HOCAM
Güzel açar güzelliğin sergisin
Gün ağartır kara saçın örgüsün
Muhabbet faslında ölüm türküsün
Kim söyler, kim çalar ela gözlü yar
Yukarıdaki dörtlükte aşağıdaki ses
olaylarından hangisi görülmemek-
tedir?
A) Ünlü düşmesi
B) Ünsüz düşmesio
C) Ünsüz benzeşmesi
D) Ünsüz yumuşamasi
E) Kaynaştırma
Dörtlükte Yer Alan Ses Olaylarının İncelemesi ve Görülmeyen Ses Olayının Tespiti
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İnceleme (Ünlü Düşmesi)
- Dörtlüğün 3. dizesinde geçen “faslında” sözcüğünün kökü “fasıl” sözcüğüdür.
- Sözcüğe ek getirildiğinde ikinci hecedeki dar ünlü düşmüştür: \text{fasıl} + \text{ı} + \text{n} + \text{da} \rightarrow \text{faslında} (“ı” ünlüsü düşmüştür).
- Bu nedenle Ünlü düşmesi vardır.
Adım 2 — B Seçeneğini İnceleme (Ünsüz Düşmesi)
- Ünsüz düşmesi; genellikle “k” ünsüzüyle biten sözcüklere küçültme veya türetme ekleri getirildiğinde son ünsüzün düşmesi durumudur (örneğin: \text{küçük} + \text{cük} \rightarrow \text{küçücük}).
- Dörtlükteki hiçbir sözcükte ünsüz düşmesi gerçekleşmemiştir.
Adım 3 — C Seçeneğini İnceleme (Ünsüz Benzeşmesi / Sertleşmesi)
- Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcükten sonra yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde ekin sertleşmesi olayıdır.
- Şiirdeki “ağartır” sözcüğünde (\text{ak} \rightarrow \text{ağar-} \rightarrow \text{ağar-t-ır}) yer alan -t- eki fiilden fiil yapım eki olan ettirgenlik ekidir, benzeşme değildir. Şiir metninde sertleşmeye uğrayan bir ek bulunmamaktadır.
Adım 4 — D Seçeneğini İnceleme (Ünsüz Yumuşaması / Değişimi)
- Dörtlükte iki farklı sözcükte ünsüz yumuşaması görülmektedir:
- “güzelliğin” sözcüğünde: \text{güzellik} + \text{in} \rightarrow \text{güzelliğin} (k \rightarrow ğ)
- “ağartır” sözcüğünde: \text{ak} + \text{ar-} \rightarrow \text{ağar-} (k \rightarrow ğ)
- Bu nedenle Ünsüz yumuşaması vardır.
Adım 5 — E Seçeneğini İnceleme (Kaynaştırma Ünsüzü)
- İki ünlü arasına veya iyelik ekinden sonra hal eki geldiğinde araya giren yardımcı ünsüzlerdir (y, ş, s, n).
- Dörtlükte birden fazla sözcükte yer alır:
- \text{sergi} + \mathbf{s} + \text{i} + \mathbf{n} \rightarrow \text{sergisin}
- \text{örgü} + \mathbf{s} + \text{ü} + \mathbf{n} \rightarrow \text{örgüsün}
- \text{fasl} + \text{ı} + \mathbf{n} + \text{da} \rightarrow \text{faslında}
- \text{türkü} + \mathbf{s} + \text{ü} + \mathbf{n} \rightarrow \text{türküsün}
- Bu nedenle Kaynaştırma ünsüzü vardır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Ünlü düşmesi — faslında sözcüğünde mevcuttur.
B. Ünsüz düşmesi — Dörtlükte örneği yoktur (GÖRÜLMEMEKTEDİR).
C. Ünsüz benzeşmesi — Dörtlükte örneği yoktur.
D. Ünsüz yumuşaması — güzelliğin ve ağartır sözcüklerinde mevcuttur.
E. Kaynaştırma — sergisin, örgüsün, faslında, türküsün sözcüklerinde mevcuttur.
Adım 7 — Son Doğrulama
Dörtlükteki ses olayları tespit edildiğinde A, D ve E seçeneklerindeki ses olaylarının net örnekleri bulunmaktadır. Ünsüz düşmesi (k harfinin düşmesi gibi) metinde kesinlikle yer almadığından doğru yanıt B seçeneğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B) Ünsüz düşmesi
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
KPSS Türkçe ses bilgisi sorularında en çok karıştırılan “ak \rightarrow ağarmak” örneğinde olduğu gibi türemiş sözcüklerdeki yumuşama kurallarını detaylandırmamı veya benzer bir soru çözmemi ister misin?
