- Bezelyelerde düz tohum aleli, buruşuk tohum aleline baskındır.
Tohum şekli bakımından genotipi bilinmeyen iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda oluşabilecek bezelyelerin fenotip oranları aşağıdaki grafikte verilmiştir.
[Grafik: %25 mor renkli daire dilimi (Buruşuk tohumlu bezelye), %75 pembe renkli daire dilimi (Düz tohumlu bezelye)]
Buna göre çaprazlanan ata bezelyelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Her iki bezelye de saf baskın genotiptedir.
B) Bezelyelerden biri saf baskın, diğeri saf çekinik genotiptedir.
C) Her iki bezelye de buruşuk tohum aleli bulundurur.
D) Bezelyelerden biri saf baskın, diğeri melez genotiptedir. - Kalıtsal yapılar aşağıdaki şemada numaralandırılarak gösterilmiştir.
[Şema: IV (Hücre çekirdeği), III (Kromozom), II (DNA), I (Gen)]
Buna göre numaralanmış yapılarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) I numaralı yapı, her hücrede çekirdekte bulunur.
B) II numaralı yapı, canlıların yönetici molekülüdür.
C) III numaralı yapı, DNA’nın yapı birimidir.
D) IV numaralı yapı, DNA’nın görev birimidir. - K, L ve M konumlarının 21 Haziran tarihinde gün doğumu ve gün batımı saatleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
[Tablo: K (05.32, 19.54), L (06.02, 19.34), M (07.59, 16.40)]
A) K konumu, Kuzey Kutbu’na diğer konumlardan daha yakındır.
C) K konumu Oğlak Dönencesi üzerinde bulunur.
D) K konumunda yaz, L ve M konumlarında kış yaşanır.
LGS Fen Bilimleri: Kalıtım, Genetik Kod ve Mevsimlerin Oluşumu
18. Soru: Bezelyelerde Monohibrit Çaprazlama ve Fenotip Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Baskın ve çekinik özelliklerin çaprazlanmasında, oluşan yavru döllerde fenotip oranı %75 baskın : %25 çekinik (3:1) ise, çaprazlanan ata bezelyelerin her ikisi de mutlaka heterozigot (melez baskın) genotiptedir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
- Genotiplerin Belirlenmesi: Düz tohum aleline D, buruşuk tohum aleline d denilirse; fenotipte buruşuk tohum (dd) oluşabilmesi için her iki atadan da çekinik (d) alelinin gelmesi şarttır.
- Çaprazlama:Dd \times Dd \rightarrow DD, \; Dd, \; Dd, \; dd
- Fenotip: %75 Düz tohumlu (DD, Dd), %25 Buruşuk tohumlu (dd)
- Bu durum, çaprazlanan her iki atanın da genotipinde çekinik olan buruşuk tohum alelini (d) bulundurduğunu kanıtlar.
CEVAP: C) Her iki bezelye de buruşuk tohum aleli bulundurur.
19. Soru: Kalıtsal Yapıların Hiyerarşisi (Kromozom — DNA — Gen — Nükleotit)
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Kalıtsal yapılar büyükten küçüğe doğru Kromozom (I) > DNA (II) > Gen (III) > Nükleotit (IV) şeklinde sıralanır. DNA hücrenin yönetici molekülüdür; gen görev birimi, nükleotit ise yapı birimidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Yanlış: I numaralı yapı (kromozom/çekirdek), prokaryot (bakteri gibi) hücrelerde çekirdek zarında bulunmaz, sitoplazmada dağınık hâldedir.
- B) Doğru: II numaralı yapı çift sarmallı DNA molekülüdür ve hücrenin yaşamsal faaliyetlerini denetleyen yönetici moleküldür.
- C) Yanlış: III numaralı yapı gendir; DNA’nın yapı birimi değil, görev birimidir.
- D) Yanlış: IV numaralı yapı nükleotittir; DNA’nın görev birimi değil, en küçük yapı birimidir.
CEVAP: B) II numaralı yapı, canlıların yönetici molekülüdür.
20. Soru: 21 Haziran Tarihinde Gündüz Süresi ve Konum Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: 21 Haziran’da Kuzey Yarım Küre’de yaz mevsimi yaşanır, gündüz süresi 12 saatten uzundur ve Ekvator’dan Kuzey Kutbu’na doğru gidildikçe gündüz süresi artar.
ÇÖZÜM ADIMLARI
- Konumların Gündüz Süreleri (Gün Batımı - Gün Doğumu):
- K konumu: 19.54 - 05.32 = 14\text{ saat } 22\text{ dakika} (Kuzey Yarım Küre)
- L konumu: 19.34 - 06.02 = 13\text{ saat } 32\text{ dakika} (Kuzey Yarım Küre)
- M konumu: 16.40 - 07.59 = 8\text{ saat } 41\text{ dakika} (Güney Yarım Küre)
- Kutba Yakınlık: 21 Haziran’da gündüz süresi en uzun olan yer en kuzeydedir. K konumunun gündüz süresi (14 sa 22 dk) en fazla olduğundan, Kuzey Kutup Noktası’na en yakın olan yer K’dir.
CEVAP: A) K konumu, Kuzey Kutbu’na diğer konumlardan daha yakındır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: 21 Haziran tarihinde gündüz süresinin 12 saatten farkı ne kadar fazlaysa Ekvator’dan o kadar uzaktasınız demektir. Gündüz 12 saatten uzunsa Kuzey Yarım Küre’de, kısaysa Güney Yarım Küre’desinizdir.
