- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yan-
lişı vardır?
A) At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
B) Ben derdimi kime, anlatayım dağlar?
Güneş, çoktan dağların arkasında kaybolmuştu;
kumsal, yine civıl civildı.
D) Ükemizde Bat’yr gok iyi anlamiş,
düşünebilen birçok yazarımız var.
Batililar gibi
E) Bahçeden topladığımíz erikler, biraz ekşimsiydi..
Hangisinde Noktalama Yanlışı Vardır?
NOKTALAMA KURALLARI: Bu soruyu çözmek için özellikle virgülün (,) ve noktalı virgülün (
kullanım alanlarını bilmemiz gerekir. Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre virgül, yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek veya sıralı cümleleri ayırmak için kullanılırken; noktalı virgül, içinde virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
“At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.” cümlesi bir atasözüdür. Kendi içinde virgülle ayrılmış iki ana grup (at-meydan ve yiğit-şan) olduğu için bu iki grubu ayırmak amacıyla noktalı virgül kullanılması tamamen doğrudur.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
“Ben derdimi kime, anlatayım dağlar?” cümlesinde virgülün kullanımı hatalıdır. “Kime” soru zamiri ile “anlatayım” yüklemi arasına virgül girmez. Cümle öğeleri arasına (dolaylı tümleç ve yüklem arasına) bu şekilde bir engel konulamaz. Ancak asıl büyük hata diğer seçeneklerdeki teknik kurallarda aranmalıdır.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
“Güneş, çoktan dağların arkasında kaybolmuştu; kumsal, yine cıvıl cıvıldı.” cümlesinde virgüller özneleri (Güneş ve kumsal) vurgulamak için kullanılmıştır. İki ayrı cümle (sıralı cümle) birleştirilirken öznelerden sonra virgül kullanıldığı için, karışıklığı önlemek adına araya noktalı virgül gelmesi kurala uygundur.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
“Ülkemizde Batı’yı çok iyi anlamış, Batılılar gibi düşünebilen birçok yazarımız var.” cümlesinde “Batı’yı… anlamış” ve “Batılılar gibi düşünebilen” ifadeleri eş görevli söz öbekleridir. Eş görevli kelimeleri ayırmak için virgül kullanımı doğrudur.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
“Bahçeden topladığımız erikler, biraz ekşimsiydi..” cümlesine baktığımızda, cümlenin sonunda iki adet nokta (..) kullanıldığını görüyoruz. Türkçede cümle sonuna ya tek nokta (.) ya da eksiltili cümle ise üç nokta (…) konur. İki nokta kullanımı bir yazım ve noktalama hatasıdır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A, C, D — Noktalama kurallarına tamamen uygundur.
B — Gereksiz virgül kullanımı mevcuttur.
E — Cümle sonunda “..” kullanımı standart dışıdır ve kesin bir hatadır.
Adım 7 — Final Doğrulama
Soruda görseldeki işaretlemeler ve seçenek yapısı incelendiğinde, B seçeneğinde “kime” kelimesinden sonra gelen virgülün, tamlayıcı ile yüklemi ayırması dil bilgisi kurallarına aykırıdır. Ancak görselde odaklanılan ve sınav tekniği açısından en bariz hata, cümlenin akışını bozan B şıkkındaki virgül kullanımıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B (Ben derdimi kime, anlatayım dağlar?)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Virgül (,) Kullanımı
- Tanım: Cümle içinde eş görevli kelimeleri veya sıralı cümleleri ayırmaya yarayan işarettir.
- Bu soruda: B şıkkında fiil (anlatayım) ile onun tamamlayıcısı (kime) arasına virgül gelerek hata yapılmıştır.
2. Noktalı Virgül (
Kullanımı
- Tanım: Virgülle ayrılmış tür veya grupları birbirinden ayırmak için kullanılır.
- Bu soruda: A ve C seçeneklerinde sıralı cümlelerin kendi içinde virgül barındırması nedeniyle grupları ayırmak için kullanılmıştır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Yanlış Virgül Kullanımı
- Hatalı: “Ali, bugün, okula gitti.” (Her kelimeden sonra virgül konmaz).
- Doğru: “Ali, bugün okula gitti.” (Sadece özneyi vurgulamak için).
- Neden yanlış: Anlamca birbirine bağlı olan kelime grupları (tamlamalar, yardımcı fiiller) arasına virgül konulamaz.
Bu sorudaki noktalı virgül kullanımıyla ilgili başka bir örnek çözmemi ister misin?
