)
- Lozan’da yabancı okulların Türk kanunlarına ve MEB kurallarına bağlı kalacağı kabul edilmiştir. 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu ve Türk müfredatı düzenlemeleri sonrası başta Fransa ve Papalık olmak üzere yabancı devletler duruma itiraz etmiş, Türkiye ise bunu bir iç mesele sayarak taviz vermemiştir. Bu nedenle uygulamada tekrar sorun olmuştur.
Adım 4 — D Seçeneğini İnceleyelim (Türk-Yunan Sınırı)
- Lozan Barış Antlaşması’nda Türk-Yunan sınırı Meriç Nehri esas alınarak çizilmiş ve savaş tazminatı olarak Karaağaç Türkiye’ye bırakılmıştır. Bu sınır antlaşma maddelerine uygun biçimde çizilmiş ve Cumhuriyet döneminde iki ülke arasında sınır hattına yönelik yeni bir sınır ihtilafı yaşanmamıştır.
Adım 5 — E Seçeneğini İnceleyelim (Hatay Sorunu)
- Lozan’da 1921 Ankara Antlaşması sınırı esas alınmış ve Hatay (İskenderun Sancağı) sınırlarımız dışında kalmıştır. 1936’da Fransa’nın Suriye mandasını sonlandırmasıyla Hatay meselesi Milletler Cemiyeti’ne taşınmış, 1938’de bağımsız Hatay Devleti kurulmuş ve 1939’da Hatay Türkiye’ye katılmıştır. Bu nedenle sonradan tekrar sorun olmuştur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Mübadele sorunu — Etabli (yerleşik) anlaşmazlığı nedeniyle 1930’a kadar kriz sürmüştür.
B. Boğazlar sorunu — 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile yeniden çözümlenmiştir.
C. Yabancı okullar sorunu — Fransa ve Papalık ile diplomatik sürtüşmelere yol açmıştır.
D. Türk-Yunan sınırı — Meriç Nehri sınır kabul edilmiş ve antlaşma sonrası bir sınır uyuşmazlığı çıkmamıştır.
E. Hatay sorunu — 1936-1939 yılları arasında Türkiye’nin en önemli dış politika gündemi olmuştur.
Adım 7 — Son Doğrulama
- Lozan’dan kalan sorunlar incelendiğinde; Boğazlar, Hatay, Yabancı Okullar, Musul/Irak Sınırı, Dış Borçlar ve Nüfus Mübadelesi 1923 sonrasında dış politikada yeniden kriz yaratırken, Türk-Yunan sınırı antlaşmada belirlendiği şekliyle sorunsuz uygulanmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Türk-Yunan sınırı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Lozan Barış Antlaşması’nın Türk dış politikasına yansımaları veya Montrö ile Hatay süreçlerinin detayları hakkında benzer bir soru çözmek ister misin?