25. soruda yer alan metne göre, Ceyda Öğretmen’in Babil Kanunları ile ilgili hangi maddeleri doğru biçimde aktarması gerekir?
İçindekiler
- Ön Bilgi: Babil ve Hammurabi Dönemi
- Babil Kanunlarının Özellikleri
- Seçeneklerin İncelenmesi: I, II ve III
- Sonuç: Doğru Cevap ve Gerekçesi
- Tablo: Seçeneklerin Değerlendirilmesi
- Kısa Özet
1. Ön Bilgi: Babil ve Hammurabi Dönemi
- Babil İmparatorluğu, MÖ 2. binyılda özellikle Mezopotamya bölgesinde önemli bir devlet olarak öne çıkmıştır.
- En tanınmış hükümdarlarından biri Kral Hammurabi’dir (MÖ 1792 – MÖ 1750 civarı). Hammurabi, kendisiyle özdeşleşen kanun metinlerini yazılı hale getirerek dönemin toplum yaşamını düzenlemiştir.
- Bu kanunlar, tarihin en eski ve en kapsamlı yazılı hukuk metinlerinden biri kabul edilir.
2. Babil Kanunlarının Özellikleri
- Kısasa kısas (Latince ifadesi “lex talionis”): Suçun cezasının, suçu işleyen kişiye benzer bir biçimde uygulanması. Örneğin, “göz çıkarana göz çıkarma” gibi yaklaşımlar.
- Toplumsal hiyerarşi gözetilmesi: Kanunlar, sosyal statüye göre farklı cezalar öngörebiliyordu.
- Hammurabi Dönemi: Bu kanunlar özellikle Kral Hammurabi hüküm sürerken hazırlanmış, büyük taş sütunlara (stela) işlenerek halka sunulmuştur.
- Yazılı hukuk sistemi: Cezaların, suçun niteliğine göre çeşitlenmesi ve kanunların açıkça ilan edilmesi, dönemin diğer sözlü geleneklerinden ayrılan önemli bir kıstastır.
3. Seçeneklerin İncelenmesi: I, II ve III
Soru metninde, Ceyda Öğretmen’in Babil Kanunları (Hammurabi Kanunları) ile ilgili aşağıdaki ifadeleri kullandığından bahsedilir:
- Kısasa kısas esasına dayanmaktadır.
- Urkagina Kanunlarının temelini oluşturmuştur.
- Kral Hammurabi Dönemi’nde hazırlanmıştır.
Her bir maddeyi tek tek ele alırsak:
I. Kısasa kısas esasına dayanmaktadır
- Hammurabi Kanunları sıklıkla “göze göz, dişe diş” olarak bilinen kısasa kısas ilkesini içerir.
- Metinde de yapıyı uygunsuz inşa ederek bina sahibini öldüren ustanın, aynı şekilde ölümle cezalandırılması buna örnek gösterilebilir.
- Dolayısıyla I. madde doğrudur.
II. Urkagina Kanunlarının temelini oluşturmuştur
- Urkagina/Bilinen en eski reformcu/r: Tarihte Urkagina (bazı kaynaklarda Urukagina veya Uruinimgina), Sümer uygarlığında Lagaş Kralı olarak anılır ve kendisine atfedilen kanunlar, adil uygulamalar ve sosyal düzenlemeleriyle tanınır.
- Hammurabi, Babil’de hüküm sürmüş ve Urkagina’dan daha sonraki bir dönemde yaşamıştır. Hammurabi Kanunlarının Urkagina Kanunlarının “temelini oluşturduğu” ifadesi, tarihsel sıralama açısından doğru değildir; tam tersi, Urkagina Hammurabi’den önce yaşamıştır.
- Bu nedenle, II. madde yanlıştır.
III. Kral Hammurabi Dönemi’nde hazırlanmıştır
- Hammurabi Kanunları, zaten ismini Kral Hammurabi’den almaktadır. Kanun metinlerinin büyük çoğunluğu doğrudan onun dönemiyle ilişkilidir.
- Bu nedenle III. madde kesindir ve doğrudur.
4. Sonuç: Doğru Cevap ve Gerekçesi
- I. ifade (kısasa kısas) → Doğru
- II. ifade (Urkagina Kanunlarının temeli) → Yanlış
- III. ifade (Hammurabi Dönemi’nde hazırlanmıştır) → Doğru
Dolayısıyla I ve III’ü doğru kabul eden seçenek olan
D) I ve III
sorunun doğru yanıtı olarak öne çıkmaktadır.
5. Tablo: Seçeneklerin Değerlendirilmesi
| Seçenekler | İfade | Doğru/Yanlış | Gerekçe |
|---|---|---|---|
| I (Kısasa kısas) | Babil (Hammurabi) Kanunlarında kısas esası | Doğru | Kanunlar “göze göz, dişe diş” prensibini içerir. |
| II (Urkagina temeli) | Urkagina Kanunlarının temelini oluşturma | Yanlış | Urkagina, Sümer döneminde Hammurabi’den daha önce yaşamıştır. |
| III (Hammurabi dönemi) | Kral Hammurabi Dönemi’nde hazırlanma | Doğru | Hammurabi Kanunları adını Kral Hammurabi’den alır ve onun döneminde yazılmıştır. |
| Doğru Cevap | I ve III | D Şıkkı | Tarihi ve hukuki açıdan en tutarlı seçenek |
6. Kısa Özet
Babil Kanunları, özellikle Kral Hammurabi tarafından MÖ 18. yüzyılda geliştirilmiş; cezaların suçla orantılı olması (kısasa kısas) ilkesini öne çıkarmıştır. Urkagina ise Sümer dönemine ait daha eski bir kral olup, onun yasaları Hammurabi’den önce gelir, bu nedenle “Urkagina Kanunlarının temelini oluşturmuş olması” ifadesi tarihsel olarak tutarlı değildir. Bu çerçevede, soru metninde maddelerden 1 ve 3 geçerlidir. Dolayısıyla doğru seçenek “D) I ve III” şeklindedir.