@Recep_Tayyip_Biberog soru hatalı olabilir mi
Dörtlükteki Ses Olayları ve Soru Hata Analizi
Evet, dikkatli incelemen son derece haklı! Bu soru hatalıdır.
Dörtlük detaylıca incelendiğinde, metinde hem B seçeneğinde yer alan Ünsüz Düşmesi hem de C seçeneğinde yer alan Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi) bulunmamaktadır. Bu nedenle soru çift cevaplıdır.
Dörtlükteki Sözcüklerin Ses Olayı Analizi
1. Ünlü Düşmesi (A Seçeneği) — METİNDE VAR
- “faslında” sözcüğünün kökü **“fasıl”**dır.
- \text{fasıl} + \text{ı} + \mathbf{n} + \text{da} \rightarrow \text{faslında} çekiminde ikinci hecedeki “ı” dar ünlüsü düşmüştür.
2. Ünsüz Düşmesi (B Seçeneği) — METİNDE YOK ![]()
- Türkçe gramerde ünsüz düşmesi genellikle k ünsüzü ile biten kelimelere küçültme veya yapım eki getirildiğinde görülür (\text{küçük} + \text{cük} \rightarrow \text{küçücük}).
- Dörtlükteki hiçbir sözcükte ünsüz düşmesi örneği bulunmamaktadır.
3. Ünsüz Benzeşmesi / Sertleşmesi (C Seçeneği) — METİNDE YOK ![]()
- Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe c, d, g ile başlayan bir ek geldiğinde ekin başındaki ünsüzün sertleşmesi (ç, t, k) gerekir.
- Dörtlükteki “ağartır” sözcüğündeki -t- eki fiilden fiil yapan ettirgenlik ekidir; sonradan sertleşmiş bir ünsüz değildir. Şiirdeki hiçbir sözcükte ünsüz benzeşmesi bulunmamaktadır.
4. Ünsüz Yumuşaması (D Seçeneği) — METİNDE VAR
- “güzelliğin”: \text{güzellik} + \text{in} \rightarrow \text{güzelliğin} (k \rightarrow ğ)
- “ağartır”: \text{ak} + \text{ar-} \rightarrow \text{ağar-} (k \rightarrow ğ)
5. Kaynaştırma Ünsüzü (E Seçeneği) — METİNDE VAR
- “sergisin”, “örgüsün”, “türküsün” sözcüklerinde s ve n kaynaştırma ünsüzleridir.
- “faslında” sözcüğünde iyelik ekinden sonra gelen n kaynaştırma ünsüzüdür.
Seçenek Durum Tablosu
| Seçenek | Ses Olayı | Dörtlükteki Durumu | Örnek Sözcük |
|---|---|---|---|
| A | Ünlü Düşmesi | VAR | faslında (fasıl) |
| B | Ünsüz Düşmesi | YOK (Görülmemektedir) | — |
| C | Ünsüz Benzeşmesi | YOK (Görülmemektedir) | — |
| D | Ünsüz Yumuşaması | VAR | güzelliğin, ağartır |
| E | Kaynaştırma | VAR | sergisin, faslında |
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
SONUÇ: Dörtlükte hem B (Ünsüz Düşmesi) hem de C (Ünsüz Benzeşmesi) bulunmadığı için soru hatalı yazılmıştır ve iki doğru cevabı vardır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
KPSS Türkçe sorularında soru bankalarının sıklıkla yaptığı bu tarz kök ve ek karıştırma hatalarını ayırt etmek için “ak \rightarrow ağarmak” veya “sararmak / yeşermek” gibi özel türetim durumlarını incelememi ister misin?
