Gözlerim maviliğir ruhudur.
Fecirlerin tebessümü içer.
Berrakliğında ilah çocukları uyur
Ve emer sükûtu beyaz gölgeler.
Bu parçada aşağidaki ses olaylarından hangisi vardır?
Ünlü değişimi
B) ÜnsÜz türemesi
C) Unsüz değişimi
D Unlü düşmesi
E) Ünsüz benzeşmesi
Şiirde Geçen Ses Olayının Tespiti
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Şiirdeki dizelerde yer alan sözcükler ek ve köklerine ayrılarak incelendiğinde:
-
1. Dize: “Gözlerim maviliğin ruhudur.”
\rightarrow Sözcüğün kökü “mavilik” tir. Ünlü ile başlayan tamlayan eki (-in) aldığında sondaki sert ünsüz yumuşamıştır:\text{mavilik} + \text{in} \rightarrow \text{maviliğin } (k \rightarrow \breve{g})Bu durum ünsüz değişimi (ünsüz yumuşaması) ses olayıdır.
-
3. Dize: “Berraklığında ilah çocukları uyur”
\rightarrow Sözcüğün gövdesi “berraklık” tır. Ünlü ile başlayan iyelik eki aldığında sert ünsüz yumuşamıştır:\text{berraklık} + \text{ı} + \text{n} + \text{da} \rightarrow \text{berraklığında } (k \rightarrow \breve{g})Burada da aynı şekilde ünsüz değişimi gerçekleşmiştir.
- A) Ünlü değişimi: Türkçede yalnızca “ben \rightarrow bana” ve “sen \rightarrow sana” sözcüklerinde görülür; metinde bu sözcükler yer almamaktadır.
- B) Ünsüz türemesi: “tebessüm” sözcüğü Arapça kökenli olup sözcüğün asıl yapısında çift ünsüz (s) bulunur, sonradan bir ünsüz türemesi olmamıştır.
- D) Ünlü düşmesi: Düşmeye uğrayan herhangi bir ünlü (hece düşmesi) bulunmamaktadır.
- E) Ünsüz benzeşmesi: Sert ünsüzlerin yan yana gelerek birbirini sertleştirdiği bir durum (f, s, t, k, ç, ş, h, p) yoktur.
Sonuç ve Doğrulama:
Şiirde geçen “maviliğin” ve “berraklığında” sözcüklerinde k sert ünsüzünün yumuşak g (\breve{g})'ye dönüşmesi bariz bir ünsüz değişimi örneğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Ünsüz değişimi
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Ses olaylarıyla ilgili başka bir pekiştirme sorusu çözmek ister misiniz?