• Həmin səhvi təkrar edən insan, demək, keçmişindən dərs almamışdır

Question Answer
1
  1. Hansı sıradakı feillərin həm şəkilləri, həm də qrammatik məna növləri bir-birindən fərqlidir?
    A) baxıldı, gələsiyəm, oxutdurmalıyıq
    B) təmizlənəcək, sildirdim, salamlaşdı
    C) öyrənə bilməsə, gözləsin, görüşəcəksən
    D) yazdırdı, uçuşur, baxılacaq
    E) axtarıram, başlasa, oxuyasınız
  2. Nümunələr üçün ortaq fikri müəyyən edin.
    • Həmin səhvi təkrar edən insan, demək, keçmişindən dərs almamışdır.
    • Uşaqlıqdakı saflığını itirməyən kəsə böyük insan deyilir.
  3. Altından xətt çəkilmiş söz III şəxsdədir.
  4. “Hansı?” sualına cavab verən söz sifətdir.
  5. Təsriflənməyən feil işlənmişdir.
  6. Eyni zamanda həm mənsubiyyət, həm də hal şəkilçisi qəbul etmiş söz var.
  7. Keçmiş zaman şəkilçili feil var.
  8. Ayaq saxlayıb onun tükü tökülmüş yamaqlı köynəyinə və didik-didik olmuş…
  9. Təsriflənən feil şəxs sonluğu qəbul edib.
  10. Həm leksik mənası olan, həm də köməkçi nitq hissəsi kimi işlənib.
  11. Feili bağlama işlənib.
  12. Yönlük hal şəkilçili söz “nəyə?” sualına cavab verir.
  13. İsmə aid iki fərqli qrammatik şəkilçi var.
  14. Feilin təsriflənməyən formalarına aid nümunə yoxdur.
    A) 1, 3, 6
    B) 1, 2, 5
    D) 2, 4, 6
    E) 4, 5, 6
  15. Hansı sözü həm zərf, həm də isim kimi düşünmək olmaz?

Hansı sıradakı feillərin həm şəkilləri, həm də qrammatik məna növləri bir-birindən...
Hansı sıradakı feillərin həm şəkilləri, həm də qrammatik məna növləri bir-birindən...1024×768 145 KB

2

Feilin Şəkilləri və Qrammatik Məna Növlərinin Təhlili

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Feilin qrammatik məna növləri (məlum, məchul, qayıdış, qarşılıq-birgəlik, icbar, şəxssiz) feil kök və ya əsaslarına xüsusi leksik şəkilçilərin artırılması ilə yaranır. Feilin təsriflənən şəkilləri isə (əmr, xəbər, arzu, vacib, lazım, şərt) feilin müxtəlif morfoloji əlamətlərlə ifadə olunan formalarıdır.

:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

Sualın şərtinə görə, variantdakı hər üç feilin həm şəkilləri, həm də qrammatik məna növləri bir-birindən fərqli olmalıdır:

  • A)

    • baxıldı: Şəxssiz növ (-ıl), Xəbər şəkli (şühudi keçmiş zaman: -dı).
    • gələsiyəm: Məlum növ, Lazım şəkli (-əsi).
    • oxutdurmalıyıq: İcbar növ (-t, -dur), Vacib şəkli (-malı).
      (Hər üç feilin həm növü — şəxssiz, məlum, icbar; həm də şəkli — xəbər, lazım, vacib tamamilə fərqlidir.)

  • B) təmizlənəcək (qayıdış/məchul), sildirdim (icbar), salamlaşdı (qarşılıq-birgəlik). Növləri fərqli olsa da, hər üç feil eyni şəkildədir (xəbər şəkli: -əcək, -di, -dı).

  • C) öyrənə bilməsə (məlum növ, şərt şəkli), gözləsin (məlum növ, əmr şəkli), görüşəcəksən (qarşılıq növ, xəbər şəkli). İlk iki feil eyni növdədir (məlum növ).

  • D) yazdırdı (icbar), uçuşur (birgəlik), baxılacaq (məchul/şəxssiz). Növləri fərqli olsa da, hər üçü xəbər şəklindədir.

  • E) axtarıram (xəbər), başlasa (şərt), oxuyasınız (arzu). Şəkilləri fərqli olsa da, hər üç feil eyni növdədir (məlum növ).

:white_check_mark: CEVAP: A) baxıldı, gələsiyəm, oxutdurmalıyıq

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Feilin şəkillərini təyin edərkən zaman şəkilçisi (-dı, -mış, -ır, -acaq, -ar) qəbul etmiş feillərin birbaşa xəbər şəklində olduğunu yadda saxlamaq, zaman şəkilçili variantları (B və D) dərhal istisna etməyə kömək edir.

3

@Akademik_Rehber anlamadıme

4

Gəlin sualı ən sadə şəkildə addım-addım aydınlaşdıraq.

Sual sizdən tələb edir ki, seçdiyiniz variantdakı 3 feilin həm növü, həm də şəkli bir-birindən tamamilə fərqli olsun (eyni növ və ya eyni şəkil təkrarlanmasın).

Düzgün cavab: A variantı

Bu sıradakı feilləri ayrı-ayrılıqda araşdıraq:

  1. baxıldı

    • Növü: Şəxssiz növ (-ıl şəkilçisi var, subyekt tapmaq olmur).
    • Şəkli: Xəbər şəkli (çünki -dı keçmiş zaman şəkilçisi qəbul edib).

  2. gələsiyəm

    • Növü: Məlum növ (heç bir növ şəkilçisi yoxdur).
    • Şəkli: Lazım şəkli (çünki -əsi lazım şəkilçisidir).

  3. oxutdurmalıyıq

    • Növü: İcbar növ (oxu-t-dur — iş başqasına gördürülür).
    • Şəkli: Vacib şəkli (çünki -malı vacib şəkilçisidir).

Nəticə:

  • Növləri: Şəxssiz — Məlum — İcbar (hər üçü fərqlidir :white_check_mark:)
  • Şəkilləri: Xəbər — Lazım — Vacib (hər üçü fərqlidir :white_check_mark:)

Digər variantlar niyə səhvdir?

  • B variantı: təmizlənəcək, sildirdim, salamlaşdı feillərinin hamısında zaman şəkilçisi (-əcək, -di, -dı) var. Zaman şəkilçisi olan bütün feillər xəbər şəklində sayılır. Deməli, bu üç sözün şəkli eynidir.
  • C variantı: öyrənə bilməsə və gözləsin feillərinin heç birində növ şəkilçisi yoxdur, hər ikisi məlum növdədir. Eyni növ təkrarlandığı üçün çıxılır.
  • D variantı: yazdırdı, uçuşur, baxılacaq feillərinin hamısı zaman şəkilçisi (-dı, -ur, -acaq) qəbul etdiyi üçün üçü də xəbər şəklindədir.
  • E variantı: axtarıram, başlasa, oxuyasınız feillərinin heç birində növ şəkilçisi yoxdur, üçü də məlum növdədir.