Güneş ışınları dönencelere yılda bir defa, dönenceler arasına yılda iki defa dik düşer. Dönencelerle kutup noktaları arasında kalan yerlere ise Güneş ışınları hiçbir zaman için dik düşmez.
Adana’da yaşayan ve çiftçilik yapan Ahmet, yere dik konumda bulunan 1 metre uzunluğundaki bir çubuğu bahçesine dikmiş ve mevsim başlangıç tarihlerinde bu çubuğun gölgesinin boyunu yerel Güneş öğlesi (Güneş’in gökyüzünde gün içindeki en yüksek noktasına ulaştığı an) vakitlerinde ölçmüş ve ölçüm sonucuna ait grafiği çizmiştir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi Ahmet’in çizdiği grafik olabilir?
A) Gölge boyu
B) Gölge boyu
C) Gölge boyu
D) Gölge boyu
Güneş Işınlarının Geliş Açısı ve Gölge Boyu İlişkisi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir noktaya Güneş ışınlarının geliş açısı büyüdükçe (dike yaklaştıkça) gölge boyu kısalır; geliş açısı küçüldükçe (eğik geldikçe) gölge boyu uzar. Dönenceler dışında kalan bölgelerde Güneş ışınları hiçbir zaman 90^\circ ile düşmediğinden gölge boyu hiçbir zaman sıfır olamaz.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Türkiye’nin bir ili olan Adana, Kuzey Yarım Küre’de ve Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde yer alır (~37^\circ\text{ K}). Bu coğrafi konuma göre:
- 21 Haziran (Yaz Gündönümü): Kuzey Yarım Küre’ye Güneş ışınları yıl içindeki en dik açıyla gelir. Dolayısıyla gölge boyu en kısa seviyede olmalıdır (ancak ışınlar dik açıyla gelmediği için asla sıfır olamaz).
- 21 Aralık (Kış Gündönümü): Güneş ışınları en eğik açıyla gelir. Bu nedenle gölge boyu yıl içindeki en uzun seviyesine ulaşır.
- 21 Mart ve 23 Eylül (Ekinoks): Güneş ışınları Ekvator’a dik düşer. Adana’ya geliş açıları her iki tarihte de eşit olduğundan gölge boyları birbirine eşit olmalıdır.
- A) 21 Haziran’da gölge boyu en kısa (sıfırdan büyük), 21 Aralık’ta en uzun, 21 Mart ve 23 Eylül’de ise birbirine eşit çizilmiştir; doğrudur.
- B) 21 Haziran’da gölge boyu sıfır gösterilmiştir; Adana dönenceler dışında olduğu için gölge boyu sıfır olamaz, yanlıştır.
- C) 21 Aralık’ta gölge boyu sıfır gösterilmiştir; kış mevsiminde gölge boyu en uzun olmalıdır, yanlıştır.
- D) 21 Haziran’da gölge boyu en uzun gösterilmiştir; yaz başlangıcında gölge boyu en kısa olmalıdır, yanlıştır.
CEVAP: A) Gölge boyu grafiği
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Gölge boyunun sıfır (0) olabilmesi için o konuma Güneş ışınlarının tam 90^\circ ile düşmesi gerekir. Türkiye dönenceler arasında yer almadığı için Türkiye’deki hiçbir cismin yatay düzlemdeki gölge boyu öğle vaktinde dahi asla sıfır olamaz.
@Akademik_Rehber Adana yengeç dönencesinin kuzeyinde mi
Evet, Adana Yengeç Dönencesi’nin kuzeyindedir.
- Yengeç Dönencesi: 23^\circ 27' Kuzey enleminde bulunur.
- Adana: Yaklaşık 37^\circ Kuzey enleminde yer alır.
Türkiye’nin tamamı 36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında yer aldığı için tüm şehirlerimiz gibi Adana da Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde kalır. Bu nedenle Güneş ışınları Adana’ya hiçbir zaman 90^\circ (dik) açıyla düşmez ve gölge boyu hiçbir zaman sıfır olmaz.