Güneş ışınlarının Ekvator’a dik açıyla düştüğü tarihte başka bir enleme daha küçük açıyla düşmesi;
I. Yer ekseni ile yörünge düzlemi (ekliptik) arasında 66 derece 33 dakikalık açı,
II. Dünya’nın dönüş yönü,
III. Dünya’nın küresel şekli
niceliklerinden hangileri ile ilgilidir?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve II
D) I ve III
E) II ve III
Güneş Işınlarının Geliş Açısı ve Dünya’nın Şekli
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Aynı anda Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesi, yeryüzünün eğriliğinden yani Dünya’nın küresel şeklinden kaynaklanır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Soru kökünde güneş ışınlarının Ekvator’a dik geldiği ekinoks anında dahi diğer enlemlere daha dar açıyla ulaşmasının temel sebebi sorgulanmaktadır:
- I. Öncül (Eksen Eğikliği): Eksen eğikliği (23^\circ 27') ve ekliptik ile yer ekseni arasındaki $66^\circ 33’$lık açı; güneş ışınlarının dik düştüğü yerin yıl içinde dönenceler arasında yer değiştirmesine (mevsimlerin oluşumuna) yol açar. Aynı tarihte enlemler arasında açının değişmesinin temel nedeni bu değildir.
- II. Öncül (Dönüş Yönü): Dünya’nın batıdan doğuya dönmesi; yerel saat farklarına, Güneş’in doğudan doğup batıdan batmasına ve dinamik basınç kuşaklarına neden olur; enleme bağlı açı değişimini etkilemez.
- III. Öncül (Dünya’nın Küresel Şekli): Dünya düz değil de küresel bir yüzeye sahip olduğu için paralel gelen güneş ışınları sadece teğet/dik olduğu noktaya 90^\circ ile gelirken, kutuplara doğru yüzey eğrildiği için açılar kademeli olarak küçülür (Açı = 90^\circ - Enlem). Dolayısıyla durum doğrudan küresel şekille ilgilidir.
CEVAP: B) Yalnız III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir noktaya güneş ışınlarının geliş açısının yıl içinde değişmesi “Eksen Eğikliği ve Yıllık Hareket” ile; aynı anda enleme bağlı olarak değişmesi ise “Dünya’nın Küresel Şekli” ile açıklanır.