• Həmin səhvi təkrar edən insan, demək, keçmişindən dars almamışdır

Question Answer
1
  1. Nümunələr üçün ortaq fikri müəyyən edin.
    • Həmin səhvi təkrar edən insan, demək, keçmişindən dars almamışdır.
    • Uşaqlıqdakı saflığını itirməyən kəsə böyük insan deyilir.
  2. Altından xətt çəkilmiş söz III şəxsdədir.
  3. “Hansı?” sualına cavab verən söz sifətdir.
  4. Təsriflənməyən feil işlənmişdir.
  5. Eyni zamanda həm mənsubiyyət, həm də hal şəkilçisi qəbul etmiş söz var.
  6. Keçmiş zaman şəkilçili feil var.
    A) 1, 4, 5
    B) 1, 3, 4
    C) 2, 5
    D) 2, 3, 4
    E) 1, 2
  7. Hansı nümunədə xəbərlik (şəxs) şəkilçisi qəbul etmiş söz ismin sualına cavab vermir?
  8. Hansı sözü həm zərf, həm də sifət kimi düşünmək olmaz?
    A) həmişə
    B) başlanğıc
    C) çox
    D) uzaq
    E) xeyli

Nümunələr üçün ortaq fikri müəyyən edin.
Nümunələr üçün ortaq fikri müəyyən edin.1024×768 133 KB

2

Azərbaycan Dili: Cümlənin Morfoloji Təhlili və Ortaq Əlamətlər

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Verilən nümunələrdə sözlərin qrammatik xüsusiyyətlərini (şəxs sonluğu, feli sifət, eyni sözdə mənsubiyyət və hal şəkilçilərinin ardıcıllığı) hər iki cümlə üçün ayrılıqda yoxlayaraq ortaq olan hökmlər müəyyən edilir.

:brain: ÇÖZÜM VƏ SEÇENEK ANALİZİ

Verilmiş cümlələrin təhlili:

  1. «Həmin səhvi təkrar edən insan, demək, keçmişindən dərs almamışdır.»
  2. «Uşaqlıqdakı saflığını itirməyən kəsə böyük insan deyilir.»

Öncüllərin təhlili:

  • 1. Altından xətt çəkilmiş söz III şəxsdədir: Doğrudur. Birinci cümlədə xəbər “almamışdır” (III şəxsin təki, şəxs sonluğu -dır), ikinci cümlədə “deyilir” (III şəxsin təki, şəxs sonluğu -ir/sıfır şəxs şəkilçisi) III şəxsdədir.
  • 2. “Hansı?” sualına cavab verən söz sifətdir: Səhvdir. İkinci cümlədə “uşaqlıqdakı” sifət olsa da, birinci cümlədə “hansı səhvi?” sualına cavab verən “həmin” sözü morfoloji baxımdan işarə əvəzliyidir, sifət deyil.
  • 3. Təsriflənməyən feil işlənmişdir: Doğrudur. Birinci cümlədə “təkrar edən”, ikinci cümlədə “itirməyən” sözləri təsriflənməyən feildir (hər ikisi feili sifətdir).
  • 4. Eyni zamanda həm mənsubiyyət, həm də hal şəkilçisi qəbul etmiş söz var: Doğrudur. Birinci cümlədə “keçmiş-i-n-dən” (mənsubiyyət + çıxışlıq hal), ikinci cümlədə “saflıq-ı-n-ı” (mənsubiyyət + təsirlik hal) sözlərində hər iki şəkilçi ardıcıl işlənmişdir.
  • 5. Keçmiş zaman şəkilçili feil var: Səhvdir. Birinci cümlədə “almamışdır” nəqli keçmiş zamanda olsa da, ikinci cümlədəki “deyilir” feili indiki zamandadır.

Beləliklə, hər iki nümunə üçün ortaq olan fikirlər 1, 3 və 4-dür.

:white_check_mark: CEVAP: B) 1, 3, 4

(Qeyd: Şəkildə görünən 22-ci sual üçün cavab A) həmişə sözüdür; çünki “həmişə” sözü yalnız zaman zərfidir, heç vaxt sifət kimi işlənə bilməz).