Gülnaz yattığı yerden çocuklarının nefeslerini dinliyor,
bağırmafhak için alt dudağını 1SIriyor, kapalı
kirpiklerinin arasından sızán gözyaşları şakaklarına
5. Parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
doğru sessizce sűzülüyordu)
A)İsim-fiil grubu a
3- Mak
9 Birleşik zamanlı eylem
Sifat-fiil grubu sr
Đ}Belirtili isim tamlaması
Le dle
(EEdat grubu (cn
Gülnaz yattığı yerden çocuklarının nefeslerini dinliyor… parçasındaki dil bilgisi analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A: İsim-fiil grubu analizi
Parçada “bağırmamak” kelimesi bir isim-fiildir (-mak eki almıştır). “Bağırmamak için” ifadesi içinde yer alsa da, isim-fiil eki almış bir sözcük metinde mevcuttur. Ancak “İsim-fiil grubu” dendiğinde, bu fiilimsinin kendisine bağlı kelimelerle oluşturduğu bir bütüne bakılır. Metinde isim-fiil eki almış kelime bulunmaktadır.
Adım 2 — Seçenek B: Birleşik zamanlı eylem analizi
Birleşik zamanlı eylem, bir fiilin birden fazla kip eki almasıdır (geliyordu, yapmıştı vb.). Parçanın sonundaki “süzülüyordu” kelimesine bakalım:
- Süzül-üyor-du: Şimdiki zamanın hikayesi şeklinde çekimlenmiştir. Bu nedenle Birleşik zamanlı eylem parçada vardır.
Adım 3 — Seçenek C: Sıfat-fiil grubu analizi
Parçada “sızan” ve “yattığı” kelimeleri sıfat-fiildir:
- “kapalı kirpiklerinin arasından sızan gözyaşları”: Burada “sızan” sıfat-fiili, önündeki kelimelerle birleşerek bir Sıfat-fiil grubu oluşturmuştur.
Adım 4 — Seçenek D: Belirtili isim tamlaması analizi
Belirtili isim tamlaması, hem tamlayanın hem tamlananın ek aldığı (-(n)ın … -(s)ı) yapıdır. Parçada:
- “çocuklarının nefesleri”: Çocuklar-ın (tamlayan eki) nefes-ler-i (tamlanan eki).
- “kirpiklerinin arası”: Kirpikler-in (tamlayan eki) arası (tamlanan eki).
Bu nedenle Belirtili isim tamlaması parçada vardır.
Adım 5 — Seçenek E: Edat grubu analizi
Edat grubu, bir edatın kendinden önceki sözcükle öbekleşmesidir. Parçada:
- “bağırmamak için”: “İçin” edatı kendinden öncekiyle grup oluşturmuştur.
- “şakaklarına doğru”: “-e doğru” edat grubu oluşturmuştur.
Bu nedenle Edat grubu parçada vardır.
Step 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. İsim-fiil grubu — Parçada “bağırmamak” kelimesi isim-fiildir fakat “için” edatıyla birleşerek bir edat grubu kurmuştur. Müstakil bir isim-fiil grubu yapısı (nesne veya tümleç alarak kurulan) diğer seçenekler kadar net değildir. Ancak sorudaki asıl çeldirici, tüm yapıların incelenmesidir.
B. Birleşik zamanlı eylem — “Süzülüyordu” (VAR)
C. Sıfat-fiil grubu — “arasından sızan gözyaşları” (VAR)
D. Belirtili isim tamlaması — “çocuklarının nefesleri” (VAR)
E. Edat grubu — “bağırmamak için” (VAR)
Not: Bazı akademik yaklaşımlarda “bağırmamak için” yapısı bir edat grubu olarak kabul edildiği için isim-fiilin grup kurma özelliği bu edatın içinde erimiş sayılır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) İsim-fiil grubu
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Bu tür sorularda “isim-fiil” ile “isim-fiil grubu” arasındaki farka dikkat etmek gerekir. “Süzülüyordu” kelimesindeki birleşik zamanı veya isim tamlamalarını bulmak cevabı netleştirir.
İsim-fiil ve edat grubunun nasıl iç içe geçtiğini daha detaylı açıklamamı ister misin?
